De krappe arbeidsmarkt - tegen de sollicitatieplicht

Vrijheid van arbeidskeuze

Willen werken, maar dan wel geheel onder eigen voorwaarden. Kunnen die voorwaarden niet gerealiseerd worden, dan een uitkering opeisen zonder onderworpen te worden aan de sollicitatieplicht. Menno Sijtsma is één van de mensen die dit standpunt huldigt. Maar dat niet alleen, hij wenst dat standpunt volledig in praktijk te brengen. Dat betekent dat hij de slag aangaat met de ambtelijke instanties. En die zijn hem, zeker bij de huidige speurtocht naar arbeidskracht, niet welgevallig. De actie, die hij met anderen voert, heeft als leuze: "Vrijheid van arbeidskeuze". We hoeven niet verbaasd te zijn dat het Sociaal Cultureel Planbureau onbekend is met het aantal mensen dat buiten de reguliere arbeidsmarkt druk bezig is een eigen economie op te zetten. Ze vallen buiten 'het systeem'. Ze maken speculatiepanden bewoonbaar, drijven winkels in betrouwbare voeding, steunen vluchtelingen, organiseren concerten en politieke informatieavonden, runnen ruil- en weggeefwinkels en zetten veganistische restaurants op. Bovenal verdommen zij het zich in de burgerlijke consumentenmaatschappij te begeven. De vraag is dan, hoe kom je aan geld, want ook in de eigen voedingswinkel en boekhandel zal betaald moeten worden. Een uitkering is dan de oplossing, tenslotte wordt er nuttige maatschappelijke arbeid verricht. De uitkeringsinstantie denkt daar anders over en legt een sollicitatieplicht op. Gesteund door het Platform tegen de Sollicitatieplicht legt Menno zich daar niet bij neer. In een brief licht hij toe waarom hij vrij wil zijn in de keuze van zijn werk. Hier volgen de belangrijkste passages uit het bezwaarschrift dat hij richt aan de ambtenaar van Sociale Zaken en Werkgelegenheid in Utrecht die had vastgesteld dat hij 'goed bemiddelbaar' was. Een afschrift ging naar de burgemeester, wethouders en alle leden van de gemeenteraad.

Frans Geraedts

"Beste mensen,

Door middel van deze brief wil ik jullie vragen de onvrijheid van arbeidskeuze te helpen oplossen, zowel voor mij als voor anderen. Het zit zo. Ik heb werk op het oog dat ik graag wil doen, omdat dat het zinnigste is dat ik kan bedenken. Alleen het is onbetaald. Omdat ik wil leven zonder werk te hoeven doen dat ik niet erg zinnig vind of wat tegen mijn geweten indruist, wil ik een uitkering zonder sollicitatieplicht.

Enkele weken geleden heb ik zo'n uitkering aangevraagd. Degene die mij hielp, wilde zich echter aan de regels houden. De regels zeggen dat, als je zoals ik niets mankeert, alle arbeid passend is. Om in aanmerking te komen voor een uitkering moet ik me dan ook inschrijven bij uitzendbureaus. Maar ik ben prima in staat zelf te beoordelen wat passend werk voor mij is. Ik hoef ook helemaal geen hulp van uitzendbureaus, want ik heb al werk op het oog. Jullie hebben meer mogelijkheden om iets aan deze bevoogding te doen dan ik.

Ik ben tegen elke vorm van onderdrukking en macht. Dit betekent voor mij dat ik niet wens bij te dragen aan bijvoorbeeld vrijheidsberoving en het doden van dieren, en ook niet aan het uitbuiten van mensen in de 'derde' wereld. Ik ben dan ook veganist (ik gebruik geen dierlijke producten). Hierdoor heb ik gewetensbezwaren bij zeer veel betaald werk. Als ik bijvoorbeeld in een kippenslachterij zou werken, is dat voor mij net zoiets als wat voor een ander misschien (en voor mij zeker) de wapenindustrie zou zijn.

Investeringen

Onder de huidige omstandigheden van krapte op de arbeidsmarkt zal ik er waarschijnlijk in slagen iets te vinden dat minder tegen mijn geweten indruist. Stel, ik vind een ogenschijnlijk politiek en moreel neutrale baan. Bijvoorbeeld bij een verzekeringsmaatschappij. Nuttig werk, zou je misschien zeggen. Maar deze bedrijven zijn gericht op winst maken. Hoe maken ze winst? Onder andere door te investeren. Maar hoe weet ik dat ze niet zullen investeren in doorgaans zeer lucratieve lage-lonen-ondernemingen? De bio-industrie is vast ook erg rendabel, net als bijvoorbeeld genetische manipulatie, kernenergie of wapenhandel.

Met heel veel 'geluk' zou ik misschien een baan bij bijvoorbeeld Greenpeace in de wacht kunnen slepen. Dan werk ik echter voor een organisatie die het niet erg vindt als individuele dieren vermoord worden, zolang er maar geen soorten uitsterven. Enkele jaren geleden beval Greenpeace mensen bijvoorbeeld aan om tonijn te eten die zo dolfijn-vriendelijk mogelijk gevangen was. Daar werk je als veganist dan voor. Dit is slechts één voorbeeld.

Geen dwang

Sommige mensen zeggen dat als de regels me niet bevallen, ik toch geen uitkering hoef aan te vragen. En als de bestaande banen me niet bevallen, kan ik toch zelf iets opzetten? Dit berust echter op een misverstand. Ik kan namelijk nergens gratis een stuk grond krijgen dat groot genoeg is om van te leven. Als de samenleving zo georganiseerd wordt dat niemand in haar of zijn onderhoud kan voorzien, zonder overgeleverd te zijn aan waar anderen toevallig geld voor over hebben, is het toch logisch dat mensen die niet in dit keurslijf passen voor een uitkering in aanmerking komen. Omdat niemand nu zo'n uitkering kan krijgen, is er in Nederland geen vrijheid van arbeidskeuze.

Je zou kunnen zeggen dat het weliswaar goed is om dingen te doen waar je zelf voor kiest, maar dat daarnaast de noodzaak bestaat om betaald werk te doen. Maar is bijvoorbeeld betaald werk in de bio-industrie nuttiger dan onbetaald werk voor een organisatie voor hulp aan 'derde' wereldlanden? Het feit dat werk betaald is, betekent niet dat dit werk noodzakelijkerwijze nuttig is. Ik zie dan ook geen reden om aan betaald werk per definitie meer gewicht toe te kennen dan aan onbetaald werk, of zelfs dan aan geen werk (ik heb liever dat iemand de hele dag in bed ligt dan dat hij in een kippenslachterij werkt, bijvoorbeeld). Daarom zie ik vanuit nuttigheid of noodzaak geredeneerd niet in waarom er een sollicitatieplicht moet zijn.

Los van de discussie over het nut van werk wil ik voorstellen om elke vorm van dwang tot het doen van niet zelfgekozen werk af te schaffen.

Politieke redenen

Door allerlei mensen wordt met goedkeuring geroepen dat we in het tijdperk van de mondige burger leven. Het zou deze mensen sieren, als ze niet alleen mondigheid prijzen maar zich ook inzetten voor het kunnen realiseren van zelfgekozen levensplannen, waaronder werk, zolang anderen hierdoor niet gehinderd worden. Om ruzie en geweld te voorkomen, zou het goed zijn mensen aan te moedigen de mond te gebruiken om anderen aan te spreken op hoe zij hun tijd besteden. Hierbij kunnen bestuurders en ambtenaren het goede voorbeeld geven.

Kortom: niemand in Nederland kan op geheel zelfgekozen voorwaarden in het levensonderhoud voorzien zodra die voorwaarden niet in het gangbare straatje passen. Daarom is het niet meer dan redelijk dat iedereen - ook de meest luie nietsnut - een inkomen zonder werkplicht of sollicitatieplicht kan krijgen.

Vanwege de hiervoor aangevoerde argumenten vind ik het onredelijk en ongeloofwaardig als ambtenaren mij naar huis sturen, zoals bij mijn aanvraag van een uitkering. 'We kunnen er echt niets aan doen.' Ik ben degene die er niets aan kan doen (behalve protesteren), maar zit ondertussen met het probleem dat ik òf inkomenloos blijf (en daardoor wellicht dakloos) òf werk moet doen waar ik niet voor kies.

Mij is een mogelijke uitweg geboden. Met mijn geringe motivatie voor veel betaalde banen en mijn gewetensbezwaren zou ik waarschijnlijk gauw overspannen raken of iets dergelijks. Ik ben niet van plan dat uit te proberen en wil dat mij een uitkering wordt toegekend om politieke en niet om medische redenen.

Omdat ik geen inkomen heb, vind ik het redelijk als jullie binnen drie weken beslissen of ik een uitkering zonder sollicitatieplicht krijg. Ik wil daarbij graag een inhoudelijke motivatie. Als drie weken te snel is, wil ik zo lang jullie er over discussiëren graag een uitkering.

Met vriendelijke groeten en hoop op politieke en morele durf."

Menno Sijtsma

Meer informatie en achtergrondartikelen: www.vrije-arbeidskeuze.nl