nr. 87
dec 1998

welkom
edities
inhoud

Solidariteit

Serie Recht en Arbeid - twee werkelijkheden

Van gast tot crimineel

Uit kleine dorpen, uit de omgeving Extremadura, Galicië, Andalusië en Canaria, werden ze gehaald. In totaal 3.000 mensen. Nu, een kwart eeuw later, heeft Hoogovens hun arbeidskracht niet meer nodig. De meeste Spaanse werknemers zijn in de loop der jaren al vertrokken. Een aantal anderen heeft de technologische revolutie bij kunnen benen en zit betrekkelijk veilig in de productie. Het overgebleven deel van de iets meer dan 200 Spanjaarden is echter niet meer voor Hoogovens van belang. Zij moeten vertrekken of een arbeidscontract tegen veel slechtere voorwaarden accepteren bij een ander bedrijf.

De laatste groep laat niet over zich lopen. Nationale bekendheid hebben de Spaanse schoonmaaksters gekregen. Zij knokten tegen de overdracht van hun werk van Hoogovens naar CSU. Die overdracht vond toen nog plaats in het kader van een grotere reorganisatie en ze hadden als juridische troef de stelling dat per saldo deze reorganisatie discriminatoir uitwerkte. Immers, werd gekeken naar de mensen die er uit moesten, dan trof dat de vrouwen onevenredig harder dan mannen.

Commissie Gelijke Behandeling

Deze zaak is ook voorgelegd aan de Commissie Gelijke Behandeling. Deze sprak 14 december 1993 als haar oordeel uit: "Alles afwegende, is de commissie van oordeel dat het totaal van de nieuwe arbeidsvoorwaarden niet zodanig nadeel voor verzoekster oplevert, dat dit tegenover het objectief gerechtvaardigd doel van de opheffing van de Schoonmaakdienst als onevenredig moet worden beschouwd." Anders gezegd: de reorganisatie treft vrouwen harder, maar ze moeten niet zeuren, want er is geen sprake van nadeel.

Nu vijf jaar later weten we wel beter. De Commissie Gelijke Behandeling heeft het volstrekt bij het onjuiste eind gehad. Van de mooie voorstelling van zaken bleek niets te kloppen. De arbeidsvoorwaarden zijn dramatisch verslechterd. Dat kan ieder van de vrouwen die van Hoogovens zijn overgegaan naar CSU, vertellen. En dat wisten de vrouwen ook al daarvoor. Daarom vochten ze voor behoud van hun contract met Hoogovens.

Einde arbeidsovereenkomst

Met die kennis heeft zich ook een groep Spaanse kantinemedewerkers verzet tegen hun overdracht naar het schoonmaakbedrijf CSU. Deze mannen zijn echter verdergegaan dan de vrouwen, die op een bepaald bepaald moment het verlies en de overplaatsing aanvaardden. De mannen hebben tot het eind geknokt voor hun baan en hebben het er op aan laten komen. De knokpartij die al in 1991 is begonnen, is kort geleden eindelijk beslecht.

Deze strijd kende vele aspecten. Over twee juridsche momenten is eerder in Solidariteit bericht. Eerst is vastgesteld door de President van de Arrondissementsrechtbank Haarlem dat er niet zoiets als een recht op werk bestond. Vervolgens heeft de Kantonrechter bepaald dat op Hoogovens wel de plicht rustte op zoek te gaan naar een alternatief binnen het bedrijf. Hoogovens was daartoe echter niet bereid. In de visie van Hoogovens: er was geen werk voorhanden. Uiteindelijk heeft de Kantonrechter de arbeidsovereenkomst ontbonden. Daarmee was een einde gekomen aan een lange strijd voor behoud van werk. Einde arbeidsovereenkomst.

De betrokken werknemers zijn zwaar aangeslagen. De klap is enorm. Na bijna dertig jaar aan de kant gezet. Nog erger: door de terreinbewaking, als ware zij criminelen, het bedrijfsterrein afgezet. Voor één van de woordvoerders was dit een dermate grote traumatische ervaring dat hij een einde aan zijn leven heeft gemaakt. Anderen hebben psychiatrische hulp gezocht.

Korting op bijstand

Geen werk, geen loon en dus aangewezen op het sociale vangnet. Het GAK was echter onverbiddelijk. Er is een aanbod gedaan elders tewerkgesteld te worden en dat is geweigerd. Daardoor is de uitvoeringsorganisatie (GAK) benadeeld en deze benadelingshandeling leverde een verwijt op. Geen WW.

Zestien Spaanse werknemers hebben tegen deze beslissing bezwaar aangetekend. Maar 'in bezwaar' is deze beslissing, 29 oktober 1998, gehandhaafd. De Sociale Dienst Alkmaar heeft hieruit weer de conclusie getrokken dat ook geen volledige aanspraak op de bijstand gedaan kon worden. Geen volledige uitsluiting, maar 10 procent korting. Er moet zwaar betaald worden voor het feit dat deze mensen geknokt hebben voor behoud van hun werk.

Doorvechten

Strikt juridisch is de beslissing van het GAK goed te volgen. Er is een aanbod en dat is geweigerd. Door dat aanbod om bij een andere werkgever te gaan werken af te slaan, is de uitvoeringsorganisatie benadeeld. Immers, zou het aanbod zijn geaccepteerd, dan had geen aanspraak op een WW-uitkering hoeven te worden gedaan. Buiten beschouwing wordt gelaten de context van handelen. Een handelen dat gericht was op behoud van werk bij Hoogovens. Eruit wordt gelicht het moment dat 'ja' gezegd had kunnen worden tegen overgang naar CSU. Zij hadden tegen een onzekere toekomst 'ja' moeten zeggen. Een harde conclusie. En dan kan de wet wel duidelijk zijn - op het weigeren van een passend aanbod staat de sanctie dat geen aanspraak op een uitkering krachtens de werkloosheidswet kan worden gemaakt - hard blijft het.

Geredeneerd vanuit de sociale werkelijkheid konden de Spaanse werknemers niet anders dan zich, in één geval letterlijk, doodvechten. In de juridische werkelijkheid, die kennelijk anders is, moet daarmee rekening worden gehouden. Reden om in deze zaak ook met juridische wapens door te vechten tot aan de hoogste instantie.

Pim Fischer