welkom
commentaren
Solidariteit

Solidariteit - Commentaar 346 - 7 januari 2018

Daklozen als probleem van openbare orde

Piet van der Lende

Onlangs publiceerde ik een artikel over daklozen in Amsterdam. 1 Ongeveer twee derde van hen wordt niet geholpen om hun leven weer op de rails te krijgen. Ze worden aangemerkt als 'zelfredzaam' op basis van een onduidelijke beoordeling met behulp van een krakkemikkig testje: de ‘zelfredzaamheidsmatrix’(ZRM).

Het artikel was gebaseerd op spreekuurervaringen bij de Bijstandsbond en een rapport van de Rekenkamer Metropool Amsterdam.2 Sinds enkele weken verschijnt er een stortvloed aan rapporten en mediaberichten over de slechte behandeling van daklozen. Enige tijd geleden begon het met een reportage van het televisieprogramma Een Vandaag. Daarin kwam naar voren dat de 'taser', het nieuwe stroomstootwapen van de politie, vooral werd ingezet om verwarde mensen op straat onder controle te houden. Aangezien er verder geen hulpverlening is, gebeurt enige tijd later weer precies hetzelfde met dezelfde persoon.

Spectaculaire stijging

De betrokkenen kunnen niet terecht in de instellingen van de Geestelijke Gezondheidszorg (GGZ) die met bezuinigingen te maken hebben. Maar wat bleek, de 'teaser' wordt ook daar gebruikt; het wanhopige personeel belt de politie om mensen tot rust te brengen met het stroomstootwapen. Amnesty International reageerde daarop en constateerde dat het wapen vooral wordt toegepast bij de zwaksten in de samenleving.3 De Rotterdamse korpschef van de politie Pauw zei op 18 december 2017 dat de politie niets te zoeken heeft in de instellingen. Maar ''ze zeggen blij te zijn ons erbij te kunnen halen, als ze zelf patiënten niet meer onder controle kunnen krijgen''.

Daarna verschenen vele rapporten over de problematiek van op straat of in opvanghuizen rondzwervende mensen. Uit een onderzoek van het Platform voor onderzoeksjournalistiek Investico, in samenwerking met actualiteitenprogramma Nieuwsuur4 en De Groene Amsterdammer5, bleek dat volgens experts het aantal (‘nieuwe’) daklozen in de nasleep van de financiële crisis sterk is gegroeid.6 Het totaal aantal daklozen in Nederland groeide tussen 2009 en 2015 met 74 procent (van 18 duizend naar 31 duizend), aldus het Centraal Bureau voor de Statistiek. Die stijging is mede een gevolg van de bezuinigingen op de GGZ- en jeugdopvang. Ook in dit onderzoek bleek dat de problematiek te lijf wordt gegaan door zelfredzame' daklozen uit te sluiten van de hulpverlening.

Geen reële verwachtingen

Een ander rapport werd uitgebracht door de Participatieraad in Amsterdam. Dit is een adviesorgaan van de gemeente waarin allerlei belangenorganisaties zitting hebben. In september en oktober 2017 interviewde deze raad Amsterdamse dak- en thuislozen over de bejegening door drie speciale daklozenloketten.7 Hier was de constatering dat in Amsterdam verreweg de meesten geen gebruik maken van de publieke voorzieningen, met uitzondering van de winteropvang aan de Havenstraat. Zij leven zonder uitkering, zonder budgetbeheer. De Participatieraad zegt dat de inventiviteit en overlevingskunst bij hen groot zijn, maar dat zij het toch niet zouden redden zonder de hulpverlening van particuliere en kerkelijke initiatieven. Een groot deel van de daklozen komt uit Midden en Oost-Europa.

In het Nederlands Juristenblad van december 2017 stond ook een artikel over de 'zelfredzame' dakloze.8 Dakloze mensen zonder psychische problemen of verslavingsproblematiek worden in feite geacht zich te redden, al dan niet met behulp van een eigen netwerk of aanvullende particuliere initiatieven. De verwachtingen die de overheid heeft van de dakloze burger en zijn netwerk zijn echter niet reëel. De staat zou objectieve criteria moeten invoeren aan de hand waarvan kan worden bepaald of er sprake is van individuele nood die opvang rechtvaardigt. De uitsluiting van de toegang tot opvang op basis van het 'eigen kracht criterium' kan leiden tot maatschappelijke teloorgang. Om die reden zou het criterium van zelfredzaamheid minder tot uitsluiting van opvang moeten leiden.

Gewelddadige incidenten

Op 18 december 2017 zei diezelfde Rotterdamse korpschef dat zijn dienst grote zorgen heeft over het toenemend aantal gewelddadige incidenten met verwarde mensen. Ook de ernst daarvan is dit jaar toegenomen. Het korps heeft de categorie 'verwarde personen' voor het eerst opgenomen in het 'dreigingsbeeld', een overzicht van onderwerpen die ''een potentieel risico vormen op ontwrichting van de Rotterdamse samenleving''.

Het aantal heel ernstige incidenten blijft toenemen. In 2014 werden er ruim 6.000 gemeld bij de Rotterdamse politie, dit jaar verwacht de korpschef Pauw uit te komen op ruim 8.000. De politie wordt ook ingeschakeld door de crisisdienst van de gemeente om mensen onder controle te krijgen die zichzelf of anderen willen verwonden. Pauw zegt dat de oorzaken onduidelijk zijn, maar ook hij meent dat bezuinigingen in de zorg een rol hebben gespeeld. Verder wees hij op de afname van de mogelijkheden iemand op te nemen, en op verminderd medicijngebruik.

No go area

Hee, ze worden wakker bij de media, de politie en zo. Duizenden mensen zwerven op straat rond in Nederland, of zwerven uitzichtloos van opvanghuis naar opvanghuis, hun aantallen zijn de afgelopen jaren fors toegenomen. En dan hebben we nog de 'verborgen' armoede bij bijstandsvrouwen, werklozen en ouderen om maar eens wat te noemen. Je merkt er op straat niet veel van. Deze mensen bezorgen geen overlast en pogen wanhopig in stilte de eindjes aan elkaar te knopen. Dagen bezuinigen op het eten, schulden maken en met kunst en vliegwerk aflossen, enzovoort. En de kloof tussen de rijken die steeds rijker worden en de armen neemt toe. Rutte en aanhang proberen de mensen rustig zand in de ogen te strooien. Het gaat fantastisch met de economie! Maar nu begint bij alle bezuinigingen in de sociale zekerheid, gezondheidszorg in het algemeen en de GGZ in het bijzonder een openbare orde probleem te ontstaan en treden ze op. Ja, we moeten er geen last van hebben, natuurlijk.

Protesteren ze bij de GGZ tegen de bezuinigingen? Staat de leiding achter het wanhopige personeel? Nee dus. Ach, zeggen ze bij de GGZ Nederland officieel, de cijfers van de politie zeggen weinig. Er worden mensen dubbel geteld die meerdere malen overlast bezorgen, de samenleving wordt intoleranter, enzovoort. Ze zeggen tegen de burgerij 'gaat u maar rustig slapen'. Wij gaan meer politieagenten inzetten met nieuwe wapens die de zaak onder controle moeten houden, ook intern. Op weg naar een samenleving, net als in Amerika, met in sommige gebieden no go area's waar het geweld welig tiert en mensen op straat sterven van honger en armoede of door geweld.
In Nederland wordt in veel steden een keihard beleid gevoerd tegen de mensen die in armoede leven. Meerdere mechanismen worden ingezet om mensen uit te sluiten van een uitkering of opvang om weer meer bezuinigingen te kunnen uitvoeren. Met de bovenomschreven gevolgen.









1 http://www.doorbraak.eu/gemeenten-plakken-daklozen-etiket-zelfredzaam-op-en-weigeren-opvang/(terug)
2 https://publicaties.rma.colophon.cc/wachten-op-opvang/ (terug)
3 https://www.amnesty.nl/wat-we-doen/landen/nederland/het-gebruik-van-stroomstootwapens-in-nederland (terug)
4 https://nos.nl/nieuwsuur/artikel/2208393-zelfredzame-dakloze-van-het-kastje-naar-de-muur-gestuurd.html (terug)
5 https://www.groene.nl/artikel/zelfredzaam-zonder-dak (terug)
6 https://www.platform-investico.nl/artikel/geen-plek-meer-de-opvang-voor-daklozen-zonder-stoornis-verslaving/ (terug)
7 http://participatieraadamsterdam.nl/advies-bejegening-dak-en-thuislozen/ (terug)
8 Jochem Westert en Caroline de Groot. De zelfredzame dakloze. Nederlands Juristen Blad, december 2017. (terug)

Klik hier