welkom
extra
Solidariteit

De vakbeweging denkt mee, ook in crisistijd

Alledaagse belangenbehartiging vergt geen 'uiterste inspanning'

Hans Boot

Covid-19 haalt veel overhoop, maar laat de sociaaleconomische ongelijkheid onberoerd. De bestrijding van het virus doet er nog een schep bovenop. Te illustreren aan Ruttes aanmoediging om vakantie te vieren in Curaça0, terwijl de voedselbanken hier met tekorten kampen. In ons persoonlijk leven nemen de sociale beperkingen toe. Onontkoombaar en ingrijpend. Ook voor wie niet werkloos is, of niet van een minimaal loon of (zonder) uitkering moet zien rond te komen. Tegelijkertijd gaat voor velen het dagelijks werk 'gewoon' door, zij het 'ongewoon' en getekend door een onzekere toekomst en een groeiend besef dat het na de crisis 'zo' niet verder kan.

Dat hier een taak ligt voor de vakbeweging, is haar bestaansrecht. Hoe moeilijk de omstandigheden ook zijn: kantoren gesloten, geen vergaderingen en bijeenkomsten, selectieve videocontacten - ze rechtvaardigen niet dat de FNV weinig te horen of te zien is. Webzine Solidariteit roept al maanden op zichtbaar te worden, kansen te grijpen en aandacht af te dwingen. Op met name bedrijfsniveau biedt Egbert Schellenberg met zijn blog Vakbondsstrijd vecht voor je recht de nodige en zeer nuttige compensatie. De FNV persvoorlichting brengt elke week een corona nieuwsflits uit met antwoorden op veel gestelde vragen. Een schamel aanbod. Toen dan ook op 30 oktober jongstleden diezelfde persvoorlichting een interview uitbracht met voorzitter Han Busker en coördinator arbeidsvoorwaarden Zakaria Boufangacha, trok dat direct onze belangstelling. Een verslag toegespitst op de gesprekken met het kabinet Rutte en de lokkende kop: We hebben al heel veel bereikt onder deze moeilijke omstandigheden.

Foto
Beeld in Assen- overleg - van Bert Kiewiet (1918-2008), geplaatst 1999.

Bedoelingen

Maar dat verslag viel tegen. Allereerst omdat wat bereikt was, vooral bestond uit bedoelingen. De gesprekken - met andere bonden en werkgevers - vonden op initiatief van de FNV (wekelijks) plaats en kenden als hoofdthema de economische steunpakketten en als inzet zoveel mogelijk banen en inkomens behouden. Busker: De economische gevolgen op de lange termijn moeten we zien op te vangen en we moeten zorgen dat niemand tussen wal en schip valt. Boufangacha: Wij horen dagelijks () wat er speelt op de werkvloer, bijvoorbeeld rondom veilig werk, testbeleid en dreigende ontslagen en dat brengen we in.
In de komende periode zal het gaan over een balans tussen de steun aan bedrijven enerzijds en de werkenden anderzijds. Busker: We maken ons grote zorgen over de mensen die nu nergens terecht kunnen voor steun. Boufangacha: Daarnaast is meer inzet nodig om mensen van werk naar werk te begeleiden. Mooi voorbeeld zijn de stewards en stewardessen die de zorg ingaan. Wat 'mooi voorbeeld'? Een goed betaalde, vaste baan maakt plaats voor scholing en/of slechtere arbeidsvoorwaarden.
Tot slot komt de vraag aan de orde of de crisis een socialer Nederland dichterbij kan brengen. Opnieuw spreken de twee bestuurders zich in algemene termen uit: meer bescherming voor de zzp'ers en aandacht voor de kwetsbare jongeren met een flexibel of een nul uren contract. Het moet socialer en daarvoor doen we ons uiterste inspanning (Boufangacha), daar gaan we de politieke partijen de komende periode flink aan herinneren (Busker).

Verbijstering

Gegeven de nauwe band tussen interviewer(s) en geïnterviewden kan aangenomen worden dat het gepubliceerde resultaat een correcte weergave is van het standpunt dat de FNV wenst uit te dragen. Kennelijk in de overtuiging de belangen van de leden te weten en te dienen, Busker: Tijdens zo'n crisis voel ik nog meer dat wij als vakbond een bijdrage leveren die ertoe doet voor mensen. En niet te vergeten, in gezamenlijkheid en nauwe samenwerking met kabinet en ondernemers.
Na dit vastgesteld te hebben, overschaduwt onbegrip onze kritiek. Hoe kan een vakbond de verantwoordelijkheid van de 'overlegpartners' voor bijvoorbeeld de eerdere kaalslag in de gezondheidszorg en de arbeidsvoorwaarden aldaar voor lief nemen, terzijde schuiven, buiten beschouwing laten, niet zien? Verbijsterend, helemaal tegen de achtergrond van een 'alternatieve troonrede' (fnv.nl/nieuwsbericht, 3 september 2020), waarin berekend is dat de zorg 2,25 miljard euro extra nodig heeft. Ons onbegrip hangt samen met het sociaal isolement waarin de FNV zich lijkt te bevinden. Dit gezien de al maanden durende, breed gevoerde, maatschappelijke discussie over bijvoorbeeld de te stellen eisen aan de steunverlening die het kabinet Rutte verstrekt en hoe de crisis aan te grijpen is voor een andere sociaaleconomische koers.

Deze discussie kwam veertien dagen geleden aan bod bij Solidariteit naar aanleiding van een open brief die kritiek leverde op de gammele voorwaarden waarmee de staatssteun bedrijven overeind trachtte te houden. Uitmondend in eisen geen publiek geld beschikbaar te stellen aan bedrijven waarvan bijvoorbeeld ontduiking of ontwijking van belastingen bekend was. Of die regelmatig bijdroegen aan de vervuiling van het milieu. Of bestuurders, commissarissen en aandeelhouders top 'beloningen' schonken.
Helaas nam de FNV aan deze discussie niet deel. Triest, omdat ze zich in een uitgelezen positie bevindt om de steunverlening uit te sluiten bij bedrijven die cao-voorwaarden aantasten of die profiteren van onveilige en gezondheidschadelijke arbeid. En wat te denken van terugbetaling van eerdere steun bij inmiddels geïncasseerde winsten. Of een specifieke belasting bij bedrijven die dankzij de corona crisis - weer of meer - winsten maken. Of de aandelen van het eigen bedrijf terugkopen om de winst op te krikken.

Zoals gezegd, de kritiek op dit vakbondsfalen nadert het niveau van wanhoop en onbegrip. Hoe geloofwaardig is de vakbeweging nog? Hoe kan ze haar bestaan nog rechtvaardigen door aan regering en ondernemers namens 'de factor arbeid' slechts hand- en spandiensten te verlenen? Bovendien is de zelfgenoegzaamheid in het interview een slechte leermeester. Er zijn heel wat leden waarvan veel te leren is, om te beginnen: onafhankelijk denken en handelen ten opzichte van de ondernemer en het bedrijfsmanagement; een voorbode van strijdbaarheid.

S symbool