Mars 1 mei 2026 als inspiratiebron

FNV opnieuw uit de startblokken?

Patrick van Klink

Met 18.000 deelnemers zagen we dit jaar de grootste 1 mei mars van de FNV ooit. Deze mars, ingesteld door het voormalige Ledenparlement ter ondersteuning van de campagne Koopkracht en echte banen, stond in het teken van protest tegen de sociale verslechteringen door het kabinet Jetten. Het is goed te zien dat het protest breed was. Veel andere groepen sloten aan. Ook zij zien dat dit kabinet niet alleen slecht is voor werkenden.

Zo staat het klimaatbeleid onder druk door de zich ontwikkelende kernenergie. Voor de rijken komen er genoeg woningen en is de zorg betaalbaar. Israël mag niet bekritiseerd worden voor zijn genocide in Gaza. De problemen met het asielbeleid nemen toe. Er is geen ruimte voor echte verandering.

Jetten buigt naar rechts

Het was voor het eerst dat Klimaatgroepen het initiatief namen met deze 1 mei mars mee te lopen in het blok van het FNV Netwerk Klimaat. Het was ook voor het eerst dat de Partij voor de Dieren opriep het klimaatblok te versterken om te protesteren tegen de rechtse regering van Jetten.
Hiermee riep deze demonstratie herinneringen op aan de acties in 2005 tegen het kabinet Balkenende. In dat jaar demonstreerden 300.000 mensen in Amsterdam. Niemand had dat verwacht. Toen waren de plannen rond VUT en prepensioen, het speerpunt van de vakbondsacties. Maar een deel van de demonstranten kwam voor meer in beweging. Bijvoorbeeld tegen het uitzettingsbeleid, verslechteringen in de gezondheidszorg en de sociale zekerheid. Het algemene gevoel was dat het kabinet niet luisterde. Het was een protest tegen de grote jongens die overal mee wegkomen en ons steeds op de kop zitten.

De huidige minister-president Jetten (D66) lijkt doof en buigt naar rechts bij het zoeken naar 'oplossingen'. Rechts dat vasthoudt aan de hypotheekrenteaftrek en het 'pamperen' van grote bedrijven. Rechts dat zich niks aantrekt van afgesproken beleid, zoals aanbesteden van opdrachten voor defensie en uitvoeren van de Spreidingswet.

Miljarden naar Defensie

Een linkse oppositie in de Tweede Kamer die constructief mee zoekt naar 6 miljard euro voor Defensie, zal de aanval op de werkenden niet stoppen. Protest lijkt zinloos, ook al worden er rode lijnen getrokken. Al zijn we met meer en protesteren we tegen de beschuldiging dat asielzoekers verantwoordelijk zijn voor alle problemen rond hun vestiging in Nederland. Hoe dan ook: er moeten miljarden naar Defensie.
Ouderen, werkers en statushouders zijn kostenposten. Klimaatbeleid, gezondheidszorg en sociale woningbouw kosten geld en leveren niks op. Geld moet eerst 'verdiend' worden. Terwijl een bovenlaag niet weet waar ze het geld moet laten, druppelt er voor de rest van de samenleving steeds minder naar beneden. De rijken worden ongelukkiger, omdat er altijd iemand is die meer heeft. Armen hopen met geld gelukkig te worden. Dit houdt geen steek meer.

Kortom, noodzaak genoeg voor actie door de FNV. Ook al is de bezuiniging op de AOW door actiedreiging geschrapt. De afgelopen week mocht de voorzitter van de ondernemersorganisatie VNO/NCW de vooraankondiging doen van dit kabinetsbesluit in de hoop de weg vrij te maken voor een nieuw sociaal akkoord. Maar ondernemers zijn een deel van het probleem. Zij blijven de trom roeren van concurrentie-achterstand ten opzichte van het buitenland waardoor steeds gereorganiseerd moet worden. De meesten schuiven verduurzamen voor zich uit, Dit kost geld en vraagt een andere aanpak, namelijk niet denken aan hun eigen brede welvaart, maar aan ons collectief welzijn.

Tips om tot samenwerking te komen

De manier waarop de FNV in beweging komt, is als vanouds. De roep om de sectoren centraal te stellen, heeft dat niet veranderd. We zien bekende sectorbestuurders zich roeren met het schrijven van scherpe opinie artikelen in het Algemeen Dagblad. Bij het spoor en openbaar vervoer is de eerste actiedag aangekondigd. De sector Havens heeft actiebijenkomsten gehad. In deze sectoren is het hardste onderhandeld voor 'eerder met pensioen'. Hun kracht blijft hard nodig, juist om door te gaan nu de AOW-maatregel van tafel is. Om te voorkomen dat we weer tevreden moeten zijn met 'het velletje van de worst' in de vorm van een sociaal akkoord.

Echt winnen, vraagt om samenwerken:

ook in goed georganiseerde, sterke sectoren over de grenzen van het eigen bedrijf kijken, overal werken immers schoonmakers, portiers en uitzendkrachten,
neem in actieplannen. naast WIA en WW, bijvoorbeeld de verruiming van de winkelsluiting mee,
evenals de verhoging van het minimumloon, de uitkeringen en compensatie van hoge energieprijzen,
dit juist om minder sterke sectoren te activeren en aandacht te geven aan mensen die weinig verdienen - je kan je sterk voelen op je eigen eiland; als het water door verslechteringen blijft stijgen, krijg uiteindelijk ook jij natte voeten,
doe een beroep op (lokale) FNV netwerken en groepen senioren - zij worden terecht genoemd als een plaats waar sectoren samenwerken en dwarsverbanden tussen sectoren vormen,
lopen de contacten stroef, dan is dit de kans een proces op gang te brengen van samenwerking van actieve leden, bestuurders van verschillende sectoren en netwerken.
van onderaf en van bovenaf, via de werkorganisatie, activiteiten stimuleren en nieuwe contacten leggen,
beleidsmedewerkers en collega's van de FNV academie kunnen argumenten en actietechnieken verspreiden en trainen - verbeter ze daarna door praktijkervaring vanuit de Vereniging,
voer samen actie, wees aanwezig op markten en pleinen, zoek medestanders en bespreek met elkaar wat het gevoerde beleid met 'gewone mensen' doet,
praat vooral over hoe samen in actie te komen en hoe het geld te halen waar het zit,
doe niet wat we altijd doen: een avond organiseren en na het drankje en de bitterballen naar huis, zo winnen we geen nieuwe actieve leden,
als het stoppen van dit kabinetsbeleid belangrijk is, waarom doorgaan met het 'gewone' vakbondswerk alsof er niks aan de hand is,
op het komend congres komen de meest actieve, betrokken leden bij elkaar, dit is een uitgelezen kans om actieplannen te maken.

Strategie om te winnen

Rechtvaardigheid beperkt zich niet tot de sociale agenda. Er is een breed ongenoegen in de samenleving. Dat heeft niet alleen te maken met de maatregelen die het kabinet voorbereidt, maar heeft diepere wortels. Wortels als ingrijpende maatschappelijke veranderingen, zoals het einde van ideologieën, klimaatverandering, neoliberale globalisering en wijzigingen in de bevolkingssamenstelling. Ze hebben geleid tot fundamentele onzekerheid onder grote lagen van de bevolking. Zo is de sociale samenhang van de eigen buurt, groep of zuil weg, maar de behoefte ergens bij te horen - een gezamenlijke beleving - blijft. Dat verklaart bijvoorbeeld de Rode Lijn acties en protesten tegen geweld bij vluchtelingenopvang. De behoefte aan gezamenlijkheid is gerechtvaardigd, daar is geen ideologie voor nodig. Na jaren stilstand moet er 'iets' veranderen, we zijn met velen, onze stem doet er toe.
Dat betekent: niet alleen de bezuinigingen stoppen, maar tegelijk werken aan de vorming van een meerderheid voor een rechtvaardig beleid op alle gebied. Daarom samenwerking zoeken met andere sociale bewegingen. Zo kunnen FNV acties tegen het kabinetsbeleid massaal worden.

Het wantrouwen in de politiek is niet zonder meer een gat op de rechtervleugel van het politieke spectrum. Nee, het is een gat in de sociale samenhang dat niet vanzelfsprekend door rechts (populisme) gedicht moet worden, maar dat kan ook door een actieve linkse beweging.
De heropbouw van een sociale beweging, een politiek alternatief met de vakbeweging als kern, is niet makkelijk. De recente 1 mei demonstratie laat echter zien dat het ook vandaag kan.

Noteer alvast: 12 september aanstaande is er een nieuwe Klimaatmars.