Boekbespreking
Een vakbond voor militaire reservisten?
Rob Lubbersen (1)
Op 20 juni jongstleden presenteerde Ben Dankbaar zijn boek Een kind van mijn tijd. (1) Een boek over zijn jeugdjaren in het Amsterdam van de jaren zestig van de vorige eeuw. Hij laat zien hoe hij opgroeide van keurige christelijke jongeman tot een rebelse revolutionair die door de Militaire Inlichtingen Dienst (MID) in de gaten werd gehouden.
Omdat hij met de socialistische Bond Voor Dienstplichtigen, de ‘witte BVD', het Nederlandse leger wilde ‘ondermijnen’. Ben sloot zijn presentatie af met de oproep, als er weer jongeren worden opgeroepen om in het leger te dienen, om dan onmiddellijk de Vereniging Van Dienstplichtige Militairen (VVDM) opnieuw op te richten. Om een gezonde invloed vanuit de burgermaatschappij op de krijgsmacht te bevorderen.
De frisse burgerwind
Onlangs schreven Hans Boot en ik artikelen over de recente militarisering van de maatschappij, met name bij "Konfrontatie digitaal". Hans richtte zijn pijlen vooral op het onderwijs. In mijn bijdrage ging ik vooral in op een mogelijk herstel van de opkomstplicht. Ik rondde af met de opmerking dat er dan geen mens overboord zou zijn.
De jongens en meiden van tegenwoordig moeten in staat worden geacht een 'frisse burgerwind' door het leger te laten waaien. Dat was immers ook de reden waarom de BVD in 1997 tegen de opschorting van die opkomstplicht was. Vanwege die ‘frisse wind’! En nu liet Ben Dankbaar blijken die mening ook zeer te zijn toegedaan. In zijn boek beschrijft hij de ervaringen in zijn jonge jaren die tot dat inzicht hebben geleid.
Hij is geboren in 1948 en begint zijn autobiografie met zijn jeugd in Amsterdam. Vervolgens beschrijft hij een jaar op een Amerikaanse high school in 1966-1967. Terug uit Amerika gaat hij studeren in onrustig Amsterdam. Krakersrellen, Vietnam demonstraties, Provo, Kabouterstad, Oranje Vrijstaat, Maagdenhuisbezetting, Anti-Nato-Kongres. Ben stort zich in tal van acties én wordt lid van de Bond Voor Dienstweigeraars. In 1970 richt die BVD zich steeds meer op acties in het leger en vormt zich om tot Bond Voor Dienstplichtigen. Op het congres was (zonder stemming) besloten dat het de taak van de BVD, als onderdeel van de linkse oppositie, was om binnen het leger een antikapitalistische organisatie te bouwen. In september 1970 verscheen het eerste nummer van de SOLDATENKRANT - spreekbuis van het verzet in het leger. Op het hoogtepunt van de soldatenbeweging bereikte de krant een oplage van 10.000.
Actie en discussie
Ben verhaalt van een groot aantal acties waarbij de BVD betrokken was. Vaak werden die met en in de Vereniging Van Dienstplichtige Militairen gevoerd. De VVDM trad al sinds 1966 op als een soort vakbond van soldaten. Zo’n twee derde van de 30.000 dienstplichtigen was lid. Acties waren er onder andere voor vrije haardracht, vrije meningsuiting en tegen de groetplicht. Ook beschrijft hij acties voor een betere compensatie van weekenddiensten. In 1974 zouden daar zelfs 8.000 soldaten in uniform in Utrecht voor demonstreren. Eén van de meest toegejuichte sprekers daar was Henk Teunen van de BVD! Dat was trouwens dezelfde Henk Teunen die na de staatsgreep in Chili hier in Nederland een staking organiseerde voor solidariteit met het Chileense volk en tegen de inzet van het leger tegen de bevolking. Ben vermeldt deze actie in een indrukwekkende integraal afgedrukte speech over socialisten in en tegenover het leger, naar aanleiding van de gebeurtenissen in Chili.
Hij gaat in zijn boek ook uitgebreid in op discussies over de koers van de BVD en de positie van de bond ten opzichte van andere linkse groepen en partijen. Flink wat ruimte wordt besteed aan zijn debatten met Wim Schul die ook in de politieke leiding van de BVD, het polkom (politiek komitee), functioneerde. Wim verweet Ben ‘centrisme’ en omgekeerd vond Ben dat Wim wel erg ‘avonturistische’ neigingen koesterde. Zo ging dat toen bij tijd en wijle.
Big Ferro en ‘buitenmeuren’
Natuurlijk komt bij Ben als kind van een dergelijk ‘rijke’ tijd niet alles aan de orde. De rol van vrouwelijke burgerleden komt nauwelijks aan bod. Maar ze waren er wél!
Persoonlijk mis ik ook het BVD-optreden tijdens Big Ferro. Dat was een gigantische oefening in Duitsland van 40.000 NAVO-militairen. Het 'polkom' wilde oproepen tot een algemene staking uit algehele onvrede. Op dat moment was ik de enige soldaat in het polkom en ik meende dat zo’n actie onhaalbaar was. Dat leverde me van Ben het verwijt op dat ik ‘staartpolitiek’ bedreef. Op mijn beurt vond ik zijn inschatting ‘voluntaristisch’. Enfin, ik verloor de discussie in het polkom, maar ..... kreeg wel gelijk.
Tijdens Big Ferro vonden her en der wel acties plaats rond rijtijden en voedselvoorziening, maar tot een staking, waarin alle onvrede samenvloeide, kwam het niet. Een beetje jammer vind ik ook dat er geen aandacht is voor de ‘Buitenmeuraksie’ op de Wittenberg kazerne. Daar gingen in augustus 1973 meer dan zeshonderd soldaten buiten slapen, meuren dus, uit protest tegen de abominabele huisvesting. Het bijzondere was dat bij die actie de kazerne feitelijk werd overgenomen. De wacht bij de kazernepoort werd ‘omsingeld’, de gewaarschuwde pers werd binnen gelaten en ruimschoots in de gelegenheid gesteld de hele wereld te laten zien en wat voor krotten de soldaten gelegerd waren. Onbetwiste aanvoerder en woordvoerder bij deze actie was Henk Strik, zowel lid van de BVD als van de VVDM. Enkele maanden nadien besloot de legerleiding, flink in verlegenheid gebracht, tot sloop en nieuwbouw.
Anti-Nato-74
Gelukkig besteed Ben weer wel de nodige aandacht aan het historische congres "Anti-Nato-74". In november 1974 kwamen maar liefst 28 soldatenorganisaties bijeen op uitnodiging van de BVD. Het waren organisaties uit onder meer Amerika, Italië, België, Zweden, West-Duitsland, Frankrijk en Spanje. De VVDM stuurde een waarnemer. Bij de openbare manifestatie in de Jaarbeurshal in Utrecht waren duizend mensen.
De aanwezige organisaties onderschreven, na discussie, meerdere resoluties. Vóór vrijheid van meningsuiting en vergadering. Vóór opheffing van militaire rechtspraak. Tégen inzet van soldaten als stakingsbrekers. Over tendensen in de richting van een vrijwilligersleger werd afgesproken om die plannen samen met jongerenorganisaties, vakbonden en politieke partijen te bestrijden. Over die tendensen schrijft Ben ook vrij uitgebreid.
Gewilliger leger?
Bij het Ministerie van Defensie en de legerleiding werd in de jaren zeventig flink nagedacht over 'hoe het leger meer in het gareel te krijgen'. Twee commissies deden voorstellen die in de richting gingen van een gewilliger (vrijwilligers)leger. Dat waren de commissies Van Rijckevorsel en Peijnenburg. In 1973 antwoordde de BVD samen met het Nijmeegse Socialistisch Onderwijs Front (SOF) met een brochure met als titel Dienstplichthervorming: de jacht is geopend.
Tegenover de voorstellen van de commissies werden als belangrijke eisen gesteld: *Vrije opkomst voor militaire dienst tussen het 18 en 27 levensjaar. *Recht op arbeid en gratis onderwijs buiten het militaire apparaat. *Geen militaristische propaganda op school, in bedrijf of in het vormingscentrum. *Gelijktrekking van de wedde van de dienstplichtige met de beroepswedde en ruime compensatie van weekenddiensten.
(1) Zie: Onafhankelijke boekhandel | Roelants
