welkom
edities
inhoud

Uitkeringsgerechtigden en Ouderen - FNV Bondgenoten

Met je kont op het asfalt

"Je bent een havenknakker en als je gepensioneerd bent, ga je naadloos over naar de UGO van FNV Bondgenoten." Dit krijg je te horen van Teun van Dam uit Capelle aan de IJssel, als je hem vraagt waar hij zich als bijna zeventigjarige nog druk over maakt. Jan van Velzen was elektromonteur in Delft en bestuurt al zo'n veertig jaar allerlei vakbondsafdelingen. Beiden kennen hun omgeving op hun duimpje en hangen als terriërs in de broekspijpen van gemeentelijke bestuurders. Ze hebben er een dagtaak aan mensen te steunen die leven rond de armoedegrens en vermalen worden in de bureaucratie en malversaties.

Malversaties? We zijn hier toch niet in het Indonesië van Suharto? Maar hoe komt het dan dat de directie van een bejaardentehuis in Capelle de 111 gulden 45 per maand van niet gebruikte broodmaaltijden en 38 gulden 78 van bewassing in haar eigen knip houdt? Vraag is ook: hoe komt Teun zoiets op het spoor?

Luisteren en doen

Teun: "Ik ga gewoon naar zo'n bejaardentehuis toe. Dan is er een informatiemiddag en denk ik: begrijpen die oude mensen dat allemaal? Verstaan ze het eigenlijk wel? Ik ga er bij zitten, dan vallen me dingen op en ga op onderzoek uit. Eén bewoner heb ik gevraagd of ik zijn belangen mocht behartigen over die broodmaaltijden en bewassing. En dan begint het: bel de directie op, we worden het niet eens, stuur een fax naar de AWBZ, naar het zorgkantoor, naar de verzekeringsmaatschappij en uiteindelijk naar het ministerie. Snel een fax terug van het ministerie: 'als dat bejaardentehuis zich niet aan de regels houdt, wordt de subsidie ingetrokken'. Afspraak gemaakt met de algemeen directeur en twee kaderleden van de bond meegenomen. We zaten nog niet of het was: 'meneer van Dam, u heeft volkomen gelijk'."

Dan is Van Dam nog niet klaar, want hij is van de bond en dus legt hij het geval, inclusief de wijze van aanpak, voor aan de FNV. Nooit meer iets van gehoord.

De FNV-afdeling Capelle-Nieuwerkerk bouwde een reputatie op die klinkt als een klok en ook veel oplevert. "Een mooi punt voor ons is de kwijtschelding van rioolrecht en onroerend zaakbelasting voor klanten van de sociale dienst. Het is afgelopen met al die formuliertjes en 27 kopietjes waarmee je kwijtschelding moest aanvragen", vertelt Teun met enige trots.

Jan van Velzen is de spelverdeler bij de UGO's in Delft, zoals hij vroeger, toen hij elektromonteur was, meerdere projecten tegelijk deed. In die tijd fietste hij tussen mannetjes heen en weer van het ene naar het andere project. Jan: "Zo moet de vakbond ook werken. Tussen de mensen heen en weer fietsen, luisteren wat de problemen zijn, meenemen en kijken wat je er mee moet doen."

Hij geeft deze les, omdat dat blijkbaar niet gebeurt. "De bond wil ons dicteren. Dat gaat natuurlijk niet, want plaatselijk doen zich steeds verschillende toestanden voor. De bond moet druk uitoefenen naar de politiek om de armoede terug te dringen. En verder moet de bond ons steunen, luisteren wat er op de werkvloer gebeurt."

Jan spreekt van de werkvloer als hij het heeft over belangenbehartiging voor uitkeringsgerechtigden en ouderen. En werken doen ze. Ze eisen bij de gemeentelijke instellingen informatiemateriaal op. Dat wordt grondig bestudeerd en vergeleken met materiaal dat ze van omliggende afdelingen krijgen. Ze proberen te achterhalen wie er door de sociale dienst aan het werk is gezet en wat de armoedeval in de praktijk betekent. "Eerst naar de mensen luisteren", doceert Jan.

Jan zorgt ook dat er naar het Samenwerkingsverband sociale zekerheid in Delft geluisterd wordt. Een wethouder dacht zelf even een aanvullende ziektekostenverzekering op poten te zetten, zonder de betrokkenen te raadplegen. Die poging strandde, omdat Jan en zijn collega's aantoonden dat het zaakje rammelde. Met vijf mensen gingen ze een jaar aan de slag en kwamen met een verzekering die zeven gulden per maand goedkoper was.

Jan ergerde zich kapot, toen hij er niet achterkwam waarom de "Delftpas" keer op keer getorpedeerd werd. Als een detective beet hij zich er in vast en ontdekte dat de pas werd tegengehouden door kinnesinne over de verdeling van subsidies. Daar tussendoor adviseert hij mensen die moeilijkheden hebben met de sociale dienst. Door de druk van onderop is er een jaarverslag gekomen van de beroepscommissie van de sociale dienst. 42 Procent van de klachten bleek toegewezen.

Andere planeet

Als je de gangen nagaat van Van Velzen en Van Dam is er vooralsnog moeilijk een verband te vinden met de FNV. Zijn ze niet gewoon individueel bezig en is de FNV alleen maar een naam van vroeger waardoor je aan bepaalde tafels kan plaatsnemen? Van Dam illustreert de afstand tussen het UGO-kaderlid en het bondsapparaat aan het verzoek voor een ruimte in het FNV-gebouw in Rotterdam om met bijstandsvrouwen formulieren in te vullen vanwege de verandering van het belastingstelsel. "Zijn die vrouwen eigenlijk wel lid?", luidde de wedervraag op het FNV-kantoor. Teun trekt een gezicht alsof hij het over mensen heeft van een andere planeet.

Teun van Dam loopt met een vakbondscollega de wachtkamer van de sociale dienst binnen. Ze stellen zich voor en vragen naar de problemen die de wachtenden hebben. Jan van Velzen stuit op een organisatie voor uitkeringsgerechtigden die geld vraagt voor adviezen en nog subsidie krijgt ook. "Jij wordt besodemieterd", zegt Jan tegen de Delftse wethouder. Teun gaat naar een informatiebijeenkomst voor vluchtelingen in een kerk. Maar waarom doen ze dat als vakbondslid?

Op een themamiddag voor UGO's van FNV Bondgenoten zitten zo'n dertig mannen (en slechts enkele vrouwen) zoals Teun en Jan, aanvankelijk braaf te luisteren naar een beleidsmedewerker. Ze geeft een presentatie met sheets, waarin de cijfers wat aan de belegen kant zijn, bekent zij zelf. "Maar er wordt echt gewerkt aan recenter materiaal." Al gauw voert het ongeduld van de luisteraars de boventoon. Wat doet de bond aan de problemen, waarmee zij dag in dag uit geconfronteerd worden? Waar blijft de inhaalslag van zestien procent, waarmee de achterstand van de UGO's goedgemaakt kan worden? Waar blijft de koppeling aan de cao-lonen? Waarom zijn de pensioenen nog steeds gekoppeld aan de prijsindex, waardoor ze zeker niet waardevast te noemen zijn? "Al die punten hebben we twee jaar geleden al in de bond gebracht, waarom gebeurt er niks mee?", was de grote vraag tijdens deze middag.

Iets extra's

Teun vindt dat de leden niet de problemen af moeten wentelen op bestuurders. Hoewel? "De FNV knijpt hem weer als een ouwe dief, omdat bouwvakkers zes procent loonsverhoging eisen. Begint De Waal weer met dat smoesje dat zes procent loonsverhoging werkloosheid zal veroorzaken. Van de andere kant, de UGO's zouden wel wat harder aan de weg mogen timmeren. Laat eens een keer zien waar je mee bezig bent. Ga ook eens een keer met je kont op het asfalt zitten."

Teun heeft nog wel wat aan te merken op de logheid van FNV Bondgenoten. "Vroeger had je de havensector van de vervoersbond en konden leden me nog om tien uur 's avonds bellen. Nu is er een landelijke steunpunt en moet je eerst een formuliertje invullen en dan gaan ze bekijken wie dat gaat behandelen en krijg je een briefje terug."

En over de haven gesproken: daar wisten ze wat solidariteit was. Nu heeft het toch heel wat voeten in de aarde om punten van ouderen, zoals een waardevast pensioen, in de ledenvergaderingen aan de orde te krijgen en nog meer voeten in de aarde om een bestuurder zo ver te krijgen dat hij daarover werkelijk gaat onderhandelen.

Maar de solidariteit gaat nu toch komen. De gehele FNV roept op deel te nemen aan een demonstratie in Den Haag (21 november) voor verbetering van de positie van ouderen en uitkeringsgerechtigden. Waar hebben ze het over als het om iets extra's gaat? Erna Bezemer, regiobestuurster van de UGO van FNV Bondgenoten wil de zestien procent niet noemen: "Natuurlijk is er een flinke achterstand in koopkracht ontstaan, doordat de koppeling een aantal jaren niet is toegepast. En natuurlijk loopt de koopkracht van werkenden en niet werkenden nog verder uit elkaar door allerlei vormen van flexibele beloning. Van de andere kant zijn er ook weer allerlei kleine reparaties geweest waardoor een lappendeken van groepen is ontstaan. Ook de gemeentelijke lasten zijn verschillend, zodat er meer mensen zijn die zich niet herkennen in de cijfers van CBS of CPB. Bondgenoten ontwikkelt daarom een koopkrachtmonitor die wel duidelijkheid moet geven."

Vast staat in elk geval dat de UGO's van FNV Bondgenoten geen genoegen zullen nemen met alleen de koppeling en een herziening van het belastingstelsel, waarvan de koopkrachtverbetering ernstig in twijfel getrokken moet worden.

Frans Geraedts