Liefde voor literatuur - gelezen en geprezen
Het jaar 1925
Harry Peer
De tijd die ons gegeven is, is kort. Lees daarom boeken die je de tijd doen vergeten. Ontspanningslectuur, reisverhalen, stevige studieboeken, Nederlandse of buitenlandse literatuur, romans of biografieën, het maakt niet uit. Geniet ervan.
Een kamer zonder boeken is als een lichaam zonder ziel - Marcus Tullius Cicero.
Zodra je leert lezen, ben je voor altijd vrij - Frederick Douglass.
Boeken zijn de spiegels van de ziel - Virginia Woolf.
Shaw
Op 10 december 2025 is de Nobelprijs voor Literatuur in Stockholm uitgereikt aan de Hongaar László Krasznahorkai. Maar weten we wie deze eer een eeuw geleden te beurt viel? En welke beroemde nog steeds veel gelezen romans in dat jaar uitkwamen?
In 1925 ontving de Ierse schrijver George Bernard Shaw de Nobelprijs voor Literatuur - voor zijn werk dat wordt gekarakteriseerd door zowel idealisme als humaniteit en de stimulerende satire die vaak wordt ingegeven door een enkele poëtische schoonheid. Het aan de prijs verbonden geldbedrag weigerde de laureaat (winnaar) overigens. Shaw was een invloedrijk toneelschrijver, theatercriticus en polemist.
Shaw is geboren in Dublin op 26 juli 1856. Zijn geboortehuis op "33 Synge House" was tot enkele jaren geleden een museum en trok bezoekers van over de hele wereld. Zelf bezocht ik de woning in 1997. Ik herinner me nog het gesprek met een aardige mevrouw, de beheerder van het gebouw.
Op zijn twintigste verhuisde Shaw naar Londen en in 1906 naar het nabijgelegen Ayot St Lawrence, waar hij tot zijn dood op 2 november in 1950 woonde. Shaws lange leven valt samen met de opkomst, groei en neergang van het Britse imperium. Hij was maatschappelijk betrokken, een overtuigd vegetariër, vrijdenker, atheïst en decennialang een actief lid van de Fabian Society (oudste politieke denktank in het Verenigd Koninkrijk, door progressieve, socialistische intellectuelen opgericht in 1884, zij zetten zich in voor maatschappelijke hervormingen).
Socialistische overtuiging
Shaw trouwde in 1898 met geestverwante Charlotte Payne-Townshend (1857-1943), een Ierse politiek activiste, een suffragette, eveneens een Fabian. Het echtpaar bleef kinderloos.
Veel van Shaws werken weerspiegelen zijn socialistische overtuiging. Zijn verlangen om in de Sovjet-Unie het arbeidersparadijs te zien, maakte hem echter blind voor de onderdrukking in dat land. Shaw had wel oog voor het inlevingsvermogen dat ouderen moeten hebben bij de keuze van een boek voor kinderen, Maak er een gewoonte van om een kind nooit een boek te geven dat je zelf niet zou lezen.
Shaw schreef meer dan zestig toneelstukken, waaronder beroemde werken als Man and Superman (1902), Pygmalion (1913) en Saint Joan (1923). Pygmalion leverde hem zowel de Nobelprijs als een Oscar op. Alleen Bob Dylan heeft die prestatie geëvenaard.
In de jaren dertig reisden George en Charlotte de wereld rond. Naar Zuid Afrika (Kaapstad), India (Bombay), Hong Kong, China (Sjanghai), Japan (Tokyo), Nieuw Zeeland (Wellington) en de Verenigde Staten (Hollywood, New York).
Ierland
De beroemde schrijver werd overal groots ontvangen. Shaw aarzelde niet om zijn gastheren zo nodig stevig de mantel uit te vegen. Bijvoorbeeld vanwege het racisme in Zuid Afrika en conservatieve opvattingen elders.
In februari 1933 sprak de 76-jarige Shaw in de overvolle Grote Hal van de Universiteit van Hong Kong: Als je leest, lees dan echte boeken, dompel je onder in revolutionaire boeken. Verdiep je in het communisme, want als je geen rode revolutionair bent op je twintigste, zul je op je vijftigste een onmogelijk fossiel zijn. Wanneer je een rode revolutionair bent op je twintigste, heb je meer kans om bij de tijd te zijn op je veertigste.
Met de biografieën van Colin Wilson, Hesketh Pearson en Michael Holroyd over George Bernard Shaw kunnen we verder vooruit.
Het kleine Ierland kan bogen op relatief veel winnaars van de Nobelprijs voor Literatuur: William Butler Yeats ging Shaw voor in 1923, Thomas Beckett (1969) en Seamus Heaney (1995) volgden. De Ieren zijn terecht trots op deze culturele erflaters. Aan wie in Nederland zal ooit de Nobelprijs voor Literatuur worden uitgereikt? Harry Mulisch had zichzelf al heilig verklaard; wanneer hem de prijs was toegekend, zou hij als de literaire Johan Cruijff de hemel hebben betreden.
Het gouden jaar
1925 wordt wel het Gouden Jaar van de literatuur genoemd. Zes romans uit 1925 behoren tot de wereldliteratuur. We hebben het dan over Mrs. Dalloway van Virginia Woolf. Uit het Duitse taalgebied: Der Prozess van Franz Kafka en Jud Süss van Lion Feuchtwanger. Uit de Verenigde Staten: The Great Gatsby van F. Scott Fitzgerald, Manhattan Transfer van John Dos Passos en An American Tragedy van Theodore Dreiser.
Zie de portretten van deze auteurs, met aandacht voor hun belangrijkste roman en andere publicaties. Gelaagdheid, compositie, taal, stijl, woordkeuze, karakter van de personages, enzovoort, lopen uiteen. Niet al te dikke pillen. Geen enkel boek komt boven de 500 bladzijden uit. De experimentele romans Mrs. Dalloway en Manhattan Transfer doen een stevig beroep op de leesvaardigheid en het inlevingsvermogen van de lezer. Vier romans eindigen met de dood van de hoofdpersoon.
Een roman is het product van de verbeeldingskracht van de auteur. Een biografie is geënt op de werkelijkheid, ben je een liefhebber van dat genre dan kun je je hart ophalen aan vermelde levensbeschrijvingen. De biografieën waarnaar ik verwijs zijn plezierig leesbaar, boeiend geschreven. Ze plaatsen het afwisselende en soms avontuurlijke leven van de hoofdpersoon in een grotere maatschappelijke, psychologische en literaire context. (1)
Naast de genoemde zes auteurs zouden er nog meer met romans uit 1925 te vermelden zijn, waaronder latere Nobelprijswinnaars. Bij toespitsing op een afzonderlijk jaar zouden andere bekende auteurs uit het interbellum buiten beeld kunnen raken. Daarom hier de namen van beroemde tijdgenoten uit de Duits sprekende landen en de Verenigde Staten, met tussen haakjes het jaar van de Nobelprijs voor literatuur:
Voor het Duitse taalgebied - Arthur Schnitzler, Kurt Kraus, Robert Musil, Joseph Roth, Herman Hesse (1946), Stefan Zweig, Anna Seghers, Alfred Döblin, Erich Kästner en tenslotte Thomas Mann (1929). Voor de Verenigde Staten: Dorothy Parker, Emily Holmes Coleman, Ursula Parrott, Sinclair Lewis (1930), Pearl S. Buck (1938), William Faulkner (1949), Ernest Hemingway (1954) en John Steinbeck (1962). Hun romans worden nog steeds veel gelezen.
In Nederland zijn in 1925 enkele boeken uitgegeven waarvan de titel in het geheugen van veel mensen is blijven hangen: Hedendaagsch Fetischisme van Carry van Bruggen (pseudoniem voor Carolina Lea de Haan). Nippon van Louis Couperus. Het wassende water van Herman de Man (pseudoniem voor Salomon Herman (Sal) Hamburger). De Stormers van Cissy van Marxveldt (pseudoniem voor Setske de Haan). Overigens 1925 is ook het jaar, waarin het eerste deel van het schotschrift Mein Kampf van Adolf Hitler uitkwam. Dit laten we hier verder rusten. (2)
Afrondend: Het jaar 1925 (titel) van Jan Hillenius e.a., 1925 en Het jaar van de kraai van Gert van Veen, 1925. De laatste is een soort detective met op de achtergrond het opkomende fascisme in Nederland.
Virginia Woolf
Virginia Stephen nam bij haar huwelijk in 1912 de achternaam aan van haar echtgenoot Woolf. Virginia is geboren op 25 januari 1882 in Kensington, Londen. Geprezen als romanschrijfster, feministe en scherp literair criticus. Wat levensovertuiging en werk betreffen, had ze veel gemeen met haar partner Leonard Sidney Woolf (1880-1969), schrijver, essayist en uitgever van beroep. Virginia Woolf had overigens relaties met meerdere vrouwen. Zij verwierf faam met het essay A Room of One's Own (Een kamer voor jezelf). Haar debuutroman The Voyage Out verscheen in 1915: de geschiedenis van Clarissa Dalloway, een elegante aristocratische dame, speelt zich af op één dag in Londen in 1923. Clarissa, wat moedeloos, getrouwd met de saaie Charles, vraagt zich af hoe haar leven zou zijn verlopen als ze dertig jaar eerder voor een avontuurlijk leven met Peter had gekozen. De feestdag eindigt in een drama. Mrs. Dalloway is een zogeheten modernistisch psychologische roman, de toegepaste techniek van de gedachtestroom roept herinneringen en bespiegelingen op over de waarde van het leven en de onomkeerbaarheid van gemaakte keuzes. Andere veel geroemde romans van Virginia Woolf, Nederlandse titels: Orlando, Naar de vuurtoren en De golven.
Virginia Woolf is één van de oprichters van de Bloomsburygroep en werd in het interbellum een belangrijk figuur in het literaire leven van Londen. Virginia Woolf wordt vaak geciteerd, Je kunt niet goed denken, goed liefhebben en goed slapen, als je niet goed gegeten hebt en Hij die ons van onze dromen berooft, berooft ons van ons leven. Ze kon kennelijk niet meer dromen zoals ze wilde. Virgina Woolf verkoos de dood op 28 maart 1941. In "de Groene Amsterdammer" zijn in 2025 meerdere boeiende beschouwingen over aspecten van haar leven en werk gepubliceerd. Alexandra Harris en Hermione Lee hebben mooie biografieën geschreven over Virginia Woolf.
Franz Kafka
Franz Kafka, wie kent zijn naam niet? Hij is één van de grootste romanschrijvers uit de twintigste eeuw. Kafka heeft een grote invloed gehad op de westerse literatuur. Hij is geboren in Praag op 3 juli 1883. Vader Hermann was een strenge zakenman, die zich van de grond af aan had opgewerkt. Moeder Julie Löwy deed haar best, maar kon niet geheel voldoen aan de liefde die haar eerstgeborene nodig had. Franz was de oudste. Twee broers na hem stierven op jonge leeftijd. Drie zussen overleefden hem, werden vermoord in een concentratiekamp. Kafka werkte tot 1922 in de verzekeringssector, eerst bij de "Generale", daarna als schadebehandelaar bij het Instituut voor Arbeidsongevallenverzekeringen van het koninkrijk Bohemen. Franz Kafka is slechts veertig jaar geworden. Hij stierf aan tuberculose in sanatorium Kierling in Klosterneuburg in Oostenrijk op 3 juni 1924, met aan zijn sterfbed Dora Diamant die hij een jaar ervoor had leren kennen. Kafka is begraven op de Nieuwe Joodse Begraafplaats in Praag. Voor zijn dood waren al enkele essays van hem uitgekomen zoals De gedaanteverwisseling, Brief aan vader en Het vonnis. Kafka's beroemdste werken verschenen na zijn dood: Het proces, Het slot, Amerika.
De eerste zin uit Het proces is mogelijk de meest geciteerde uit de wereldliteratuur: Iemand moest Josef K. belasterd hebben, want zonder dat hij iets kwaads gedaan had, werd hij op een ochtend gearresteerd.
Laten wij voor de afwisseling de laatste zinnen uit Het proces eens toevoegen: Waar was de rechter, die hij nooit gezien had? Waar was het hoge gerecht, dat hij nooit bereikt had? Hij hief zijn handen omhoog en spreidde al zijn vingers. Maar tegen K.'s keel legden zich de handen van de ene heer, terwijl de ander hem het mes in zijn hart stootte en daar twee keer omdraaide. Met brekende ogen zag K. nog hoe de heren, vlak voor zijn gezicht, wang aan wang tegen elkaar aangeleund, het einde gadesloegen. Als een hond! zei hij, het was, alsof de schaamte hem zou overleven.
De dreiging en de vervreemding die hiervan uitgaan kenmerken Kafka's werk. Angstaanjagende bureaucratie heeft de term Kafkaiaans opgeleverd. Wie binnenkort in Praag komt, bezoek dan het naar Kafka genoemde museum. Daar is ook de eerste biografie over Kafka te koop - van de hand van zijn vriend Max Brod. Kafka had Max gevraagd de manuscripten van boven genoemde boeken te vernietigen, omdat de verhalen naar zijn gevoel nog niet af waren. Max Brod heeft het nageslacht een grote dienst bewezen.
Het leven van Franz Kafka (1988, 515 bladzijden) van Ernst Pawel heeft een bredere reikwijdte. Pawel besteedt bijvoorbeeld een heel hoofdstuk aan Het proces. Hij typeert de betekenis van Kafka in de laatste zin van de biografie: In droombeelden die hij opgroef uit de diepste lagen van zijn eigen ik, en in een taal van een kristalheldere zuiverheid, gaf hij vorm aan de pijn van het menselijk bestaan.
Lion Feuchtwanger
Lion Feuchtwanger zag het levenslicht in München op 7 juli 1884 en stierf in 1958. Hij groeide op in een gegoed burgerlijk milieu, studeerde germanistiek en geschiedenis in zijn geboortestad. Feuchtwanger trouwde in 1912 met Marta Löffler. Jud Süss is het verhaal van opkomst en ondergang van de historische figuur Joseph Süss Oppenheimer die zich in het begin van de achttiende eeuw opwerkte tot een machtig man, bankier, hoffinancier van de keurvorst van Württemberg Karl Alexander. Het is een roman over ijdelheid, hebzucht, machtswellust, haat en liefde. De roman is verdeeld over vijf boeken, met als titel respectievelijk: De vorsten, Het volk, De joden, De hertog en De ander.
De eerste zin uit het boek neemt ons al meteen mee: Als een net van aderen regen de wegen zich aaneen over het land, elkaar kruisend, zich vertakkend, soms op niets uitlopend. Ze waren verwaarloosd, vol stenen, gaten, scheuren, overwoekerd, een bodemloze poel als het regende en bovendien overal onderbroken door slagbomen.
Tot slot: een bijbels aanvoelende alinea: Alle joden uit Fürth waren op de begraafplaats, toen de onbekende ter aarde werd besteld. Ze lieten de kist in de grond zakken. De solitair zat aan de vinger van de dode, onder zijn hoofd het kleine hoopje aarde uit Zion. In koor antwoordden ze de voorbidder: "De wereld is ijdel en menigvuldig en een jagen naar wind; maar één en eeuwig is de God Israëls, het Zijnde, Bovenwerkelijke, Jahwe." Toen rukten ze gras uit de grond en gooiden het over hun schouder. En ze zeiden: “Als het gras verwelken wij uit het Licht”. En ze zeiden: “Wij bedenken dat wij stof zijn”. Daarna wasten ze om de demonen te verjagen hun handen in stromend water en verlieten het kerkhof.
Feuchtwanger had Jud Süss overigens eerder in 1918 al als theaterstuk geschreven. De Nazi's, Joseph Goebbels, hebben met een verfilming in 1940 het boek misbruikt door er een antisemitische draai aan te geven. In 2010 heeft de Duitse regisseur Oskar Roehier het ontstaan van die kwalijke propagandafilm uitgebeeld in de filmbiografie Jud Süss - Film ohne Gewissen.
In 1930 publiceerde Feuchtwanger Erfolg (Succes), een indrukwekkende antifascistische roman die zich afspeelt in München en in 1932 de Josephus-Trilogie. In 1933 volgde Die Geschwister Oppenheim (De erven Oppenheim), een visionaire roman die haarscherp beschrijft wat Duitsland met de opkomst van de nazi's te wachten staat.
Feuchtwanger reisde bij de machtsovername van Hitler in 1933 toevallig door de Verenigde Staten. Hij besefte dat hij als jood beter niet kon terugkeren naar Duitsland, al zijn boeken werden daar verboden. Feuchtwanger vestigde zich in Frankrijk. In 1937 bezocht hij de Sovjet-Unie, waar hij zelfs Stalin ontmoette. In zijn boek Moscow, 1937 gaat Feuchtwanger in op het interview dat hij in 1937 had met Stalin. In 1940 vluchtte hij via Portugal naar de Verenigde Staten. Na de oorlog werd hem daar het leven vanwege communistische sympathieën moeilijk gemaakt. Hij schreef nog Goya (1951) en De Jodin van Toledo (1955).
Lion Feuchtwanger stierf aan maagkanker in Los Angeles op 28 december in 1958. Marta overleed in 1987. Nu, een eeuw later is er een nieuwe 442 bladzijden tellende, grondig herziene vertaling van De jood Süss uitgekomen bij Uitgeverij Schokland. De vertalers zijn Hermien Manger en Nils Buis. Met een interessant "Nawoord", zestien bladzijden, van Ewout van der Knaap, hoogleraar Duitstalige literatuur en cultuur aan de Universiteit Utrecht. Boeiend is ook de door Andreas Heusler geschreven biografie Lion Feuchtwanger Münchner - Emigrant - Weltbürger. Uitgeverij Residenz Verlag, 364 bladzijden.
Scott Fitzgerald
Scott Fitzgerald is geboren in een katholiek gezin op 24 september 1896 in Saint Paul, Minnesota. Na een pijnlijke liefdesaffaire meldde hij zich in 1918 als vrijwilliger voor het leger. Zijn wens was om in Europa te sneuvelen. De oorlog was echter afgelopen voordat hij naar overzee kon worden gestuurd.
Scott wachtte een veel besproken onstuimige relatie met Zelda met wie hij dochter Frances kreeg in 1921. Scott Fitzgerald had al naam gemaakt met This Side of Paradise (1920) en The Beautiful and Damned (1922) voordat zijn belangrijkste roman The Great Gatsby in 1925 uitkwam. De verteller, de beginnend schrijver Nick Carraway, verhuist vanuit de provincie naar New York City en komt in een bescheiden woning terecht op Long Island naast de enorme schitterende villa van Jay Gatsby. Hij maakt kennis met de superrijke, mysterieuze Gatsby met wie het slecht afloopt. De laatste zinnen uit The Great Gatsby: Gatsby geloofde in het groene licht, de orgiastische toekomst die jaar op jaar voor onze ogen terugwijkt. Ze ontglipte ons toen, maar dat doet er niet toe – morgen zullen we harder lopen, onze armen verder uitstrekken. En op een mooie dag – En zo varen we voort, schepen tegen de stroom op, onophoudelijk teruggevoerd naar het verleden.
Het werk wordt als één van de mooiste boeken uit de Amerikaanse literatuur gezien, treffend voor de jaren twintig, de Jazz Age, van de vorige eeuw. Onderhuids bekritiseert de roman de teloorgang van de Amerikaanse Droom.
Wie van biografieën houdt, lees dan Some Sort of Epic Grandeur. The Life of F. Scott Fitzgerald (Matthew J. Bruccoli,1981, 725 bladzijden). The Great Gatsby is meerdere keren verfilmd. Let erop iemand niet teveel op een voetstuk te zetten.
Fitzgerald waarschuwde er zelf al voor in zijn Notebooks: Show me a hero and I will write you a tragedy en Then I was drunk for many years, and then I died. Het is waar. Fitzgeralds alcoholprobleem maakte hem in de omgang tot een lastig persoon. In 1994 publiceerde Jeffrey Meyers Scott Fitzgerald: A Biography, waarin onze hoofdpersoon zo negatief wordt weggezet dat het ook wel een pathologie wordt genoemd (Harper Collins, 400 bladzijden.). Scott Fitzgerald stierf in Hollywood op 21 december 1940.
John Dos Passos
John Dos Passos is in 1896 in Chicago geboren, studeerde aan Harvard. Zijn ervaringen als ambulance-chauffeur in Frankrijk tijdens de Eerste Wereldoorlog heeft hij in antioorlogsromans verwerkt: One Man's Initiation-1917 (1920) en Three Soldiers (1921). Dos Passos brak in 1925 door met Manhattan Transfer. Het is een experimentele roman die een filmisch, impressionistisch beeld geeft van Manhattan tussen 1890 en 1925. We volgen de hoofdpersonen Jimmy Kerf die als kleine jongen met zijn rijke moeder in de stad verzeild is geraakt, de danseres Ellen Thatcher en de matroos Congo Jake. Waar Scott Fitzgerald een meer psychologische roman over slechts één persoon uit de rijke kringen in New York heeft geschreven, voert Dos Passos ons meer sociologisch door het leven van gewone mensen in de stad. New York, een stad die zindert van de energie. Een voortrazende metropool met de gillende brandweerwagen als terugkerend symbool.
Tegenwoordig zou dat de loeiende sirene zijn van de politieauto. Dos Passos plaatst New York City/ Manhattan in de traditie van machtige tot de verbeelding sprekende steden uit het verleden: Er was Babylon en er was Ninivé, beide van baksteen gebouwd. Athene was gebouwd van goudmarmeren zuilen. Rome steunde op brede bogen van puin. In Constantinopel vlammen de minaretten als grote kaarsen rond de Gouden Hoorn. Staal, glas, tegels en beton worden de materialen voor de wolkenkrabbers. Op het smalle eiland, samendrommend zullen de miljoenramige gebouwen glinsterend omhoog steken, piramide op piramide als de witte wolkenkoppen boven een onweersbui.
Ieder die wel eens heeft rondgezworven in Manhattan - zelf was ik er voor het eerst in 1970 - ervaart meteen de spannende, opwindende aantrekkingskracht van de stad. Dos Passos heeft de opzet van dit boek verbreedt in de trilogie U.S.A., bekend door het gebruik van fragmenten van volksliedjes, nieuwsberichten, krantenkoppen en de al eerder genoemde gedachtestroom-verhaaltechniek.
Politiek maakte Dos Passos een ontwikkeling door van radicaal links tot ultraconservatief. Nadat een vriend van hem in de Spaanse Burgeroorlog door communisten was doodgeschoten, had hij niets meer op met het communisme. Passos' echtgenote Katherine Smith kwam in 1947 op tragische wijze bij een auto ongeluk om het leven. Dos Passos hertrouwde in 1949 met Hamlyn Holdridge (1909-1998). Dochter Lucy werd het jaar erop geboren.
John Dos Passos overleed in 1970. Hij liet een grote erfenis na: 42 romans, gedichten, essays en toneelstukken. Virginia Spencer Carr schreef de prachtige biografie Dos Passos. A Life, 624 bladzijden, in 1984 uitgegeven door Doubleday & Company.
Theodore Dreiser
Theodore Dreiser kwam ter wereld in Terre Haute, Indiana op 27 augustus 1871. In 1893 trouwde hij met Sarah White, vanaf 1909 leeft hij gescheiden van haar. Met zijn debuutroman Sister Carrie uit 1900 maakte hij meteen naam als een naturalistisch schrijver. Het is een roman over Carrie die van het platteland in de grote stad terecht komt. Puriteinen achtervolgden de auteur vanwege de seksuele passages in de roman. 25 Jaar later komt Dreisers bekendste roman uit: An American tragedy. Kort samengevat:
Clyde Griffiths groeit op in Kansas in een arm, geïsoleerd, geobsedeerd godsdienstig gezin. Zijn ouders prediken, vergezeld met hun kinderen, op straat. Op jonge leeftijd gaat Clyde aan de slag. Als piccolo in een hotel krijgt hij het financieel wat ruimer door fooien van gasten. Vrouwen komen op zijn weg. Een auto ongeluk geeft een draai aan zijn leven. Hij slaagt erin bij een rijke oom in Lycurgus aan de oostkust van de Verenigde Staten een baan als chef van een afdeling in diens boorden fabriek te krijgen. Clyde en de arbeidster Roberta Alden worden verliefd op elkaar. De liefde van Clyde op haar gaat tanen als hij rijkeluisdochter Sondra Finchley ontmoet. Sondra en Clyde worden ook verliefd op elkaar. Bij de ambitieuze Clyde wordt het verlangen naar het luxe leven van de rijke klasse steeds groter. Zijn relatie met Roberta komt onder een verschrikkelijke spanning te staan. Dan dringt zich een boosaardig idee aan hem op. Wanneer Roberta verdrinkt, wordt de hoofdpersoon beschuldigd van moord. Clyde eindigt zijn leven op de elektrische stoel.
Het is een knappe beschrijving van de harde realiteit van het Amerikaanse leven en van de donkere kant van de Amerikaanse droom. Het beschrevene is gebaseerd op een waar gebeurde geschiedenis. Het is een spannend boek. Een citaat van Dreiser heeft niets aan actualiteit verloren: Wat heeft het voor betekenis als een man de hele wereld verwerft, maar zijn ziel kwijt raakt. In 1927 probeerde een comité An American tragedy nog uit de handel te laten halen, de auteur aanklagend vanwege de passages over abortus, moord en seks.
Theodore Dreiser sloot zich aan bij de Communistische Partij. Hij overleed in Hollywood, Los Angeles, Californië op 28 december 1945. Blader nog eens door: Donald Piver, redacteur: Theodore Dreiser Recalled (Clemson University Press. 452 bladzijden). Het is een samenbundeling van gepubliceerde en ongepubliceerde herinneringen van tijdgenoten aan Dreiser, zijn persoonlijke en politieke leven en de literaire ontvangst.
Een grote bibliotheek
Donald Trump heeft het iconische beeld van het Witte Huis beschadigd door de oostvleugel te laten afbreken. Op die plek komt een protserige balzaal voor zo'n duizend personen. Een president mag zich geen koninklijke allures aanmeten. Zo hebben de Founding Fathers van de Republiek dat nooit bedoeld. Een alternatief is mogelijk. Een toekomstig president kan deze showroom van de superrijken laten ombouwen tot een publieksruimte met een grote bibliotheek, waar het Amerikaanse volk zich in de intellectuele traditie van de Verlichting kan laven aan de beste boeken uit de Amerikaanse en wereldliteratuur.
1) In Boston in de Verenigde Staten kiest een gezelschap van literatuurliefhebbers elk jaar het meest aansprekende boek van honderd jaar geleden. Voor 1925 kon het publiek uiteindelijk kiezen tussen Mrs. Dalloway, The Great Gatsby en The Trial. Mrs. Dalloway kwam als winnaar te voorschijn. Zelf zou ik een gedeelde eerste plaats geven aan Een Amerikaanse tragedie en De jood Süss.
2) De uitgave van Mein Kampf in 1925 bezegelde als het ware de overgang van het rijkspresidentschap van de overleden sociaaldemocraat Friedrich Ebert naar die van zijn opvolger de oude reactionaire generaal Paul von Hindenburg. Zie ook: Walter Mühlhausen, Friedrich Ebert 1871-1925. Reichspräsident der Weimarer Republik en Wolfgang Niess, SCHICKSALSJAHR 1925. Als Hindenburg Präsident wurde.
