Stop de coup van de miljardairs
Grootste bedreiging voor democratie in 80 jaar
ITUC (1)
Acht decennia nadat werkende mensen in 1945 hielpen het fascisme te verslaan, wordt de democratie opnieuw geconfronteerd met een existentiële bedreiging, waarschuwt Luc Triangle, secretaris generaal van de International Trade Union Confederation (ITUC).
Hij vervolgt met: werkers en hun vakbonden gaven vorm aan een nieuwe wereldorde, gebaseerd op democratie, mensenrechten, vakbondsrechten en rechtvaardigheid. Maar nu, in 2025, worden we opnieuw opgeroepen om de democratie te verdedigen tegen een existentiële bedreiging. Deze keer komt die van een aantal internationaal georganiseerde netwerken, extreemrechtse miljardairs en politici die de controle over de wereldpolitiek willen grijpen, ongeacht de kosten voor de samenleving als geheel.
Staatsgreep miljardairs
Bij de ITUC die 200 miljoen werkers in 169 landen en gebieden vertegenwoordigt, zien we het gevaar duidelijk. Een alliantie van 'tech elites', grote bedrijven en extreemrechtse politieke bewegingen is bezig met wat alleen maar omschreven kan worden als een staatsgreep van miljardairs tegen de democratie. Deze buitengewoon rijke elite streeft naar een gemeenschappelijk doel. Te weten: economische wanhoop, veroorzaakt door decennia van bezuinigingspolitiek, uitbuiten, moeizaam verworven rechten afbreken en democratische instellingen aanvallen die met veel zorg zijn opgebouwd om het algemeen belang te dienen.
Hun doel is helder: de macht wegnemen van het volk en deze permanent in handen van een wereldwijde oligarchie leggen. Ze handelen door middel van politieke beïnvloeding, lobbyen bij bedrijven en desinformatiecampagnes, waarmee ze het sociale contract waarop de democratie is gebaseerd, verscheuren. Als ze slagen, zullen de gevolgen voor werkers, gemeenschappen en de planeet catastrofaal zijn.
De ITUC heeft alarm geslagen in een open brief aan staatshoofden, regeringsleiders en internationale instellingen. Onze boodschap is simpel: de tijd voor halfslachtige maatregelen is voorbij. We moeten een einde maken aan de staatsgreep van de miljardairs en de democratie terugwinnen door middel van een nieuw sociaal contract, geschreven voor werkende mensen, door werkende mensen.
Wat te doen
Dit nieuwe sociale contract is geen droom, maar een noodzaak. Het is tevens een kader dat in 2022 democratisch is aangenomen door vakbonden wereldwijd. Nu, in 2025, vestigen we de aandacht op tien concrete eisen. Deze tien beleidsgebieden worden door de staatsgreep van de miljardairs snel ondermijnd en moeten daarom met de grootste urgentie worden aangepakt.
1. Universele en eerlijke belastingheffing.
Decennialang hebben overheden de rijkste individuen en bedrijven toegestaan hun rechtvaardig deel aan belastingen te ontwijken. Het is tijd voor een eerlijke belastingheffing op vermogen en kapitaal, het dichten van belastinggaten voor bedrijven en een bindend 'VN-Raamverdrag' over belastingen om ervoor te zorgen dat multinationale ondernemingen belasting betalen waar ze hun winst behalen.
2. Regelgeving voor bedrijven, niet voor individuen.
Deregulering heeft de macht overgedragen aan niet-gekozen bedrijfsfunctionarissen, terwijl rechten zijn ontnomen aan werkers, vrouwen, migranten en minderheden. Verplicht bindende instrumenten voor toeleveringsketens en strengere regelgeving voor lobbyactiviteiten van bedrijven zijn essentieel om het evenwicht te herstellen.
3. Openbaar, kwalitatief goed onderwijs voor alle kinderen.
Onderwijs is een recht, geen handelswaar. Overheden moeten de bezuinigingen terugdraaien, investeren in openbaar onderwijs en zorgen voor correcte omstandigheden voor zowel leraren als leerlingen.
4. Publieke diensten voor de mensen, niet voor winst.
Privatisering heeft essentiële diensten uitgehold en de ongelijkheid vergroot. Privatisering moet stoppen en vervangen worden door een massale herinvestering in publieke infrastructuur om vertrouwen en welvaart te herstellen.
5. Gezondheidszorg, pensioenen en sociale bescherming.
Dit is een mensenrecht, maar miljarden mensen hebben zelfs geen basisdekking op het gebied van sociale bescherming. Overheden moeten de financiering verhogen, uitkeringen herstellen en zorgmedewerkers ondersteunen met menswaardige lonen en gezonde arbeidsomstandigheden.
6. Een leefbaar loon en democratie op de werkvloer voor iedereen.
Stagnerende lonen en torenhoge bedrijfswinsten hebben armoede en onrecht verergerd. Het is tijd dat overheden een leefbaar minimumloon garanderen, collectieve onderhandelingen versterken en vakbondsrechten beschermen.
7. Klimaatactie met een rechtvaardige transitie.
Werkers worden geconfronteerd met de verschrikkingen van de klimaat chaos, terwijl elites plannen maken om aan de gevolgen te ontkomen. We hebben bindende klimaatplannen nodig die toezeggingen bevatten voor kwalitatief goede banen, sterke arbeidsrechten en de directe betrokkenheid van vakbonden.
8. Vrijheid en gelijkheid voor iedereen.
Door miljardairs gesteunde extreemrechtse krachten wakkeren een offensief aan tegen vrouwen, migranten, LGBTQI+-ers en gemarginaliseerde gemeenschappen. Overheden moeten internationale verplichtingen zoals 'ILO-verdrag 190' volledig nakomen, beschermingsmaatregelen handhaven en inclusief beleid financieren.
9. Vrede, geen oorlog.
Militarisme drijft de middelen weg van de werkelijke behoeften van mensen. Een vreedzame toekomst vereist ontwapening om herinvesteringen in sociale voorzieningen te financieren en een partnerschap met vakbonden om democratische samenlevingen opnieuw op te bouwen.
10. Migratie en rechtvaardigheid.
Bedrijven bewegen zich vrijelijk over grenzen om de winst te maximaliseren, terwijl migranten te maken krijgen met geweld, opsluiting en criminalisering. Migranten zijn werkers, geen criminelen. Veilige, legale migratie routes, gelijke behandeling en het recht om zich te organiseren vormen de essentiële grondslag van democratische samenlevingen.
Slot
Een groot deel van het naoorlogse systeem van multilateralisme is uitgehold. De gevestigde politieke partijen hebben samengewerkt met de agenda van deregulering, neoliberalisme en verwaarlozing – waardoor grote groepen mensen gedesillusioneerd en buitengesloten zijn geraakt, en een vacuüm is ontstaan. Een 'vrije ruimte' die gretig wordt opgevuld door zowel extreemrechtse extremisten als miljardairs.
Maar een ineenstorting is niet onvermijdelijk. Er is een alternatief. Samen kunnen we een toekomst bedenken en bouwen waarin macht wordt gedeeld en niet gehamsterd; waarin economieën mensen dienen, niet bedrijven; en waar internationale instellingen verantwoording afleggen aan degenen die zij geacht worden te dienen.
(1) Oorspronkelijke titel: The greatest threat to democracy in 80 years - 7 mei 2025. Vertaling/bewerking: Hans Boot.
