Linda Vermeulen
Grote schrik bij de vakbond over toename reorganisaties.
De vakbond reageert met schrik op het baanverlies bij het spoor.
De vakbond is geschrokken van het massaontslag in het bankwezen.
Wat een emoties komen er kijken bij reorganisaties. Als een directie besluit te snijden in het personeelsbestand, gaat er een schokgolf over de werkvloer. Er breken onzekere en stressvolle tijden aan voor de werkenden. Wie berichten in de media volgt over massaontslagen, faillissementen en reorganisaties, leest vaak dat vakbonden geschrokken of verrast reageren. Let maar eens op. Maar waarom reageren vakbonden eigenlijk zo geschrokken? Want wie het klappen van de zweep kent, ziet toch allang een herkenbaar patroon?
Overigens is er ook een groep mensen die massaontslagen fantastisch vindt; daar kom ik op terug.
Sinds afgelopen zomer heb ik het als vakbondsbestuurder, samen met mijn collega’s, druk met de ondersteuning van leden die getroffen worden door een reorganisatie. C&A sloot het distributiecentrum in Lisse, zo’n 80 mensen verloren hun baan. De Bijenkorf heeft net zo’n 200 werkenden ontslagen. Momenteel zet H&M 250 werkers van het callcenter in Maastricht op straat, omdat de werkzaamheden naar landen buiten Europa worden verplaatst.
Is dat schrikken? Voor de werkenden is dit een ongekende tragiek. Onzekerheid en stress over het overbruggen van een periode zonder werk. Mensen die na twintig jaar trouwe dienst bij het grofvuil worden gezet.
Maar als vakbond zien we in de kern steeds weer hetzelfde gebeuren. Bedrijven waar het goed mee gaat, of waarvan de eigenaren zeer vermogend zijn, maken keuzes om het werk door minder of door goedkopere werkenden uit te laten voeren, waardoor de winstmarges nóg hoger worden. Eigenaren van grote concerns vinden massaontslagen fantastisch, want zo kunnen zij hogere winsten bereiken. En laten we eerlijk zijn: we weten allemaal best dat in veel directiekamers van Nederland de wil van de aandeelhouders regeert.
Vaak gaat dit soort kapitaal gestuurde besluiten geflankeerd met termen als ‘efficiëntie’ of ‘ontwikkelingen AI’ of ‘modernisering’, maar veelal gaat het om niets anders dan ordinaire winstmaximalisatie.
De gevolgen van een ontslagronde zijn groot. Allereerst voor de mensen die hun werk en inkomen verliezen, en ook voor de gemeenschapszin in ons land. Met het opheffen van banen en het uit elkaar rukken van groepen collega’s, krabben concerneigenaren het cement van de samenleving uit de voegen van de bedrijven. Terwijl we verbinding en stabiliteit zo hard nodig hebben, zeker met alle onzekerheid en onrust in de wereld.
Bovendien staat ook de kwaliteit van werk op het spel. In bedrijven waar banen verdwijnen, komen vaak meer werkzaamheden op de schouders te liggen van de mensen die wél hun baan behouden. Overigens een taak voor de vakbond om dit ook in het loon terug te laten zien. Voor mensen die hun baan verliezen, loert het gevaar dat zij tegen slechtere voorwaarden elders aan het werk gaan. Want de WW is voor velen te laag om een langere periode van werk zoeken te overbruggen, zeker als mensen straks, wanneer de plannen van het nieuwe kabinet doorgaan, een lagere transitievergoeding meekrijgen, omdat ondernemers de mogelijkheid krijgen om allerlei kosten van deze vergoeding af te trekken.
Ik ben niet de enige vakbondsbestuurder die het druk heeft met reorganisaties. Het UWV maakte begin dit jaar bekend dat het aantal reorganisaties landelijk toeneemt. We zitten op het hoogste niveau sinds de afgelopen tien jaar. Opvallend is dat de reden voor massaontslag veelal niet een faillissement is. Ofwel: bedrijven reorganiseren om te reorganiseren, niet omdat het zo noodzakelijk is. Ordinaire winstmaximalisatie dus. En dat maakt het gevolg van reorganisaties extra wrang: door nodeloos mensen te ontslaan, leggen bedrijven massaal een financiële rekening neer bij de maatschappij. Dat doen zij door mensen afhankelijk te maken van de WW-potten, en bij langere werkloosheid zelfs van de pot van de bijstand.
Terecht dat we ons als vakbond bij reorganisaties inzetten om de gevolgen voor mensen op te vangen. Er gaat veel tijd zitten in het afspreken van sociaal plannen. We voeren landelijk actie voor verbetering van de WW, in plaats van de verslechtering zoals het kabinet Jetten dat nu voor zich ziet. En we hebben de afgelopen jaren een grote 'werk-naar-werk-tak' opgetuigd om mensen te steunen in het verwerken van het baanverlies en het zoeken naar een nieuwe baan.
Vaak gaat dit soort kapitaal gestuurde besluiten geflankeerd met termen als ‘efficiëntie’ of ‘ontwikkelingen AI’ of ‘modernisering’, maar veelal gaat het om niets anders dan ordinaire winstmaximalisatie.
Dat is allemaal heel goed en noodzakelijk. Maar waar is het gevecht van de vakbonden voor behoud van werk? Gaan we bij een massaontslag niet te gemakkelijk over tot het opvangen van de gevolgen? We zouden veel meer kunnen doen om banen te behouden. Leden hebben bij reorganisaties vaak donders goed door dat het niet klopt dat de top alleen maar rijker wordt en dat er voor hen onzekerheid dreigt. Vakbonden kunnen veel meer inspelen op deze gevoelens door massaontslagen feller te veroordelen en ook in ons reguliere vakbondswerk te benadrukken dat bedrijven ook andere, duurzame keuzes kunnen maken.
Ik houd mij aanbevolen voor ideeën om de strijd van de vakbond vóór het behoud van banen te versterken. Waar ik allereerst aan denk is het beter ondersteunen van ondernemingsraden, zodat zij directies versterkt van repliek kunnen dienen als er weer eens baanverlies dreigt. Ik zie een trend dat directies een reorganisatie het liefst achter gesloten deuren voorkoken met de ondernemingsraad en met bonden die op werkgevershand zijn. Dat zou allemaal veel transparanter kunnen, zodat meer werkenden inspraak kunnen uitoefenen.
Ook zouden werkenden via hun vakbonden meer inzage moeten hebben in de financiën van bedrijven. Om zo aan te tonen dat er vaak helemaal geen nut en noodzaak zijn voor een massaontslag. En laten we eigenaren aansporen om juist te investeren in hun bedrijven, in plaats van op de korte termijn alleen maar geld uit het bedrijf te willen pompen. Want over de lange termijn een gezonde winst maken en iets bijdragen aan de maatschappij; dat zou een aandeelhouder toch ook fantastisch kunnen vinden?
Terwijl wij nu al zien hoe makkelijk concerns van groepen mensen af komen, is het nieuwe kabinet van plan om massaontslagen nog makkelijker en nog goedkoper te maken. Het kabinet Jetten zet de transitievergoeding verder onder druk. Samen met het uitkleden van de WW, komt het kersverse kabinet zo tegemoet aan een droom van bedrijven en vooral ook van de uitzendbranche: namelijk het sneller kunnen rondpompen van mensen. Het is immers een oude economische wet dat hoe meer mensen buiten werkloos rondlopen met een te laag inkomen, hoe sneller en kritieklozer zij geneigd zijn om nieuw werk te accepteren, ook als daar maar een laag loon of een onzeker contract tegenover staat.
Tijd dus voor de vakbond om zowel te vechten voor het opvangen van de gevolgen van massaontslagen, als ook om behoud van banen. Laten we niet meer schrikken, maar overgaan tot een aanvalsplan om eigenaren te laten investeren in hun bedrijf, in plaats van mensen rond te pompen. Dat zou toch voor iedereen fantastisch zijn.
