nr. 91
juli 1999

welkom
edities
inhoud

Solidariteit

Ondernemingsraden als klant van de bond

ABVAKABO knijpt 'm als een kruidenier

De ABVAKABO hijgt de ondernemingsraden zwaar in de nek. Kort geleden bracht de bond een discussienota uit om de relatie met de or te verbeteren. Daar wordt een markt gezien voor vakbondsproducten. Maar ABVAKABO, waarom hol je als een kruidenier achter je mogelijke klanten aan? Heeft de winkelchef ontdekt dat or-leden elders shoppen? Dat is inderdaad heel gevaarlijk als er geen andere basis in de instellingen is. Waar zijn nou die 750 bedrijfsledengroepen?

"Ondernemingsraden krijgen en nemen een steeds belangrijkere rol bij het verwezenlijken van werknemersbelangen." Zo begint de nota. Want or-leden die ook kaderlid van de ABVAKABO zijn, hebben niet altijd zicht op de voordelen die dat kaderlidmaatschap biedt. "OR-leden worden vaak als consument beschouwd [door wie?]. Ze kijken wat er in de winkel van de ABVAKABO te halen valt en beslissen vervolgens of ze daar iets aan hebben of dat ze verder zullen winkelen."

Er wordt door het verenigingskader en door bestuurders nogal eens gemopperd dat deze kaderleden, die tevens or-lid zijn, binnen de bond niet veel uitspoken. Ze zouden eenzijdig consumeren. "Dat is niet helemaal waar", schrijft Edith Snoey in haar inleiding. "Wellicht bieden wij verkeerde producten of verkopen we ze niet goed genoeg."

En de blg's?

Deze citaten laten zien hoe het middenstandersgevoel zich meester maakt van het apparaat van de ABVAKABO. Er wordt een trend gesignaleerd en die wordt gevolgd. De bond is zich te weinig van zijn macht bewust ook eens een trend te zetten. Bijvoorbeeld: 'op naar de instellingen en bedrijven'.

Volgens de statistieken van de bond zijn er wel 750 bedrijfsledengroepen (blg's). Maar het is de vraag of dat aantal wordt genoemd, omdat de nieuwe structuur van de bond nou eenmaal veel blg's vereist. In die structuur worden de blg's gezien als de basis van de bond. Ze groeperen zich per bondsafdeling en per sector in de afdelingsgroep die een stem heeft in de bondsraad en de hoofdgroepsvergadering, de plek waar onder andere het voorwerk voor de cao wordt gedaan. Kortom, de blg draagt de vakbondsdemocratie die er qua structuur gelikt uit ziet.

Een voorzichtige blik buiten de statistieken, rondsnuffelend in één ABVAKABO-afdeling, leert dat daar nog heel, heel hard aan gewerkt moet worden. Als die 750 blg's werkelijk iets zouden betekenen, hoefde de bond niet zo amechtig naar de ondernemingsraden te lonken. Maar ja, in tegenstelling tot de blg's zijn die ondernemingsraden er gewoon. Dat is een wettelijke verplichting. Daarin zijn ook ABVAKABO-leden gekozen. Grijp ze! Trek ze naar je toe! De laatste strohalm in de strijd om de decentralisatie en versnippering van de onderhandelingen over arbeidsvoorwaarden. Als er niet veel anders is, is die band met or-leden van belang om de afwerking en uitvoering van de cao's in de gaten te kunnen houden. Gebeurt dat halfslachtig, dan keert zich dat tegen de werkne(e)m(st)ers. De invoering van de kortere werkweek in twee keer (van 40 naar 38 en van 38 naar 36 uur) is een puinhoop geworden. Werkgevers hebben er bezuinigingsronden van gemaakt en ondernemingsraden waren vaak niet bij machte die druk te weerstaan. Er is dus wel degelijk een probleem.

Kennis is nog geen macht

De discussienota moet dan ook niet afgefikt te worden. Alle pogingen moeten worden toegejuicht om te voorkomen dat cao's en regelingen speelbal zijn van de krachtsverhoudingen in elke afzonderlijke or. Maar moet dat uitmonden in een kruiperig geritsel met aantrekkelijke, gratis cursussen? Or-leden achtervolgen met informatie, onderzoek en kennis, want kennis is macht?

Kennis heb je nodig om macht te ontwikkelen, maar wie kennis heeft, heeft nog lang geen macht. Macht is aanwezigheid van kritische werknemers op het bedrijf die in staat zijn de eisen van de collega's om te zetten in acties. Macht is ondersteuning van die werknemers door andere werknemers in vergelijkbare instellingen. Ondersteuning bestaat uit organiseren van solidariteit in andere instellingen. Want het gaat er nou eenmaal overal zo'n beetje hetzelfde aan toe. Zo werd ooit de vakbond uitgevonden. Leden alleen mobiliseren bij cao-campagnes is dan niet genoeg.

Keuze te beperkt

Waarom zet de ABVAKABO zo zwaar in op de ondernemingsraden? Een reden om dat niet te doen, is dat steeds minder mensen te porren zijn zich voor de or kandidaat te stellen. Vaak is de werkdruk te hoog om de or er bij te doen. Bovendien loopt het or-lid dat zich een beetje vervelend opstelt naar de werkgever, nog steeds het risico daarop afgerekend te worden. Hier en daar wordt aan de 'oplossing' gedacht or-leden een managerssalaris te geven, met het argument dat ze immers op dat niveau functioneren met dezelfde (of meer) verantwoordelijkheden. Het zit er dik in dat zich dan kandidaten melden die zich geroepen voelen de stem van het management nog eens extra te laten doorklinken.

Hoe dan ook, de or verschilt principieel van de vakbond, waar je in solidariteit met anderen in je bedrijfstak, solidair met andere bedrijfstakken via de vakcentrale, tot een maatschappelijk beleid kan komen. Arbeidstijdverkorting, te weinig geld voor collectieve voorzieningen, werkdruk, discriminatie zijn zaken die in de instellingen tot uiting komen, maar die niet per instelling op te lossen zijn.

De keuze van de ABVAKABO voor de kaderleden in de or is veel te beperkt. De bond volgt slechts de logica van de marketing. Kaderleden moeten bereikt worden, ze zitten in de or, dus biedt concurrerende producten aan, dat is effectief. Klaar is Kees.

Maar het gaat er niet in de eerste plaats om welke actieve mensen, or-leden of blg-ers, door de bond ondersteund worden. Een vakbond moet het niks kunnen schelen wie het voortouw neemt. Het is zaak dat het voortouw genomen wordt, en dat de bond niet afwacht wie in zijn winkeltje naar kennis komt shoppen.

Frans Geraedts