De radicale weg
Een uitweg voor een revolutionair andere welvaartsstaat
Hilary Cottam (1)
Dit essay is een praktische uitwerking van mijn boek Radicale Hulp (Peckham Zuid Londen). Ik heb daarin geconcludeerd dat de welvaartsstaat is afgebroken door de opeenvolgende Britse regeringen, nadat Margaret Thatcher in Engeland het neoliberalisme (There is no Alternative) heeft geïntroduceerd. Een herstel van de welvaartsstaat is niet mogelijk. Vandaar dat ik spreek van een 'paradigma verschuiving'. Het initiatief tot herstel treedt op, doordat mensen - slachtoffers van de afgebroken welvaartsstaat - zelf het initiatief nemen, los van de overheid, om hun samenleving opnieuw in te richten.
Charlotte du Cann, The Dark Mountain Project: een paradigma verschuiven is geen abstract begrip dat je in een collegezaal of tijdens een workshop hanteert, maar dat zich concreet voltrekt. (paradigma: aantal stellingen dat tot een wetenschappelijke theorie behoort).
Wat als dit het begin zou zijn van zaaien, luisteren en aanvoelen - een infrastructuur voor verbeelding ten behoeve van gemeenschappen in het Verenigd Koninkrijk?
De start
In 2018 schreef ik Radicale Hulp. Het boek vertelt het verhaal van een tien jaar durend experiment om welzijnssystemen opnieuw vorm te geven en beschrijft waarom de uitdagingen van deze eeuw vragen om een nieuwe reeks sociale systemen. Het schetst hoe die systemen eruit zouden kunnen zien - de onderliggende principes en voorbeelden van systemen die al in de praktijk worden gebracht - en beschrijft de weg daar naar toe. Plus de methoden en processen, waarmee we het nieuwe welzijnssysteem hebben ontworpen en die anderen kunnen navolgen om een welvaartsstaat voor de 21ste eeuw op te bouwen.
De vraag naar het boek overtrof nationaal en internationaal alle verwachtingen. De visie en de verhalen in Radicale Hulp vonden een weerklank bij het grote publiek en bij managers en uitvoerenden binnen de overheid en lokale gemeenschappen.
Als reactie daarop heb ik duizenden hulpvragen ontvangen. Zowel om instrumenten als om advies over de aanpak en ondersteuning. Er blijkt een brede wens te bestaan om de beschreven veranderingen voor een verbeterd welzijnssysteem te realiseren. Het creëren van nieuwe systemen die eigen kracht en vermogen bevorderen en van het loslaten van interventies die louter gericht zijn op behoeften of crisissituaties. Ook werd openlijk erkend dat er veel hulp nodig is om deze veranderingswens om te zetten van een gespreksonderwerp naar daadwerkelijke actie.
Enorm potentieel
Hoe hierop te reageren? Vanuit een piepkleine studio op een parkeerterrein in Peckham, Zuid-Londen, heb ik naar beste vermogen gehoor gegeven aan de nog steeds toenemende verzoeken om hulp, bezoeken en gesprekken. Het was een voorrecht om anderen in Groot-Brittannië, Europa en daarbuiten te bezoeken en van hen te leren.
Ik heb initiatieven met een enorm potentieel gezien, maar ook keer op keer de frustraties gehoord van degenen die erkennen dat hun werk vastloopt. Bij gebrek aan de ondersteunende cultuur, investeringen en infrastructuur die nodig zijn voor verspreiding en verandering. Er is weliswaar energie vanuit de gemeenschap, maar zorg- en arbeidsmarktsystemen, werkculturen in de publieke sector voor het sociaal werk, zorgdiensten enzovoort zijn hardnekkig en moeilijk te veranderen. Tot grote frustratie van velen die binnen deze verouderde instellingen werken.
Bovendien is 'sociale innovatie' losgekoppeld van bredere economische en ecologische vraagstukken die het 'veranderpotentieel' beperken. Mensen in de 'vermarkte' zorg kunnen de noodzakelijke taken niet meer goed uitvoeren, omdat het criterium niet meer goede zorg is, maar efficiëntie.
Fonds
In 2020 boog de ´Nationale Loterij van het Gemeenschapsfonds’ zich over enkele nauw met elkaar samenhangende vragen. Dat Fonds biedt een financiële regeling die mensen uit de armoede en bestaansonzekerheid moet houden.
De bestaande 'welzijnssystemen' erkenden dat baanbrekend werk in verschillende delen van het Verenigd Koninkrijk kwetsbaar is. Ze zijn afhankelijk van een klein aantal mensen dat tegen de stroom in werkt. Als reactie hierop onderzocht het Fonds de mogelijkheden voor nieuwe financieringsmodellen. Het richtte zich specifiek op de relatie tussen gemeenschappen en de lokale overheid, vanuit het inzicht dat de financiering van gemeenschappen op zich niet tot verandering leidt. De oprichting van het Fonds markeerde een nieuw begin van een noodzakelijk andere toekomst. Dat gebeurde onder leiding van Cassie Robinson die de schouders eronder heeft gezet om het systeem aan te passen en functioneel te maken voor mensen die het nodig hebben.
Studie naar staatsmacht
Dat markeerde een nieuw begin, omdat mensen die het oude systeem wilden verbeteren, beseften dat er in de toekomst behoefte is aan zowel nieuw werk als nieuwe werkwijzen. Daarom richtte het Fonds zich op nieuwe verhalen, nieuwe praktijken en het opbouwen van ideeën voor verandering. Met als kern: door onderzoek een noodzakelijke andere toekomst te kweken door het stellen van goede vragen in plaats van overhaast naar oplossingen te grijpen. Dit vormde een vruchtbare bodem voor een project dat ik De Radicale Weg noemde. Een onderzoek naar processen van samenwerking naar trajecten die nodig zijn voor bloei op basis van vermogens.
Dankzij een kleine subsidie konden gesprekken worden gevoerd met betrokken initiatiefnemers voor een verbeterd systeem voor onze huidige stagnatie: waar lopen we vast en wat is er nodig om te kunnen groeien.
Het project kent een bedevaart als methode, zo schrijft antropoloog Michael Taussig in zijn studie naar staatsmacht De Magie van de Staat. Een manier om zowel officiële als onofficiële stemmen te horen. Een onderzoeksvorm die ons in staat stelt te observeren. om op te nemen in plaats van te verklaren. Deze werkwijze hanteer ik al tientallen jaren. Waar mogelijk begin ik mijn werk door te leven in en naast gemeenschappen en instellingen, waarbij ik vooral probeer te observeren, me simpelweg af te stemmen en te zien wat er naar voren komt.
Lees verder voor het hele essay de radicale weg
(1) Hilary Cottam, (mei 2021) The radical way, shifting the social paradigma,
Cottam is de auteur van Radical Help: hoe we de relaties tussen ons kunnen hervormen en de Welzijnsstaat kunnen revolutioneren. Amsterdam, Management Boek.
Voorwoord, bewerking/vertaling: Sjarrel Massop
