Weggemoffelde belofte kernwapens
Schokkend museum helaas niet overbodig
Jan Taat
De tentoonstellingsruimte is donker. Stil schuifelen de bezoekers langs de hel verlichte vitrines en objecten. Hier en daar is er wat gesnik. De tentoonstelling vertelt verhalen van slachtoffers van de atoombom aanval op Hiroshima, 6 augustus 1945, kwart over acht in de ochtend.
Shigeru Orimen (13), een leerling in de eerste klas van de Second Hiroshima Prefectural Junior High School, was aan het werk in de sloop in het centrum van de stad. De overheid was bezig brandgangen aan te leggen tussen de houten huizen in wijken van Hiroshima. Die moesten verspreiding van branden na bombardementen voorkomen. Duizenden burgers werkten in de sloop, waaronder veel scholieren. Ze werkten in de open lucht en werden slachtoffer van de kernexplosie.
Zijn moeder vond zijn verbrande lichaam. Daaronder was zijn lunchtrommeltje met rijst, gerst, sojabonen, gebakken aardappelpuree en water. Shigeru heeft uitgekeken naar zijn lunch, maar heeft er niet van kunnen genieten.
Hiroshima Peace Memorial Museum
Het museum staat in het Vredespark en heeft met redenen omkleed een eenvoudige doelstelling:
Eén enkele atoombom vermoordde zonder onderscheid tienduizenden mensen. Het leven van de overblijvers werd volledig afgebroken en veranderd. Door achtergelaten eigendommen van de slachtoffers, voorwerpen blootgesteld aan de explosie, verklaringen van overlevenden en aanverwant materiaal, brengt het museum het onmenselijke karakter van kernwapens over en verspreidt de boodschap 'geen Hiroshima’s meer'. (1)
Het begin en einde van de tentoonstelling gaan over Hiroshima voor de aanval, achtergronden van de gebeurtenissen, wederopbouw en de weg naar een vreedzame wereld. Bij het laatste spelen actiegroepen en Burgemeesters voor de Vrede een belangrijk rol. Het museum ziet twee redenen voor het gebruik van de atoombom in Hiroshima en Nagasaki:
1. De Verenigde Staten geloofden dat beëindiging van de oorlog, voordat de Sovjet-Unie Japan de oorlog verklaarde, de invloed van de Sovjet-Unie zou beperken.
2. De inzet van de bom en de gigantische kosten van de ontwikkeling zouden een rechtvaardiging bieden aan het Amerikaanse volk.
Pax Nederland meldt een uitvoerige discussie over de redenen achter de inzet van de bommen. Pax noemt ook de ontwikkelingskosten als argument. Verontrustend, omdat nog steeds bakken met geld in kernwapens worden gekieperd.
Herdenkingsmonument met namen slachtoffers atoombom. In de achtergrond Vredeskoepel, restanten van economische tentoonstellingsruimte (jaarbeurs).
Foto Jan Taat.
De hoeksteen van het non-proliferatie verdrag
Op 1 juli 1968 sluit een groot aantal landen het non-proliferatie verdrag af (Verdrag inzake de niet-verspreiding van kernwapens, NPV). Uiteindelijk ondertekenden 191 landen. April dit jaar verscheen het Cornerstone Report bij "International Campaign to Abolish Nuclear Weapons" (ICAN). Volgens ICAN is in de loop van de jaren de hoeksteen van het NPV-verdrag in het verdomhoekje gemanoeuvreerd.
Het NPV stamt uit de tijd na de Cuba-crisis, waar voor iedereen duidelijk was dat een atoomoorlog op het punt van uitbreken stond. Zo’n situatie moest ook in de toekomst worden voorkomen. Vandaar een verdrag tegen verspreiding van kernwapens, waarbij een verschil ontstond tussen kernwapenlanden en niet-kernwapenlanden. In het besef dat dit onderscheid op de lange duur niet houdbaar was en de eisen van niet-kernwapenlanden leidden tot de hoeksteen van het verdrag: volledige kernontwapening. Uit het voorwoord:
Overwegend de rampspoed, die over de gehele mensheid zou komen als gevolg van een nucleaire oorlog en de daaruit voortvloeiende noodzaak alles te doen om het gevaar van een zodanige oorlog af te wenden en maatregelen te treffen ter waarborging van de veiligheid der volkeren.
... voor de stopzetting van de vervaardiging van kernwapens, de liquidatie van alle bestaande voorraden kernwapens en verwijdering van kernwapens en hun overbrengingsmiddelen uit de nationale arsenalen, overeenkomstig een verdrag inzake algemene en volledige ontwapening onder strenge en doeltreffende internationale controle.
En artikel VI:
Elk van de partijen bij dit Verdrag verbindt zich ertoe, te goeder trouw onderhandelingen te voeren omtrent doeltreffende maatregelen met betrekking tot spoedige beëindiging van de nucleaire bewapeningswedloop en tot nucleaire ontwapening en over een verdrag; over algemene en volledige ontwapening onder strenge en doeltreffende internationale controle.
Vaag en wollig
Dit is klare taal. Kernwapens moeten weg. ICAN analyseert in het rapport hoe de kernwapenlanden decennia lang hun belofte er alles aan te doen om kernwapens af te schaffen, niet hebben waargemaakt. In het kort komt het erop neer dat beloften bewust ondergesneeuwd raken in vaag en wollig diplomatiek gepraat en bergen papier. Orwelliaans taalgebruik, volledig los van de werkelijkheid, helpt daarbij. Een voorbeeld uit het rapport is Frankrijk. In de '2025 rapportage' van Frankrijk voor het het NPV stond: Frankrijk doet niet mee aan de bewapeningsrace en spaart geen moeite een dergelijke race te voorkomen en strategische stabiliteit te verbeteren.
Op 2 maart 2026 zegt de Franse president Emmanuel Macron daarentegen: Ik heb besloten het aantal kernkoppen in ons arsenaal te vergroten. Om een einde te maken aan alle speculatie zullen we geen aantallen meer noemen, zoals we vroeger wel deden. Om vrij te zijn moeten we angst inboezemen en om angst in te boezemen moeten we sterk zijn.
Verenigde Naties
Volgens ICAN is het Franse budget voor kernbewapening gestegen van 23,3 miljard dollar (2014-2019) via 37 miljard (2020-2024) naar aan budget van 53,7 miljard (2024-2030). Dat past niet bij een staat die zegt nucleair te ontwapenen. Ondertussen staan andere Europese landen in de rij om Franse atoombommen op hun grondgebied te laten plaatsen.
Als reactie op het uitblijven van kernontwapening hebben landen het initiatief genomen om via de Verenigde Naties kernwapens te verbieden, het UN Treaty on the Prohibition of Nuclear Weapons. Niet als vervanger van het NPV, maar als drukmiddel en een directe weg om de hoeksteen van het NPV gerealiseerd te krijgen. Want deze landen beseffen dat de huidige omstandigheden in de wereld, even bedreigend zijn als destijds toen het NPV werd afgesloten. Het aantal landen dat het verdrag heeft geratificeerd is 75, terwijl daarnaast 25 landen hebben getekend.
Gebruik kernwapens mogelijk maken?
Sterre van Buuren doet promotieonderzoek aan de Universiteit van Glasgow naar de rol van de private sector in de kernwapenpolitiek van het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk. Het derde Vredesmagazine van dit jaar heeft een interview met haar met de titel “We weten veel te weinig over kernwapens”, dat ik graag aanbeveel.
In het interview komt onder meer de verspreiding van Franse kernwapens over Europa als voorwaartse afschrikking (volgens Macron) aan de orde. Deze kernwapens worden ingezet door vliegtuigen.
Volgens Van Buuren zorgen de Franse kernonderzeeërs voor de echte afschrikking, want die zijn onvindbaar en dus veilig voor vijandige aanvallen. Dat geldt niet voor de vliegtuigen. Vervolgens stelt ze de vraag waar de vliegtuigen dan goed voor zijn. Die van de NAVO dienen voor een scenario waarbij je op een slagveld een wat ‘kleinere’ atoombom zou willen gebruiken. Dat je zoiets überhaupt overweegt, is onderdeel van de ‘flexible response’ doctrine van de NAVO. Ze willen niet afhankelijk zijn van grote kernwapens op kernonderzeeërs, maar willen bijvoorbeeld in geval van een aanval op de Baltische staten ook een kleiner kernwapen kunnen inzetten.
Als je miljarden uitgeeft aan kernbewapening wil je er iets voor terug. Het Hiroshima Peace Memorial Museum moet vooral doorgaan met het onmenselijke karakter van kernwapens uit te dragen. Hopelijk boezemt dat angst in om gebruik kernwapens niet te overwegen en om ze af te schaffen. Geen Hiroshima’s meer.
(1) De tentoonstelling van het Hiroshima Peace Memorial Museum is te zien op hun website hpmmuseum.jp. Meer dan 38 duizend kinderen stierven door de atoombommen op Hiroshima en Nagasaki in augustus 1945. De website childrenspeacememorial.org herdenkt hen, namen bekend of onbekend, als waarschuwing voor de verschrikkelijk gevolgen van kernwapens met 438 verhalen.
