International Campaign to Abolish Nuclear Weapons
Strijdt tegen toenemende kernwapenrisico's
ICAN (1)
Nu het jaar 2025 ten einde is, lijken de risico's van kernwapens ernstiger dan ooit tevoren. Kernwapenstaten vernieuwen hun arsenaal en gaven daar meer dan 100 miljard dollar aan uit, een schokkend bedrag. Zo af en toe werd er ook met de inzet van kernwapens gedreigd. Verdere verspreiding van kernwapens (proliferatie) is weer een onderwerp in de internationale, politieke discussie. Toch verzet ICAN zich tegen deze duistere ontwikkelingen.
In 2025 hebben we geen einde gemaakt aan de kernwapenwedloop, maar wel een nieuwe richting gegeven aan de politieke discussie over dit vraagstuk. ICAN, met haar bondgenoten in regeringen, internationale instituten en haar dynamische partners over de hele wereld, bouwt gestaag aan kennis en organisaties die uitbanning van kernwapens bevorderen.
Verdrag verbod op kernwapens
In maart 2025 vond de derde vergadering plaats van landen die deelnemen aan het internationale Verdrag inzake het Verbod op Kernwapens (Treaty on the Prohibition of Nuclear Weapons - 'verbodsverdrag'). ICAN bracht honderden organisaties, regeringen, parlementariërs en andere betrokken belanghebbenden bij elkaar. Dat leidde tot de krachtigste, collectieve veroordeling tot nu toe van nucleaire afschrikking en van het idee dat massavernietigingswapens ooit veiligheid brengen. De ongewoon grote deelname van maatschappelijke organisaties veranderde de sfeer van de bijeenkomst van een verplicht ritueel naar een invloedrijke beweging. Het 'verbodsverdrag' - ooit door criticasters afgedaan als symbolisch - werd op zijn vijfde verjaardag een realiteit om rekening mee te houden in de internationale kernwapendiscussie.
Het aantal landen dat meedoet aan het verdrag, blijft groeien. In september 2025 hebben 99 van de 197 staten getekend, geratificeerd of zijn toegetreden tot het 'verbodsverdrag'. Dat is duidelijk het grootste deel van de wereld. Elke deelname aan het verdrag bouwt politieke macht op voor het standpunt dat kernwapens niet normaal zijn en geen plaats in de wereld dienen te hebben. De 99 landen sturen een duidelijk signaal aan de selecte club van kernwapenlanden: kernwapens zijn noch legale noch aanvaardbare machtsmiddelen in de wereldorde.
"Kosten ICAN" brengt ook de kosten van de kernbewapening in het nieuws, zodat die moeilijker te negeren zijn. Afgelopen juni kwam een inventarisatie uit, waaruit bleek dat de kernwapenlanden meer dan 100 miljard dollar in 2024 hebben uitgegeven aan hun arsenalen. Activisten gebruikten de gegevens om vragen in parlementen uit te lokken, kritische artikelen in de pers te stimuleren en het publieke debat aan te gaan. In een tijd, waar publieke financiën onder druk staan en globale crisissen onopgelost blijven, is de uitgave van 100 miljard aan kernwapens onverantwoord. De catastrofale humanitaire gevolgen zijn politiek onverdedigbaar.
Hiroshima en Nagasaki tachtig jaar
Vorig jaar was het tachtig jaar geleden dat de eerste kernbommen werden getest en gebruikt. ICAN en partners herdachten de verjaardag van de Trinity test (eerste proef met een kernwapen in de Verenigde Staten) in het Amerikaanse New Mexico en de nucleaire aanvallen op Hiroshima en Nagasaki in Japan (augustus 1945). Overlevenden en leden van getroffen gemeenschappen - soms van nucleaire locaties ver van de machtscentra - deelden gezamenlijke ervaringen: permanente evacuatie, ziekte en langdurige milieuschade. De herdenkingen gaan niet alleen over het ophalen van herinneringen, maar tonen ook verschrikkelijke beelden aan de internationale gemeenschap om te werken aan kernontwapening.
Als herdenking en om de aandacht te vestigen op het niets en niemand sparende karakter van kernwapens - niet alleen militairen, maar ook burgers van jong tot oud worden getroffen - opende ICAN dit jaar het online Children's Peace Memorial. De herdenkingsplaats bevat verhalen en foto's van een aantal van de 38.000 kinderen die omgekomen zijn door de Amerikaanse aanvallen op Hiroshima en Nagasaki.
Politieke kracht
ICAN bouwt samen met partners een politieke kracht aan de basis op. Verspreid over Europa, Afrika en Latijns-Amerika verenigden nationale en regionale evenementen politici, ambtenaren, artiesten en wetenschappers om nucleaire ontwapening als prioriteit op de agenda te houden.
Ondertussen zet de groei van het Cities Appeal door, waarin gemeenten hun nationale regering onder druk zetten om mee te doen aan het 'verbodsverdrag'. In onder andere Spanje, Frankrijk, Duitsland, België en Griekenland hebben honderden gemeenteraden de oproep ondersteund. Daaronder zijn diverse hoofdsteden van NAVO-landen, zoals Athene, Berlijn, Ottawa, Parijs, Rome en Washington. In tien landen is het aantal inwoners in deze steden meer dan een vijfde van de landelijke bevolking.
Diplomatie op gemeenteniveau demonstreert een eenvoudige waarheid: steden zijn de eerste doelen van kernwapens en hun leiders willen niet worden gebruikt als wisselgeld. Alles bij elkaar genomen, weten we dat de nucleaire gevaren groter worden en niet afnemen. Diverse akkoorden over wapenbeheersing zijn opgezegd. Landen investeren niet meer in politiek overleg, waardoor communicatiekanalen verstopt raken. Nieuwe, radicale technologieën vergroten de kans op nucleaire verschrikkingen. Juist in deze tijden zijn campagnes, zoals die van ICAN, zeer noodzakelijk.
Politieke invloed blijkt niet altijd uit dramatische veranderingen. Soms gaat het juist om voortdurend doorwerken met langzame vooruitgang: een toenemende deelname aan verdragen, vragen over budgetten, geactiveerde steden en nieuwe argumentaties bouwen de tegenbeweging op. Op dit moment proberen gevestigde machten kernwapens als legaal wit te wassen. Daarentegen herinnert ICAN aan de catastrofale gevolgen van het gebruik van kernwapens en biedt mogelijkheden voor actie en een veiliger toekomst voor iedereen.
(1) Eerder, 30 december 2025, verschenen bij ICAN met de titel How ICAN challenged rising nuclear risks. Vertaling: Jan Taat. Meer informatie over de Nederlandse positie: Netherlands - Treaty on the Prohibition of Nuclear Weapons. Het Internationaal Vakverbond (IVV) is een partner van ICAN.
