Wrede bezuinigingen in de 'verzorgingsstaat'
Veroordeeld tot armoede
Ulrich Schneider (1)
Op 16 juli jongstleden verstuurden ondernemingsraden, personeels- en vakbondsvertegenwoordigers en vakbondsactivisten van Ver.di en IG Metall een uitnodiging voor een digitale bijeenkomst. Ze zijn onder meer actief in de auto- en staalindustrie, ziekenhuizen, universiteiten en haven.
Het was een digitale bijeenkomst over de sociale protesten van de vakbond. Het doel was om te 'netwerken' tussen bedrijven, sectoren, vakbonden en steden. Meer dan tweehonderd mensen gingen in op de uitnodiging en namen deel aan levendige discussies.
Deze open bijeenkomst markeerde ook de lancering van het actieplatform umverteilen-statt-sozialabbau.de, oftewel: herverdeling, in plaats van bezuinigingen op sociale uitgaven. Dat platform organiseert demonstraties, bijeenkomsten, oproepen en andere acties tegen de drastische bezuinigingen. Dat alles met de bedoeling de vele gedecentraliseerde activiteiten te documenteren, te presenteren en zo bij te dragen aan netwerken. In de hoop dat velen zullen deelnemen.
Ernstigste aanval sinds hereniging van 1990
De websites van de vakbonden IG Metall en IG BAU bieden een overzicht van de geplande acties [IG: Industriegewerkschaft, vakbond - BAU: Bauen-Agrar-Umwelt - bouw, landbouw, milieusector en schoonmaakbranche].
Tijdens de digitale uitwisselingen spraken verschillende inleid(st)ers over de omvang van de huidige aanvallen op onze arbeids- en leefomstandigheden. Ze illustreerden dat aan de hand van voorbeelden uit verschillende sectoren. Wat we de afgelopen weken van de federale overheid hebben gezien, is niets minder dan de ernstigste aanval op onze verzorgingsstaat sinds de Duitse hereniging in 1990:
- Afschaffing van de vervroegde pensionering op 63-jarige leeftijd en verhoging van de pensioenleeftijd.
- Verhoogde eigen bijdragen voor medicijnen en bezuinigingen op subsidies voor tandheelkundige behandelingen.
- Bezuinigingen op subsidies voor langdurige zorg.
- Verlagingen van de huurtoeslag, tot en met volledige afschaffing.
- Bezuinigingen op de kinderbijslag voor alleenstaande ouders.
- Beperkingen op de uitkering voor ouderschapsverlof.
- Verlaging van de kindertoeslag voor mensen met een laag inkomen.
Het wrede aspect van deze maatregelen is dat ze vooral mensen treffen die het al moeilijk hebben en nauwelijks weten hoe ze elke maand de eindjes aan elkaar moeten knopen. Zonder enige aarzeling worden ze door federale overheid rechtstreeks in de armoede gestort.
Van langdurige zorg naar armoede
Volgens de plannen van SPD-minister van Bouwzaken, Verena Hubbertz, zullen ongeveer 400.000 van de 1,2 miljoen huurders die momenteel afhankelijk zijn van een huurtoeslag deze volledig verliezen. Alle anderen moeten rekening houden met aanzienlijke bezuinigingen. Voor hen is de huurtoeslag vaak de laatste reddingslijn die hen ervan weerhoudt een beroep te doen op de sociale dienst of het 'jobcenter' (een soort arbeidsbureau met alleen maar plichten). Als deze plannen door de Bondsdag worden goedgekeurd, heeft dat ernstige gevolgen. Het aantal mensen dat een aanvullende uitkering voor werkzoekenden ontvangt, zal waarschijnlijk dramatisch toenemen, met name bij degenen die een basispensioen ontvangen. Het is een beleid dat niet alleen asociaal en harteloos is, maar ook gewoonweg slecht doordacht en kortzichtig over de budgettaire gevolgen.
Hetzelfde geldt voor zorgkosten en ingrepen in voorschotten op kinderalimentatie of de verlaging van de kindertoeslag. De eigen bijdrage die bewoners van verpleeghuizen nu zelf moeten betalen, bedraagt 3.364 euro per maand. In bijvoorbeeld Thüringen is dit 3.163 euro en dat is 254 euro meer dan een jaar geleden.
Ter vergelijking: de gemiddelde ouderdomspensioenen bedragen momenteel ongeveer 1.400 euro voor mannen en iets minder dan 1.000 euro voor vrouwen. Verzorgingshuiszorg wordt voor de meeste mensen onbetaalbaar. Nu al is 35 procent van degenen die verpleeghuiszorg nodig hebben, afhankelijk van een uitkering. Bezuinigingen op uitkeringen, zoals voorgesteld door minister van Volksgezondheid Nina Warken (CDU), zullen deze cijfers nog verder doen stijgen.
We moeten niet vergeten dat de langdurige zorgverzekering halverwege de jaren negentig werd ingevoerd om te voorkomen dat mensen na een lang werkend leven afhankelijk zouden worden van een uitkering. Dit is echter precies wat de huidige federale regering van plan is: de behoefte aan langdurige zorg omzetten in een enorm risico op armoede.
Afschaffing kindertoeslag
Maar het zijn niet alleen de ministers Hubbertz en Warken; ook CDU-gezinsminister Karin Prien werkt gewetenloos mee aan de 'armoedebestrijding' door de grote coalitie. Door de voorschotten op kinderalimentatie te verlagen naar de zestiende verjaardag van het kind – in plaats van de meerderjarigheid – en door de zogenaamde directe kindertoeslag af te schaffen, richt Prien zich rechtstreeks op mensen met een bijzonder hoog risico op armoede. Alleenstaande ouders kunnen een voorschot op kinderalimentatie aanvragen als de andere ouder de alimentatie niet betaalt. De staat grijpt in en vordert het geld theoretisch terug van de alimentatieplichtige. Dit is niet alleen omslachtig, maar in de praktijk valt er ook weinig te winnen van degenen die in gebreke blijven – voornamelijk de vaders. Daarom is dit voorschot zo cruciaal voor alleenstaande ouders. Het betreft bijna uitsluitend vrouwen met kinderen, van wie meer dan 40 procent al in armoede leeft.
De directe kindertoeslag van 25 euro, die Prien wil afschaffen, werd pas in 2022 ingevoerd en werd uitbetaald aan alle kinderen van ouders die een basisinkomen, kindertoeslag of huurtoeslag ontvingen. Dit betekent dat het geld terechtkwam bij miljoenen kinderen die zich helemaal onderaan de sociale ladder bevinden en elke cent hard nodig hebben. Onder de vorige coalitieregering was de toeslag bedoeld als een tijdelijke maatregel tot de invoering van een adequate, echte basiskinderbijslag. Zoals bekend is die er echter nooit gekomen, mede door toedoen van minister van Financiën Lindner en bondskanselier Scholz. De cynische redenering van minister Prien luidt: aangezien er geen armoede bestendig basisinkomen voor kinderen komt, is er ook geen behoefte aan een overgangsoplossing om armoede te verlichten.
Tweedeling aangewakkerd
Met de bezuinigingen op langdurige zorg, huurtoeslag, voorschotten op kinderbijslag en de kindertoeslag zullen miljoenen mensen uiteindelijk in armoede terechtkomen. Met als gevolg: verergering van de bestaande armoede. Niet alleen op de korte termijn, zoals het geval zal zijn met de pensioenen, maar binnen één tot twee jaar. De tweedeling in onze samenleving wordt doelbewust aangewakkerd in een strijd om de verdeling van de rijkdom. Daarbij is het primaire doel: bescherming van de superrijken door middel van belastingbeleid en veiligstelling van hun winstmarges.
Zelden is Bertolt Brecht (1898-1956) zo relevant geweest als nu: Een rijke en een arme man stonden daar en keken elkaar aan. Toen zei de arme man, bleek: Als ik niet arm was, zou jij niet rijk zijn.
(1)Kop van het vertaalde artikel: Die Produktion von Armut. In Express, socialistisch georiënteerde krant, onder andere over de vakbeweging, 7 augustus 2026. Ulrich Schneider is een Duitse bibliothecaris en historicus, sinds 2005: is hij directeur van de Leipzig University Library.
Vertaling/bewerking: Ab de Wildt.
