1 mei demonstratie in Amsterdam
Feestelijk en strijdbaar
Harry Peer
Woensdag 1 mei 2024. Vanaf mijn woning bij het Waterlooplein wandel ik naar het Museumplein, waar 's middags om half drie de mars voor de viering van de Dag van de Arbeid zal beginnen. Amsterdam is een levendige, drukke en dynamische stad. Op de route naar het Museumplein passeer ik werkers in de meest uiteenlopende beroepen: stratenmakers, kabelleggers, schilders, steigerbouwers, politieagenten, oba's, schoonmakers, kleuterleidsters, fietsenmakers, trambestuurders, chauffeurs van taxi's en bestelauto's, stadsreinigers, winkelbedienden.
Zo te zien verrichten ze hun werk met overgave. Maar al die mensen hadden op deze eerste mei natuurlijk een vrije dag moeten hebben. In veel landen in de wereld is 1 mei een officiële vrije dag. Daarmee wordt recht gedaan aan de betekenis van de werkende klasse en de vakbeweging voor de welvaart van een land. Nederland is nog niet zover. Vanaf 1890 demonstreren arbeiders, mannen en vrouwen, op deze dag wereldwijd voor sociale grondrechten, destijds voor de acht uren werkdag en het algemeen kiesrecht.
Socialer kabinetsbeleid
De inzet van de 1 mei viering staat voor de FNV vanzelfsprekend nog steeds in het teken van de internationale solidariteit en saamhorigheid. Wat concreter is het toegespitst op een socialer kabinetsbeleid. Het is duidelijk dat veel werkne(e)m(st)ers niet meer gezond de pensioengerechtigde leeftijd halen. De bestaande Regeling voor Vervroegde Uittreding loopt eind 2025 af.
Vakbonden FNV, CNV en VCP hebben een ultimatum tot 14 mei gesteld aan de Staat om tot een permanente regeling te komen voor mensen met zware beroepen. Daarom eist FNV-voorzitter Tuur Elzinga van minister Carola Schouten van Armoedebeleid, Participatie en Pensioenen dan ook: Regel nu het vroegpensioen, anders gaan we staken; desnoods leggen we het hele land plat. Dat willen de mensen horen. Die waarschuwing wordt met gejuich door het publiek ontvangen. We zullen zien. Staken helpt. Het Centraal Bureau voor de Statistiek meldt deze dag dat de Nederlandse werknemers in 2023 zelfs het vaakst gestaakt hebben in ruim vijftig jaar.
Ontevredenheid over de collectieve arbeidsovereenkomst (cao) en loonkwesties zijn de belangrijkste redenen.
Een lange stoet
Op het Museumplein is het een bont tafereel. De kleur rood overheerst. Al gauw stroomt het plein vol. Met op de achtergrond het Rijksmuseum luisteren we naar de opwekkende toespraken van Kitty Jong en Piet Rietman van het Dagelijks Bestuur van de FNV. Daarna ontvouwt de massa zich in een lange stoet die richting het Martin Luther Kingpark wandelt. Een mars van ongeveer anderhalf uur; ja werkelijk, in de brandende zon. We treffen het, het regent eens een keer niet.
De door mij gemaakte foto's geven een beeld van een zeer gevarieerd gezelschap. In de eerste plaats natuurlijk arbeid(st)ers uit bedrijven en sectoren uit het hele land, sommigen hebben zelfs hun kinderen meegenomen. De oproepen voor een beter loon en veilige arbeidsomstandigheden worden bijgezet met de spandoeken en wanhopige, heftige uithalen van de Palestina aanhang die de wereld van de arbeid verbindt met de oorlog in Gaza. Net als vorige jaren is er de zichtbare aanwezigheid van arbeiders uit Turkije en Iran, waarbij de Iraniërs de aandacht vestigen op de onderdrukking in hun land. Opvallend is ook het aantal jeugdige deelnemers, werkende jongeren en studenten. Zij laten zich achter hun vlaggen en spandoeken duidelijk horen, lonen omhoog, huren omlaag. Vlugschriften met Weiger de huurverhoging worden nieuwsgierig gelezen.
Jongeren
We weten het. De woningnood is hoog, huren zijn onbetaalbaar geworden. Leningen met rente op rente zadelen studenten op met grote schulden. FNV Young & United en de ASVA zijn present. Veelzeggend voor de hernieuwde oriëntatie van studenten op maatschappij en socialistische beweging is het initiatief van geschiedenisstudenten tot de uitgave van het blad Het oproer, dat binnenkort zelfs uitkomt met een 'special over de vakbeweging'.
Het Oproer is een historisch tijdschrift gelanceerd door de Socialistische Studievereniging voor Geschiedenis "Jan Romein". Jonge historici en andere wetenschappers leveren bijdragen aan maatschappelijke en academische debatten. Een andere eveneens socialistische publicatie verovert de markt. Jacobin Nederland wordt gemaakt door en veel gelezen onder jongeren. Vorig jaar kwam het nulde nummer uit, dit voorjaar het eerste nummer met de titel "Zorgen". Op de avond van de eerste mei presenteerden Jacobin Nederland en Uitgeverij Atlas Contact een boek met de veelzeggende titel Karl Marx & Friedrich Engels Het Communistisch Manifest .... in de 21e eeuw. Lees de bijdragen van de vijf auteurs. Absoluut de moeite waard. Het past bij het karakter van de eerste mei. De strijdbare jaren zestig en zeventig lijken te herleven.
Martin Luther Kingpark
We slingeren ons door de stad, trekken veel bekijks en krijgen sympathieke bijval. Ik zie verwondering en bewondering op de gezichten van de omstanders. Bouwvakkers maken vanaf de steigers foto's of video-opnamen en groeten hun collega's in de stoet. De brandweermannen van de Hobbemakade kijken gretig toe, maar ook wat schuldbewust; ze zouden graag deelnemen, maar moeten in de kazerne blijven. Jonge meiden komen uit winkels en horecagelegenheden te voorschijn en gaan dansen op de ritmische muziek van de trommelaars in de demonstratie.
Aangekomen in het Martin Luther King Park wacht ons een maaltijd, versnaperingen en flesjes koud water, Cola en Fanta. Alles is tot in de puntjes verzorgd. Er valt wat te vieren en de actieve vakbondsleden kunnen zich tevens opladen voor de onderhandelingen en acties voor een betere cao. Of andere zaken, ook op het internationale vlak, waar het in sommige landen met bijvoorbeeld kinderarbeid of vakbondsrechten beroerd is gesteld. Keuze te over aan voorstellingen en activiteiten die tot zeven uur in de avond duren. We kunnen luisteren naar sprekers over de successen van de vakbond van het afgelopen jaar, debatten bijwonen, de 1 mei posters van de afgelopen eeuw bekijken, met vreemden (met wie we in elk geval een FNV-lidmaatschap gemeen hebben) in gesprek gaan, ons afvragen wie de Herman Bode Award krijgt uitgereikt en naar mooie muziek luisteren.
Sociaal Ontwikkelbedrijven
De Herman Bode Award wordt toegekend aan de actievoerders uit één van de onderstaande actietrajecten. We vermelden ze allemaal, omdat ze een hele goede indruk geven van de inzet van werknemers voor een betere positie, hoger loon en betere arbeidsvoorwaarden en het vakbondswerk in een groot aantal sectoren. Dit waren alle genomineerde actietrajecten voor 2024:
* Acties bij de Sociaal Ontwikkelbedrijven voor meer loon en een hogere reiskostenvergoeding en met een mooi resultaat.
* Stakingen bij Santrade voor een nieuwe cao. Na acht dagen staken bij deze technische groothandel gaan de lonen met 11 tot bijna 15 procent omhoog!
* Dreigende stakingen bij KLM Grond voor een nieuwe cao. En wat voor een cao! Het minimumloon gaat naar 16 euro, de lonen gaan omhoog en 500 mensen met een tijdelijk contract krijgen eindelijk zekerheid.
* Stakingen in de distributiecentra van Albert Heijn voor een nieuwe cao. De schappen waren leeg en de stakingslocaties overvol. De lonen zijn met 10 procent gestegen en geen versoberingen van de zondagtoeslag!
* Stakingen in de Textielverzorging voor meer loon en betere arbeidsvoorwaarden. Bij het nomineren was het actietraject nog in volle gang. Ongekende stakingen op meer dan 10 locaties in het land.
* Protestmars van politiemedewerkers voor de verlenging van de 'Zwaar Werk-regeling' (RVU). Een massale opkomst en de strijd voor een goede regeling gaat door!
* Stakingen bij de verffabriek Talens voor meer loon en een goede Zwaar Werk-regeling (RVU). De lonen zijn met 13 procent gestegen en de mogelijkheid om eerder te stoppen met werken.
En de winnaar is: het vakbondskader van de Sociaal Ontwikkelbedrijven!
Aan de slag
Tijdens de tocht door de stad en in het park krijg ik allerlei folders en brochures toegeschoven. Op drie ervan vestig ik de aandacht. Als eerste de folder waarin FNV en CNV uiteenzetten dat je gratis loopbaanbegeleiding kunt krijgen bij je zoektocht naar een nieuwe baan. Er wordt gewerkt vanuit 35 locaties in het land en er is dus altijd een coach bij je in de buurt. Een nuttig stuk dienstverlening.
Voor de activist die zijn of haar gezicht de komende tijd nog eens elders wilt laten zien of iets wilt leren. Op vrijdag 31 mei kun je deelnemen aan de Klimaatmars op de Zuidas. Waarom op die plek? We lezen het: De Klimaatmars begint daar, omdat daar degenen zitten die er met de winsten vandoor gaan, ten koste van arbeiders, en ten koste van het klimaat.
Voorts kan de leergierige student (geen vooropleiding vereist) zijn of haar politieke en intellectuele gezichtskring verbreden door op 8 en 9 juni in Ru Paré het Marxisme Festival te bezoeken. De dag overziend: voldoende energie meegekregen om er weer een jaar voor te gaan.
