Een recept tegen verkeerd (privatisering) geld gebruik
Consultancy, Waarde en Ondernemende staat
Sjarrel Massop
Het is niet moeilijk om drie onderscheidende technieken te vinden over hoe de staat door het kapitaal bepaald wordt.
Mazzucato, M. en Collington, R. (2023), De consultancy industrie, hoe consultants bedrijven verzwakken, overheden uithollen en economieën schaden., Rotterdam, Managementboek,
- (2018), The value of everything, making and taking in the global economy, Engeland, Penguin.
- (2014), De ondernemende staat, waarom markt niet zonder overheid kan, Amsterdam, Nieuw Amsterdam
Een fascinerend boek waarin Mazzucato de vloer aanveegt met de ene na de andere mythe over innovatie.' Rutger Bregman, De Correspondent
'Mazzucato laat overtuigend zien dat overheden een aanzienlijke rol spelen bij het financieren van technologische ontwikkeling, zoals het internet en belangrijke onderdelen van de iPhone.' Robert Went, econoom bij de Wetenschappelijk Raad voor het Regeringsbeleid 'Een excellent boek.'
Rijk, M, de(2024), Gekaapt door het kapitaal, zorg, wonen en kinderopvang. Amsterdam, Pluim.
Een goed boek met twee kritische kanttekeningen. Ze hanteert het begrip kapitaal niet goed. Ze beperkt het begrip tot financieel kapitaal. Ten tweede ligt bij haar de oplossing bij de overheid, waar de oplossing niet ligt, de strekking van het begrip 'Omdenken'.
Een voorzichtige, hernieuwde belangstelling gloort aan de horizon voor de belangrijke samenhang tussen politiek en economie. Politiek gaat over macht en zeggenschap, een beetje ook over hoe de samenleving is ingericht. Economie gaat over het huishouden van de samenleving, voorop staat dan altijd de verdeling van de benodigde schaarse middelen voor de samenleving.
Dit is het ultieme beeld van de neoliberale opvatting hoe de overheid moet functioneren tot in de haarvaten van de samenleving, waarbij de markt de oplossingen moet aandragen. Dit is een proces dat zich niet tot Nederland beperkt. Mazzucato heeft het beschreven voor Engeland en laat zien hoe daar de gezondheidszorg (National Health Service) uitgehold is. NHS is geprivatiseerd en enorm veel geld voor 'raadpleging en advies' ging naar de 'consultancy' industrie. Met als gevolg dat de gezondheidszorg niet meer functioneert. Ook bij de Verenigde Staten en Duitsland is de overheid niet meer in staat het publieke belang te dienen. Dat is vooral zichtbaar in de status van de infrastructuur - wegen, spoorwegen, bruggen - die slecht functioneert.
Ook Nederlandse topeconomen bemoeien zich met Tata en schrijven over mogelijke alternatieven die al jaren besproken en afgewogen worden. Het zal geen soelaas bieden. Het moet anders.
Mariana Mazzucato onderscheidt het 'maken' en het 'toe-eigenen' van waarde, making versus taking of value. De waarde van een product is op twee manieren te bepalen:
- De gangbare manier in het huidige economisch denken. Dan wordt de waarde van een product bepaald op de markt. Wat de gek er voor geeft. Iedereen voelt aan zijn klompen dat er iets niet klopt. Bij woningnood en een lage rente loopt de prijs van een huis snel op. Dat heeft niets met de waarde van het huis te maken.
- De andere manier is dat de waarde van een product verbonden is aan de productiekosten. Deze bestaan uit drie componenten: constante kosten (gebouwen, machines en grondstoffen), variabele kosten (lonen) en winst.
Het kapitaal rukt op in de zorg, het onderwijs, de volkshuisvesting. Huisartspraktijken, kinderopvangcentra, educatieve uitgeverijen, ouderenzorg: ze worden massaal opgekocht door private equity en andere grote kapitaalkrachtige partijen. Hetzelfde geldt voor tandartspraktijken, dierenklinieken en arbodiensten. Als gebruiker heb je er vaak geen weet van, want ze behouden hun oude naam, maar ondertussen telt voor de eigenaren maar één ding: rendement. Mirjam de Rijk schetst in haar boek, "Gekaapt door het kapitaal", de onthutsende snelheid waarmee het kapitaal grip krijgt op essentiële onderdelen van de samenleving.
