Een elkaar uitsluitende tweedeling van "voor en door"
Centralisatie en/of zelforganisatie
Sjarrel Massop
De bestaanszekerheid is al geruime tijd een belangrijk thema in de Nederlandse politiek. Overigens zonder er handen en voeten aan te geven. De overheid zit gevangen in haar eigen web van meer marktwerking. Een beleid, waarvan steeds duidelijker wordt dat het leidt tot een sociaal drama. Het pijnlijke debacle van de toeslagenaffaire en de aanpak van de bestaans(on)zekerheid zijn beide voorbeelden van een permanent falend beleid en roepen om een andere aanpak.
De sectorraad van de senioren van de FNV nam bijna twee jaar geleden het initiatief om de bestaans(on)zekerheid aan te pakken en een projectplan te maken. Het projectplan is er, het wacht op de uitvoering en de kaderleden die er hun schouders willen onderzetten (projectplan). In de voorbereiding daarvan ontstond een fundamentele discussie die kenmerkend is voor de weifelende koers van de vakbeweging. Het bleek een voorbeeld van een elkaar uitsluitende tweedeling van ‘voor en door’- centralisatie versus zelforganisatie.
Tijdens een toelichting van de discussie in de sectorraad kwamen beide aspecten van bestaans(on)zekerheid, inkomen en kosten, aan bod en dat leidde tot een een startdocument ‘Armoede Anders’ bekeken. De sectorraad stemde in met dat document en vroeg een kerngroep het projectplan te maken. Door de dubbele problematiek bleef het eerste concept van dat plan teveel hinken op twee gedachten, de tweedeling werd niet onderkend. In een tweede poging werd het accent van het plan verschoven in de richting van het probleem van de kosten en het gebrek aan zelfvertrouwen van de mensen om iets aan hun eigen situatie te doen. Het plan koos de richting van de oplossing door de mensen. Dat leidde tot discussie in de kerngroep. De tweedeling tussen 'voor en door' manifesteerde zich sterk. Ook werd duidelijk dat niets een 'twee sporen aanpak' in de weg stond.
Dilemma
Deze bijdrage gaat over het dilemma bij de koersbepaling van de Nederlandse vakbeweging. Aan de ene kant, de keuze om de belangen van veel mensen te gaan 'regelen'. Aan de andere kant, de keuze voor de meer strijdbare en moeilijke weg om de mensen te organiseren die primair zelf hun belangen behartigen. Een elkaar uitsluitende tweedeling van 'voor en door'.
Vooraf een illustratief citaat voor dit dilemma uit het artikel van Piet van der Lende (V): In hoeverre is het niet gebruiken van inkomens- en armoedevoorzieningen bekend? En wat zijn daarvan de belangrijkste redenen? Bijvoorbeeld door onbekendheid met de regelingen, complexiteit van de aanvraag, schaamte, wantrouwen jegens de gemeente/overheid, taal en/of digitale vaardigheden? Wat Piet beschrijft is de schrijnende kloof tussen sociale regelingen van de overheden enerzijds en het beklemmende onvermogen van de mensen die deze regelingen nodig hebben anderzijds. Ook de vakbeweging is niet in staat die kloof te dichten. Dat komt door een eenzijdige aanpak van de bond die het voor de leden wil regelen.
Vakbondswerk
De vakbeweging in crisis heeft te maken met een vergelijkbare niet te overlappen tweedeling in de structuur. De problemen van de FNV zijn niet op te lossen met een keuze voor één deel van de structuur. De werkelijke problemen waarvoor vakbonden staan, is belangenbehartiging van de leden en dat kenmerkt zich door een onoverbrugbare tweedeling. Het wordt 'een prachtige wedstrijd', wanneer de beide pijlers de ruimte krijgen de betrokken strategie en tactiek onafhankelijk van elkaar te kunnen inzetten. Hoe ziet die tweedeling in de vakbeweging eruit?
Hier een illustratie van een werkbare, elkaar uitsluitende tweedeling. Bij een schaakpartij of een wedstrijd tussen Ajax en Feijenoord staan twee partijen tegenover elkaar die samen een prachtige wedstrijd kunnen spelen. Zoals schaakspelers niet elk met acht witte en acht zwarte stukken spelen, het gaat juist om wit tegen zwart. Te vergelijken met het gegeven dat de helft van de Ajax-spelers niet voor de helft in Feijenoord shirtjes spelen en die van Feijenoord niet in die van Ajax. Dat levert geen (spannende) wedstrijd op.
Misschien is het ultieme doel van schaken en voetbal, een zeer aantrekkelijke wedstrijd en niet de winst van één van de strijdende partijen. Voorwaarde is dat de partijen zich niet met de strategie en tactiek van de tegenstander bemoeien.
Het publiek wil een prachtige strijd en moedigt de eigen partij aan in de hoop dat de favoriet wint. Maar na afloop van de wedstrijd gaat het ook over de conclusie dat het een prachtige wedstrijd was. De schoonheid van het resultaat betekent: de tweedeling in stand houden - partijen moeten de (wed)strijd spelen volgens de eigen strategie en tactiek.
Vakbondswerk
De vakbeweging in crisis heeft te maken met een vergelijkbare niet te overlappen tweedeling in de structuur. De problemen van de FNV zijn niet op te lossen met een keuze voor één deel van de structuur. De werkelijke problemen waarvoor vakbonden staan, is belangenbehartiging van de leden en dat kenmerkt zich door een onoverbrugbare tweedeling. Het wordt 'een prachtige wedstrijd', wanneer de beide pijlers de ruimte krijgen de betrokken strategie en tactiek onafhankelijk van elkaar te kunnen inzetten. Hoe ziet die tweedeling in de vakbeweging eruit?
Kenmerk van de ene FNV is dat ze de strijd niet wenst te voeren en blijft vasthouden aan een eenzijdige aanpak: het resultaat moet gehaald worden aan de onderhandelingstafel. Die FNV wil via haar activiteiten de belangen voor de leden en werkenden in het algemeen realiseren.
De andere FNV is de FNV van de leden die zelf opkomen voor hun belangen die in hun eigen levenspraktijk spelen, ze moeten het resultaat bevechten.
De kracht van mensen die door eigen activiteiten, strijd en solidariteit hun bestaanszekerheid bevechten, geeft hun veel zelfvertrouwen. Ze kunnen resultaten halen door het zelf te doen.
Conclusie.
De verzorgingsstaat is in een langdurig neoliberaal proces afgebroken. De vakbeweging heeft tot taak dit proces te stoppen. De politieke verhoudingen geven geen aanleiding alleen te vertrouwen op de strategie naar de overheid (voor).
De mensen die getroffen zijn en worden, moeten zelf een grote rol gaan spelen in hun eigen emancipatie, gemeenschapszin, trots en bestaanszekerheid gaan hand in hand en kunnen de mensen niet uitbesteden aan de politiek (door).
