Solidariteit - Commentaar 472 - 6 november 2022

Overpeinzingen – veertig jaar solidariteit en Solidariteit

Ab de Wildt

Helaas kon ik er niet bij zijn in De Roode Bioscoop, 8 oktober jongstleden. Een mooi moment om eens terug te kijken op (meer dan) veertig jaar vakbondslid. En bijna veertig jaar betrokken bij Solidariteit. Eerst via een goede kameraad en later zelf actief. Dat brengt me tot de vraag: hoe relevant is de vakbeweging (nog). Is ze, zoals links aanneemt, wel de plaats waar arbeiders zich organiseren en strijden voor betere loon- en arbeidsvoorwaarden en daarnaast een betere wereld helpen voor elkaar te boksen?

Wat heeft de bond mij persoonlijk en als arbeider opgeleverd? In ben in ieder geval niet rijk geworden van de afvaardigingen in de lucratieve besturen van Kamer van Koophandel, pensioenfondsen, Havenvakschool en andere paritair bestuursorganen. Simpelweg kwam ik daarvoor niet in aanmerking. Dat was voorbehouden aan de bestuurstrouwe kaderleden. Ik was overigens geen 'declaratietijger'. Eigen tijd als een kostbaar goed, heb ik er wel veel in gestoken. Dat was geen moeilijke opgave, omdat we met een kleine solidaire en vriendschappelijke groep waren, waarin meningsverschillen nooit tot een breuk hebben geleid. Daarop kijk ik met een goed gevoel terug. De samenwerking met bestuurders (een uitzondering daargelaten) was moeizamer, om niet te zeggen: frustrerend.

Monddood

Mijn vader had gelijk. Een 'goede' bestuurder luistert nooit, volgt zijn eigen weg en heeft geen luisterend oor. Hij laat zijn oren hangen naar diegenen die het met hem eens zijn. Wat dat betreft zijn het geen goede managers, want daarvoor geldt dat ze hun eigen weerwoord organiseren. De tegenwerking is eigenlijk met geen pen te beschrijven. Alle geleerde trucjes zijn door bestuurders toegepast om je monddood, belachelijk, irrelevant en buiten de kaders te plaatsen.

Gelukkig waren er toen nog geen sociale media. Maar de huidige 'juice' kanalen kunnen nog wel wat leren van deze bestuurders. Dat heeft invloed op je leven, kan ik vertellen. Mijn geluk was dat ze me ook 'teflon' Ab hadden kunnen noemen. Maar één van mijn beste kameraden is uiteindelijk afgehaakt, vroegtijdig vertrokken. Een ander is kalt gesteld binnen de FNV.
Na een lange staking voor behoud van werk onder menswaardige omstandigheden (er is niets nieuws onder de zon) – en de bond in een bedenkelijke rol als werkgever bij de Amsterdamse Havenpool - ben ik uiteindelijk ontslagen.

Voorspelbaar

Tot zo ver het persoonlijke. Wat heeft het me als arbeider opgeleverd? Zo lang ik me kan heugen, hebben de vele avonduren-discussies over het arbeidsvoorwaardenbeleid nooit iets opgeleverd dat niet te voorspellen was. Loonsverhogingen tussen de 1 en 2 procent, terwijl de productiviteit of inflatie vele malen hoger was. Dat laatste was minder erg, want er bestond een automatische prijscompensatie. Maar uiteindelijk is die ook afgeschaft.

Ouderenregelingen met betrekking tot het zware werk, jongeren een volwassen loon, scholing, gif verbieden, 1 mei vrij, en nog een hele rits van mooie (en nobele, zoals een bestuurder ze ooit noemde) voornemens zijn uiteindelijk nooit besproken of hebben nooit de definitieve lijst met eisen gehaald.

Een farce

Hoezo luisteren naar de leden? In Utrecht bepaalden de hoog opgeleide beleidsmedewerkers wel wat goed voor ons was. Ik heb geen idee waar ze hun wijsheid vandaan haalden. want het gros van de economen heeft nog nooit een crisis voorspeld, voorkomen of opgelost, maar wist drommels goed wat werkgevers wilden. De cao onderhandelingen waren een farce, ondanks de terugblik met 'voor de poorten van de hel weggesleept'. Als de eerste onderhandelaar te laat kwam, wilden werkgevers helemaal niet praten met ons en liepen ze gewoon weg. De akkoorden waren al uitonderhandeld. Pisbakken akkoorden noemden we dat. Samen even zogenaamd naar het toilet om te peilen waar de grenzen lagen. Dit spel werd zeer serieus gespeeld, ondanks dat buiten honderden of duizenden arbeiders hun ongenoegen kenbaar maakten. Onze eerste onderhandelaars waren ook van 'teflon'.

Inmiddels weten we waartoe dit geleid heeft, (tien)duizenden volwaardige arbeidsplaatsen verdwenen. Flexibele contracten, nul uren, uitzendwerk, uitbesteding aan de goedkoopste en ga zo maar door. Precaire arbeid is de norm geworden. Enkele uitzonderingen daargelaten. Een dalende lijn met af en toe een hikje met een verbetering. Buiten kijf staat voor mij dat alle verbeteringen of tegengehouden verslechteringen (vaak als een overwinning benoemd) behaald zijn, doordat mensen in verzet kwamen. Met of zonder bond. Er zijn vele stakingen geweest die de bond nooit gesteund heeft, of waarvoor de stakingskassen open gingen of zelfs maar sympathie voor was. Ja, ja ik ken alle redenen waarom dat officieel soms niet kan. Maar je bent toch geen knip voor je neus waard, als daar geen geitenpaadje voor gevonden wordt – als belangenbehartiger van arbeiders.

Spijkerpakken

Eigen initiatief van onderop werd alleen in woord beleden. Eventjes bestond de hoop dat er na de staking van 1979 wat zou veranderen. Dat was ook zo. De leeftijd van de nieuwe bestuurders ging omlaag, de opleiding omhoog en de confectiepakken werden vervangen door spijkerpakken. Maar de bureaucratie bleef gelijk en de aanpak van andersdenkenden werd harder.
Het is inderdaad gelukt om de oppositie de mond te snoeren, ondanks hevig verzet. Maar zonder faciliteiten en met actieve tegenwerking is het moeilijk iets op te bouwen. Op de één of andere manier schaamt de heersende laag binnen de bond zich niet om alles uit de kast te trekken om de tegenstand te minimaliseren. 'Kalt te stellen' om het maar zo te zeggen. En ook ik dacht dat ik me niet moest verlagen tot dit soort tactieken, omdat de collega’s achter me stonden. Een misrekening van mij.

Het opleidingsniveau voor gekozen en niet gekozen medewerkers is hoog. Tegenwoordig zijn er profielschetsen waaraan iemand moet voldoen. Is dat dan de moderne tijd, of is dit coöptatie/ballotage. Wat is hier gaande? Een groot verschil met de spijkerpakken is dat die tenminste nog onderaan begonnen zijn. Is dat binnen de bond nog mogelijk?
Ik kan het niet goed inschatten, maar mij lijkt dat de oppositie niet goed georganiseerd is en zwak. Behalve op het gebied van de pensioenen. Dit is het laatste solidaire dat nog niet door de markt overgenomen is en waarnaar met begerige ogen wordt gekeken. Maar ook hier pretenderen de bobo's het beter te weten en voorspellende gaven te hebben. Ik hoop dan ook dat het verzet wint.

Bond voorhoede?

Waarom dan toch meer dan veertig jaar lid, vraag ik me wel eens af. Zeker de laatste jaren heb ik vaak getwijfeld, nog vaker op het punt gestaan mijn lidmaatschap op te zeggen. Maar uiteindelijk bleef ik loyaal aan het standpunt dat de bond gezien kan worden als een strijdorganisatie van arbeiders. Maar ook door de inspiratie actief te zijn bij en binnen Solidariteit.
Is dat terecht? Een politieke partij van binnenuit vernieuwen, lijkt gezien de afsplitsingen niet te doen. Waarom zou het dan lukken om de bond te veranderen? Alle goede initiatieven ten spijt, kleine flonkeringen van hoop of succes worden door de bureaucratie opgevreten en vergeten. Er zal hierop een antwoord geformuleerd moeten worden door links. Of we moeten onze verwachtingen bijstellen en leren omgaan met de bureaucratie.

Is de bond een voorhoede of een dwarsdoorsnede met overmatige vertegenwoordiging van de witte man, zestig plus. In de jaren tachtig van de vorige eeuw waren er nog discussies of iemand lid kon zijn van de FNV én de Nederlandse Volks Unie. Zijn er momenteel discussies of je lid kunt zijn van PVV of FVD én de FNV. Misschien zijn zelfs medewerkers lid van voornoemde rechtse organisaties, of bestuurders die er op stemmen. Waar leg je de grens, kan een VVD'er nog lid zijn of zelfs een werkgever? Of miljonair? En waar wordt opgeroepen tot strijd als buitenlandse arbeiders die onze producten maken in verzet komen. Of acties ter ondersteuning van de dwangarbeid in Qatar. Weigeren de havenarbeiders om lading voor Qatar te boycotten, als die voor het WK-voetbal nodig zijn? Vliegt de KLM mensen naar dit kampioenschap. Zijn dit überhaupt thema's binnen de FNV? In Amsterdam weet ik, moest je, als je bij de Vervoersbond wilde werken lid zijn van de FNV, hoe zit dat tegenwoordig? Ik weet het niet, omdat ik er niets van merk. Speelt de bond dan nog een voortrekkersrol? In mijn ogen niet.

Alternatief

Scholing in de zin van voorbereiden op de toekomst – zelforganisatie - vertrouwen op jezelf en je collega’s - leren van het verleden - je niets aantrekken van wat de werkgever denkt of wat de regering doet - geen beleidsprogramma's op basis van wat de heersende elite je wil doen geloven - je eigen plan trekken – vertrouwen op eigen kracht en internationale solidariteit.

Dit alles is geen onderdeel van de vakbondswerking. Misschien staat het wel in de kleine lettertjes, maar het is geen actief beleid en wordt zo ook niet uitgedragen. Een voorbehoud maak ik uiteraard voor de goede bestuurders en kaderleden met het hart op de goede plek. Die zijn er uiteraard, maar zullen ook compromissen moeten sluiten om hun werkplek te waarborgen. De verslechteringen opgedrongen door de kapitalistische markt, zoals bij de pensioenen, gaan gewoon door. Is het motto dan: beter een slecht akkoord dan geen akkoord of zelfs: beter een slechte bond dan geen bond? Voor mij is het antwoord helder. Als er een alternatief komt, stap ik als één van de eersten over.

S symbool
Stempel Solidariteit blijft