Lezersconferentie, zondag 18 april 1999

'Koers 21'

Solidariteit is in 1982 voortgekomen uit kritiek van vakbondsleden op de actieve deelname van de toenmalige leiding van de vakbeweging aan wat later het poldermodel ging heten. Die kritiek was op verschillende plaatsen en bedrijven en in de meeste bonden te horen. Kort samengevat was het verwijt dat de vakbeweging leed aan een meedenk-syndroom. Solidariteit wilde die kritiek bundelen en versterken en vakbondsleden stimuleren een strijdbare stroming te vormen.

In de ruim zestien jaar die daarna verstreken, hebben redactie en redactieraad regelmatig besproken in hoeverre dat doel bereikt werd. Dat gebeurde uiteraard ook tijdens lezersconferenties en bij andere gelegenheden. Een jaar of zeven geleden werd daarbij geconstateerd dat Solidariteit te veel de 'agenda van de vakbeweging' volgde. Anders gezegd: als een kritische spiegel reageerde op wat er in de vakbeweging gebeurde en te weinig een eigen koers uitzette. In die discussie werd echter ook vastgesteld dat zo'n zelfstandige koers niet uit de lucht te plukken is. Solidariteit moet meer zijn dan lastige speelbal van de ontwikkelingen die de vakbeweging doormaakt, maar het doel van een strijdbare stroming komt pas dichterbij als het vakbondswater waarin zij zwemt, borrelt, bruist en in beroering is.

Breder dan de vakbeweging

Vorig jaar zomer is in de doorlopende discussie over hoe de vakbeweging en daarmee Solidariteit er voorstaan, weer eens de balans opgemaakt. Voor een deel een toevallig moment, maar voor een deel ook uit een behoefte aan 'bezinning' over wat de post-moderne vakbeweging genoemd kan worden. Een vakbeweging die in een nieuwe fase beland lijkt te zijn, waarin haar potentie van 'tegenmacht' lijkt op te drogen. De conclusie van de redactie en redactieraad was dat de tijd aangebroken was voor een koerswijziging, een bijsturing. We hebben deze de naam 'koers 21' gegeven. Naar voren gericht, over het millennium heen. Onze grondslag blijft ongewijzigd, maar we gaan 'breder dan de vakbeweging'.

Over de grenzen

Op de lezersconferentie van 18 april 1999 brengen we 'koers 21' in discussie. Niet zo maar in het algemeen, maar aan de hand van een aantal onderwerpen die het mogelijk maken 'koers 21' te onderzoeken. Vanzelfsprekend houdt dat een beoordeling in van de huidige stand van de Nederlandse vakbeweging. En dat is ook noodzakelijk. Maar daar willen we het niet bij laten. Graag horen we de mening van de deelnemers en deelneemsters aan de conferentie over hoe Solidariteit de volgende eeuw ingaat. De onderwerpen die in werkgroepen ruim de tijd krijgen besproken te worden, zien we enerzijds als een voorbeeld van 'koers 21' en anderzijds als een middel om die koers aan de tand te voelen. Die onderwerpen raken de bondspraktijk, zijn ontleend aan bedrijfservaringen en gaan over de grenzen van de huidige vakbeweging heen.

Hans Boot

'Koers 21' in kort bestek

De ontwikkelingen en verhoudingen binnen de vakbeweging vormen niet meer exclusief het terrein waarop Solidariteit zich beweegt. Maar we laten de vakbeweging niet met rust.
Speerpunt wordt de organisatie van arbeid en productie. In principe alles wat op de werkvloer wordt afgevuurd. En dan komen we de vakbeweging voortdurend tegen.
Ook aandacht voor vraagstukken die indirect van invloed zijn op het arbeids- en productieproces. Daarvoor is samenwerking nodig met groepen die daaraan een bijdrage kunnen leveren.
Inbreng van initiatieven en ontwikkelingen die binnen de vakbeweging verwaarloosd en verzwegen worden. De ontdooiing van buitenaf van wat er binnen aan tegenmacht bevroren is. Blootleggen van de vrieskast van de vakbeweging als 'co-maker'.
Gericht op zoek gaan naar actuele ontwikkelingen, trends en onuitgewerkte probeersels die een voorbode kunnen zijn van wat algemeen ingevoerd zou kunnen worden. Een scherp gestelde antenne voor wat onder de punten 2. en 3. als 'vernieuwingen' wordt geïntroduceerd.
Daar waar mensen binnen en buiten de bonden nieuwe wegen inslaan, alternatieven uitproberen, krijgen ze het woord in Solidariteit. Dat kan tegen de stroom in zijn, maar soms ook met de stroom mee met eigen doelen gebruik maken van de mogelijkheden die zich voordoen.
Zo intensief mogelijk volgen van internationale ontwikkelingen die vakbondsbeleid en vakbondsstrijd laten zien, die 'ons aanspreken'. Het oog richten op onafhankelijke bonden, nieuwe organisatievormen, samenwerking met 'sociale bewegingen'.