welkom
extra
Solidariteit

De schijndemocratie van de voorzittersverkiezing van de FNV

Leden worden kennelijk niet vertrouwd

Hans Boot

Op weg naar een nieuwe voorzitter looft het FNV-bestuur de interne democratie van de vakorganisatie, waarin de leden het laatste woord hebben. Een lofzang, waarin echter alle daaraan voorafgaande woorden zich aan de invloed van de leden onttrekken. Dat bleek weer eens, toen berichten in de dagbladen doorsijpelden over een 'derde kandidaat'. Fragmentarisch, oncontroleerbaar en onthullend.

De twee al bekende kandidaten voor het voorzitterschap, beiden vicevoorzitter en lofzanger, zwegen over deze schijndemocratie. Dat is pijnlijk, te meer daar in hun verkiezingsprofielen de dragende positie van de leden hoog scoort (bij de één meer dan bij de ander). Kennelijk sluiten ze een openbaar verkiezingsdebat uit.

Profielen en democratie

Een paar citaten uit die profielen.
Kitty Jong:
* Als voorzitter zet ik het beleid voort dat in 2017 is ingezet op basis van de congresresolutie. Ik wil dat doen als boegbeeld en als aanvoerder van een collegiaal team met een democratisch vastgestelde visie.
* Ik wil meer inhoud geven aan het democratische proces binnen de FNV.
* Het 'betrekken van de achterban' is een zinsnede waar ik me al jaren tegen verzet. De achterban moet niet betrokken worden, de achterban loopt voorop en bepaalt het beleid! Daar hebben we jaren geleden op ingezet en dat komt nog onvoldoende van de grond. Zeker als het de 'Haagse' zaken betreft.

Tuur Elzinga:
* In de acties voor een lagere AOW-leeftijd, koopkrachtige pensioenen en een toekomstbestendig pensioenstelsel, heb ik gemerkt hoeveel kracht we als FNV kunnen ontwikkelen. Als we maar de verbinding zoeken met alle groepen en samen in actie komen.
* Leiderschap betekent voor mij allereerst luisteren. En vervolgens een plan maken, iedereen meenemen en steeds weer terugkoppelen waar je mee bezig bent.
* Ik praat graag met leden, niet-leden, kaderleden, collega’s. Hun verhalen neem ik mee naar werkgevers en politiek. Ze motiveren en inspireren me. Want er zijn heel veel werkenden in Nederland die zich niet gehoord voelen.

Procedure en democratie

Verkiezingsbord met affiches die
Foobie.nl

Van deze schone voornemens is weinig te merken in het proces naar de uiteindelijke kandidaatstelling voor het voorzitterschap. Dat maakt de twee, gezien hun beleidsverantwoordelijkheid, verre van overtuigend. Dat geldt ook voor hun stilzwijgende instemming met de afronding van de formele procedure die FNV-nieuws aankondigde bij het vertrek en de opvolging van de huidige voorzitter Han Busker.
Allereerst werd daarin benadrukt dat de leden de koers en de richting van de FNV bepalen en wie daaraan leiding geeft. Vervolgens vormt het gekozen Ledenparlement de schakel die de lijst van kandidaten opstelt, nadat zij met succes door de toetsingsprocedure zijn gekomen die door een onafhankelijke, externe commissie is verricht. Wijst die commissie een kandidaat af, dan is het Ledenparlement bevoegd dit oordeel om te zetten in een positief advies
Dat laatste gebeurde niet in het geval van de 'derde kandidaat', bestuurder FNV havens Rotterdam, Niek Stam. Met een uitslag van 37 stemmen voor en 52 tegen verdween Stam van de lijst (NOS, 11 december 2020). Inmiddels is door een groep leden een petitie gestart, waarin ze pleiten voor een correctie van de gevolgde procedure die Stam alsnog op de kandidatenlijst opneemt (op 12 december negenhonderd keer ondertekend).

Over de toetsingscommissie is in het openbaar nauwelijks iets bekend geworden. Over de samenstelling noch de overwegingen. Eén lid, oud-vakbondsbestuurder en wethouder voor de PvdA in Rotterdam, verklapte dat Niek Stam niet in het voorzittersprofiel paste. Stam vertelde dat een 'assessment' de commissie had geleerd dat hij over weinig organisatie sensitiviteit beschikte en betwijfelde of hij vrede binnen een team kon bewaren. Zijn commentaar luidde onder meer: Maar wat vinden de leden van het profiel en van de koers van de bond? Doet dat wel recht waar een vakbond voor zou moeten staan. We zijn een democratisch land (NOS, 11 december 2020).

Beslissingsmacht en democratie

En het voorzittersprofiel, oftewel de functiebeschrijving van de voorzitter van de FNV, waaraan de 'derde kandidaat' niet voldeed?
Ze dateert van 2016 en beslaat vier volle pagina's. Het bekende droombeeld vol wensen en verwachtingen, waaraan nog nooit iemand heeft kunnen en zal voldoen. Beschreven voor een 'wondermens' en daarom altijd te gebruiken om de ongewenste persoon af te voeren en de gewenste binnen te halen.
Bovendien, hoe idealiserend ook, ze bevestigt het bestaande. In het geval van de FNV bijvoorbeeld met bekwaamheden als vicevoorzitter van de Sociaal Economische Raad, duovoorzitter van de Stichting van de Arbeid en overlegpartner: intern en extern, nationaal en internationaal, politiek en maatschappelijk. Huiselijk geformuleerd: De voorzitter moet zich met evenveel gemak en vanzelfsprekendheid kunnen bewegen in de bouwkeet tijdens de schaft, in de lerarenkamer tijdens de lunch, als op de thee bij het Koninklijk Huis.
Hier en daar is er een verlokking en een waarschuwing te lezen. Het voorzitterschap betreft een zware publieke functie die plaats vindt onder uitdagende omstandigheden, met een grote verantwoordelijkheid, een stevige bevoegdheid en een hoog afbreukrisico.

Of de 'derde kandidaat' nou wel of niet terecht gesneuveld is op grond van deze functieomschrijving en een geheimzinnig gedragsonderzoek, hij heeft zich jarenlang een zeer herkenbare en strijdbare bondsbestuurder getoond. Of verwacht kan worden dat Niek Stam de geschiktste voorzitter is van de in crisis verkerende FNV, hij presenteerde zich in volle openheid als een kritisch alternatief voor een bestuur dat zich thuis voelt in de kamers, groot en klein, van de politiek– de politiek moet niet denken dat de vakbeweging van hun is. (Trouw, 10 december 2020). Stam verkiest de confrontatie boven de diplomatie.
Zowel Busker als zijn twee vicevoorzitters volharden in hun zwijgzaamheid en geven daarmee te kennen de komst van Stam en zijn opvattingen, waarin de leden het eerste en laatste woord hebben in hun vakbeweging, onaanvaardbaar te vinden. Het is dan ook een faliekante misser dat in de verkiezingsperiode van 4 februari/9 maart 2021 de leden een vrije voorzitterskeuze ontnomen is. Een gepland online debat op 3 februari van een uur om de twee vicevoorzitters beter te leren kennen, is meer dan een misser. De beleidscrisis in de werkorganisatie die in de huidige corona tijd vergeten lijkt, plant zich van top tot teen voort in de FNV. Met de tragische conclusie dat de zelfstandigheid van de leden miskend en niet vertrouwd wordt. Wat rest, is de keuze uit twee beleidskwaden.

Het bordje S symbool