welkom
extra
Solidariteit

De FNV heeft een nieuwe voorzitter

Kuur tegen polderverslaving

Hans Boot

Een bos bloemen, een vreugdedans en een overwinningsspeech. Ze zijn de nieuwe voorzitter van de FNV, Tuur Elzinga, persoonlijk gegund, maar voor het overige volgt hij Rutte op de voet. Het verleden is vergeten en de toekomst gloort met grote beloften: verhoging minimumloon en AOW, miljarden noodsteun, einde flexverslaving en in vier jaar een miljoen nieuwe, vaste banen. Daar gaan wij voor zorgen. Desnoods leggen we het hele land plat. Manhaftige praat in de sfeer van de overlegpartner: de winsten klotsen tegen de plinten, dat is niet acceptabel.

En dan te weten dat de deelname van de bijna één miljoen leden de 12 procent niet overtrof, met ook nog eens 3 procent blanco van het totaal aantal uitgebrachte stemmen. Daarvan scoorde Elzinga iets meer dan de helft: 52 procent.
Deze verontrustende cijfers zijn nauwelijks toe te schrijven aan de onzichtbaarheid van de FNV in de nevelen van de coronacrisis, ze lijken eerder even dramatisch als de bijna 100 procent cijfers in bijvoorbeeld China. Het lijkt Elzinga niet te deren en helemaal niet na de gloedvolle felicitaties van de ondernemersorganisatie VNO-NCW en een andere overlegvriend, de pensioenbreker minister Koolmees.

Foto FNV: Elzinga en Koolmees - pensioenkortingen van de baan

Democratie zoek

De keuze voor een voorzitter is niet alles bepalend, maar spreekt wel over de toestand waarin de FNV verkeert. Een levendige, zelfstandige en invloedrijke organisatie ontleent haar betekenis aan de democratische kwaliteit van zo'n verkiezing en rust op een intensieve betrokkenheid en uitvoerige deelname door de leden. Helaas was dat in de georkestreerde tweestrijd van Tuur Elzinga en Kitty Jong niet het geval. De kandidaatstelling was beperkt en een derde potentiële voorzitter, getekend als strijdbaar vakbondsbestuurder, was oncontroleerbaar uitgesloten. Hoe beschamend ook, de 12 procent deelname is een realiteit waarin de betreffende leden terecht hun democratisch recht benut hebben.

Onaannemelijk is dat de sociale beperkingen als gevolg van Covid-19 de verantwoordelijke bestuurders en beleidsmedewerk(st)ers overvallen hebben. Niettemin bereikten de verkiezingen de dagelijkse openbaarheid minimaal. Zelfs online debatten waren spaarzaam. Georganiseerde aandacht met spotjes op televisie en radio en advertenties in kranten en andere campagnemiddelen ontbraken vrijwel geheel. De FNV meed de straten en pleinen. Over al of niet pittige bijeenkomsten in of rond bedrijven en instellingen is weinig te merken geweest. Aan de kosten van dergelijke initiatieven kan het niet liggen, zo incasseerde de FNV in 2019 ruim 73 miljoen euro winst uit haar beleggingen bij een vermogen van een dikke 738 miljoen. Overigens, gegevens die door nijvere journalisten vergaard zijn en de gebrekkige doorzichtigheid van de FNV illustreren. Dat betreft niet alleen de centen, maar evenzeer de door het dalende ledental - in 2019: 953.997 - nodig geachte reorganisaties en vertrekregelingen (Vrij Nederland, 11 juni 2020). Om maar niet, opnieuw, te wijzen op de selectieve verslaglegging van besluitvormende organen als het Ledenparlement.
Kortom, de FNV blaakt niet van toegankelijkheid en alledaagse aanwezigheid en brengt haar leden voor een belangrijke verkiezing niet in beweging.

Het hart van de vakbeweging

In de voorgaande poging om de magere deelname aan de voorzittersverkiezing te begrijpen, is de geringe inspiratie die het vakbondsbeleid biedt praktisch buiten beschouwing gebleven. Alleen al de kop van een artikel in de Volkskrant, direct nadat de uitslag van de verkiezingen (11 maart 2021) bekend was, kan als een beleidsalarm gezien worden: Elzinga zal het roer niet omgooien bij FNV. Even voor het gemak 'de polder' blijft bloeien. Zoals zijn voorganger trots was op de uitnodiging voor het corona crisisberaad met regering en ondernemers, zal Kitty Jong vast gelijk krijgen dat Elzinga aan de leiband dreigt te lopen van zijn overlegpartners. Zij maakte een uitzondering voor het pensioenakkoord, Elzinga's pronkstuk dat echter steeds meer glans verliest. De veel genoemde 'hoofdlijnen' blijken heel wat open eindes te bevatten die misschien over een paar jaar te dichten zijn. Al of niet met Koolmees wacht een onvoorspelbaar nieuw kabinet en Elzinga zal voor een trouwe volgeling moeten zorgen. De toenemende kritiek richt zich aan de ene kant nog steeds op de onterecht veronderstelde leegloop van de pensioenvermogens en aan de andere kant op de dreigende privatisering van het stelsel. Zo ook op de kortingen van de uitkeringen en de verhoging van de premies.
In deze brandende situatie hebben de kritische seniorencomités binnen de FNV de intimiderende kanten van Elzinga leren kennen en een verbod gekregen openlijk oppositie te voeren. Voorvallen in de hitte van een meningenstrijd, maar vooral een illustratie van de onderhandelaar die zijn betrouwbaarheid moet laten zien aan de 'andere kant van de tafel'.

Met de komst van Elzinga zal geen einde komen aan de 'polderverslaving' in de periode van de vertrokken voorzitter Busker. Tegelijkertijd zal hij moeten breken met de onzichtbaarheid van de FNV, wil er een einde komen aan de massale gelatenheid waarop zijn verkiezing rustte. Een grote kwestie daarin is de zogenoemde werkorganisatie, 'het apparaat' van de FNV dat getraind is in de overlegcultus. Een ongekozen stille macht, waarvan het centrale bestuur afhankelijk is.
Te betwijfelen is of Elzinga's beloften van een hoge prioriteit aan de werkvloer waargemaakt worden. Hoe dan ook, daar bevinden zich de leden met hun dagelijkse ervaring in onder meer de stressvolle realiteit en een onzeker arbeidsbestaan. Daar zullen de beloftes over bijvoorbeeld de terugdringing van de flexibele arbeid en uitbreiding van vaste banen op de proef gesteld worden. Dat is het hart van de arbeidsorganisatie en om nooit te vergeten het hart van de vakbeweging dat Elzinga de komende jaren de kans geeft het drie partijenoverleg en de polderverslaving te vermorzelen.

S symbool