nr. 91
juli 1999

welkom
edities
inhoud

Solidariteit

Cao gemeenteambtenaren 1999 - een terugblik

Acties om de onderhandelaars te steunen

WE ZULLEN DOORGAAN luidt de kop van de laatste "actiekrant gemeenten", uitgebracht door de gezamenlijke bonden ABVAKABO, Novon, CFO en CMHF. Dat klinkt veelbelovend, er valt kennelijk nog heel wat te halen. Op 31 mei, enige dagen later, kopt de Volkskrant: "Gemeente-cao na acties oogt beter dan ze is".

De cao-onderhandelaars zijn het op 28 mei in het Landelijk Overleg Gemeentelijke Arbeidsvoorwaarden eens geworden over een cao. Looptijd: 18 maanden, loonsverhoging: 4,5 procent structureel in drie stappen. Per 1 april 1999 2 procent, per 1 oktober 1999 1 procent en per 1 augustus 2000 1,5 procent. Dat is lang geen 4,5 procent op jaarbasis, maar doordat de twee maal 350 gulden eindejaarsuitkering in vaste bedragen wordt uitgekeerd, komt het voor de laagste inkomensgroepen in procenten toch aardig in de richting. Volgens de onderhandelaars een 'marktconform' en dus ... een goed resultaat. Over een aantal andere punten, zoals de aanpak van de werkdruk en een seniorenregeling, was al in een eerder stadium overeenstemming bereikt. De verslechteringen van het Functioneel Leeftijdsontslag (FLO) zijn uitgeruild tegen de eisen van de bond op het gebied van flexibiliteit en zekerheid. Een akkoord dus.

Hou je rug recht

Volgens CFO-onderhandelaar De Geus (CNV) "was dit ons nooit gelukt zonder de medewerking van de werknemers die massaal in actie zijn gekomen." Deze uitspraak typeert het karakter van de acties: ruim van te voren aangekondigde werkonderbrekingen en stakingen, ludieke manifestaties met veel actiepetjes en fluitjes. Vooral geen onrust of rotzooi schoppen. De acties hadden maar één doel, namelijk de cao-onderhandelaars een steuntje in de rug geven. "Xander [den Uyl] hou je rug recht", riep Cor Ronner van de Amsterdamse brandweer op 11 mei tijdens de manifestatie voor het stadhuis in Amsterdam en daarmee gaf hij uitdrukking aan de vrees van de actievoerende ambtenaren. Vrees dat Den Uyl (ABVAKABO) door de knieën zou gaan. Twee jaar geleden had hij namelijk een magere cao met een positief advies aan de leden voorgelegd. De loonstijging lag onder het percentage dat door de ledenvergadering als minimum was afgesproken. Amsterdam heeft toen extra ledenvergaderingen gehouden en is uiteindelijk overstag gegaan met een gevoel van 'dat nooit meer'. Dus "Xander hou je rug recht". Deze keer zal het ons niet gebeuren, daarin was het Amsterdamse actiecomité overduidelijk. Op 23 juni, bijna een maand na het bereikte akkoord, vindt in Amsterdam een ledenraadpleging plaats (zie kader).

Looneisen

Waar ging het bij de akties om? De inzet van de bonden bij de cao-onderhandelingen voor de 180.000 gemeenteambtenaren was 4,5 procent loonruimte voor salaris en eindejaarsuitkering in een eenjarig contract. De werkgever bood 5 procent voor twee jaar. Dat was een flink gat. Desondanks kwamen de acties moeizaam op gang. Wellicht hadden ambtenaren moeite met het feit dat het accent bij deze cao-onderhandelingen op looneisen lag. Deze zijn jarenlang beperkt geweest vanwege andere prioriteiten, zoals arbeidsduurverkorting en loonmatiging om meer mensen te kunnen laten instromen en de economie een handje te helpen. Maar de praktijk bleek anders. Vooral in de uitvoerende diensten daalt het aantal werknemers. Ja, er zijn hier en daar Melkertbanen bijgekomen en als het ziekteverzuim al te zeer oploopt, worden uitzendkrachten ingezet; maar een uitbreiding van echte banen is uitgebleven. Dus kampen ambtenaren met een hoge werkdruk en moeten buschauffeurs zich de agressie van het publiek laten welgevallen, omdat ze er door onderbezetting niet in slagen volgens rooster te rijden. De bonden slagen er kennelijk niet in de verslechterende werkomstandigheden om te zetten in harde cao-eisen. Een eis als recht op onderzoek voor ondernemingsraden naar de werkdruk lijkt natuurlijk vrijblijvend en boterzacht. Looneisen daarentegen zijn duidelijk en tot achter de komma te berekenen. Feit blijft wel dat actievoerende ambtenaren het moeilijk vinden aan de burger uit te leggen dat ze actie voeren om de poen.

Uitleg aan burgers

Vanzelfsprekend hebben bewoners en bedrijven last als het openbaar vervoer staakt, en is het vervelend als het huisvuil blijft liggen. Maar de burger begrijpt dat veilig openbaar vervoer met gemotiveerde bestuurders en een conducteur op iedere tram heel wat waard is. Diezelfde burger begrijpt heel goed dat zwaar en onaantrekkelijk werk goed betaald moet worden. Met meer publiciteit en uitleg zou je de irritatie bij de burgers kunnen omzetten in solidariteit met de acties en hoeven actievoerende ambtenaren zich niet te schamen. Nu waren het vooral de mededelingen van directeur Testa van het GVB die aandacht trokken. Testa, met een salaris dat zo hoog is dat het niet eens binnen de gemeentelijke loonschalen past, kan zich openlijk distantiëren van de acties zonder dat er een reactie komt van de kant van de bonden.

Ordelijk verloop

Het is wonderbaarlijk hoe vakbondsbestuurders er steeds weer in slagen de actiebereidheid in te dammen. In plaats van de kwaadheid te mobiliseren, organiseren ze een ordelijk verloop van de acties. Met koffie en broodjes voor de actievoerders die van de ene manifestatie naar de andere worden vervoerd; landelijke kaderdag in Utrecht, regionale manifestaties in Alkmaar en Maastricht, actiedag in Eindhoven. Een beetje actievoerder raakt het spoor bijster. Het geheel van de acties is zo opgezet dat er elke dag wel ergens wat is, maar het wordt nooit echt zichtbaar en voelbaar. Vooral in een stad als Amsterdam, met veel verschillende stadsdelen en diensttakken, is het moeilijk uit te leggen dat vandaag het personeel van alle reinigingsdiensten werkt, maar het overige personeel van de stadsdelen staakt en volgende week precies andersom. En wie horen bij een reinigingsdienst: alleen de huisvuilinzameling of ook de wijkverzorgers en vegers?

Het wordt nog moeilijker, als wordt ingezet op een stakingsactie van de reiniging in de week van 17-24 mei en die actie wordt - omdat het Luilak is in de nacht van 21 op 22 mei - een week verschoven. Dat kwam het Amsterdamse gemeentebestuur effe wat beter uit. Zo doe je dat in een goede overlegeconomie. En dat de vakbondsbestuurder het besluit tot uitstel of opschorten niet eerst aan de leden heeft voorgelegd, is een onmetelijke blunder die zij belooft niet meer te zullen maken. In ruil voor het verschuiven van de actie kreeg zij de toezegging dat het college van B&W geen kort geding zou starten om de acties te laten verbieden. Dat vergoedt veel ... tenminste voor de bestuurders. Zij laten hun juristen alle draaiboeken nakijken op mogelijk gevaar voor een kort geding in plaats van hen op zoek te laten gaan naar de uiterste grenzen van het stakingsrecht. Ja, en Luilak dat kan op een aantal plekken in het land nog wel eens leiden tot een brandje. En ja, als het gemeentebestuur denkt een kort geding te kunnen winnen, dan moeten we dat natuurlijk niet riskeren.

In één keer plat

Kaderleden verzuchten steeds vaker dat het moeilijk wordt mensen te mobiliseren. Uiteraard levert zo'n periode van (dreiging met) acties altijd weer nieuwe leden op. Mensen die een uitkering uit de stakingskas niet willen missen. Er zijn nogal wat mensen die zich wel solidair verklaren met de acties en een vrije dag nemen, maar zich niet als staker laten inschrijven. Hoeveel ambtenaren zich de afgelopen weken als staker hebben gemeld, zal wel nooit boven tafel komen. Toch zal de bond naar andere wegen moeten zoeken om de mensen te bereiken. Wat in ieder geval moet gebeuren, is dat de problemen die werknemers in hun dagelijkse leven en werk ervaren tot cao-eisen worden geformuleerd. Niet daags voor het aflopen van de cao, maar als continu proces. Dan zullen het de mensen zelf zijn die om acties roepen, en laten ze zich niet meer afremmen door een voorzichtige bond die begint met vandaag een werkonderbreking in Heerhugowaard en volgende week een prikactie in stadsdeel Westerpark in Amsterdam. Dan gaan alle gemeenten en diensten plat. Niet om de onderhandelaars een steuntje in de rug te geven, maar vooral om duidelijk te maken dat de maat vol is.

Marie-Louise Sanders
(ABVAKABO)

Op 23 juni jongstleden hebben de ABVAKABO-leden van de groep gemeente Amsterdam het onderhandelingsakkoord unaniem afgewezen. Tevens schaarde de ledenvergadering zich achter de motie van wantrouwen van het groepsbestuur, waarin verontwaardiging wordt uitgesproken over het optreden van de onderhandelaars. Zij zullen een verklaring moeten geven voor het feit dat zij het actiekader en de kaderleden, verenigd in de Landelijke Advies Commissie-gemeenten, onjuist hebben voorgelicht. Bij herhaling hebben zij gezegd dat het akkoord geen verslechtering van de secundaire arbeidsvoorwaarden bevatte. Nu het akkoord op papier staat, blijkt bij een toch al magere loonsverhoging geschrapt te zijn in de regeling bijzonder verlof; gemiddeld een halve tot hele dag per ambtenaar per jaar.
Het vertrouwen van de leden in het bondsbestuur - na de acties van twee jaar geleden toch al niet bijster groot - heeft een dieptepunt bereikt.