nr. 87
dec 1998

welkom
edities
inhoud

Solidariteit

Het congres van de TUC, september 1998

Let op 1 mei 1999 in Engeland

In Engeland moet je het toch hebben van een krasse knar, een gepensioneerde treinmachinist: "Don't pass the picketline." Hij vindt het zelf nogal simpel om zo'n stellinkje te poneren tijdens één van de vele discussiebijeenkomsten rond het congres van de Trade Union Congress. Toch is de TUC tijdens de mijnstaking van 1984/1985 langs de picketline gelopen. Tja, dan moet je niet raar opkijken als je vakbond gekneveld in het kolenhok komt te liggen.

Heel wat Engelse arbeiders hebben op Labour gestemd in de verwachting dat de anti-vakbondswetten van Thatcher afgeschaft zullen worden. Die wetten gaan heel ver en het kapitaal maakt er gretig gebruik van. Half september 1998, als het congres van de TUC gehouden wordt, barst het van de acties in Engeland. Als de gedelegeerden bij de Wintertuin in Blackpool aankomen, worden ze opgewacht door een ontvangstcomité van allerlei linkse groepen en partijen. "TUC, off your knees!" (Kom uit je nederige knielende houding). En er zijn volop afgevaardigden van actiecomités van bedrijven waar stront aan de knikker is. De brandweer uit Essex, Tameside Careworkers, Hillingdon Ziekenhuis, de Londense metro, Rolls Royce, het railonderhoud, drukkers van De la Rue, couriers van Critchley (achttien maanden in staking), vliegtuigbouwers van Shorts.

Blair heeft geen tijd

Een pamflet: "Magnet Keukens is rotzooi! Hoe kun je vertrouwen op de kwaliteit van Magnet Keukens, als je weet dat Magnet 320 ervaren arbeiders ontsloeg, omdat ze in staking gingen tegen een loonsverlaging van 54 Pond? Na twintig maanden staken komt Magnet af met een vergoedinkje van 250 Pond, waar de stakers zelf niet over mochten stemmen."

Er wordt geen vakbond erkend bij Magnet. De actie wordt gevoerd door de vrouwen van de Magnet-arbeiders onder de onmiskenbare leiding van Shirley Winters. De fringe-meeting over "Fairness at work" huivert bij de meedogenloosheid van Magnet en de kracht waarmee Shirley de strijd blijft voortzetten. Waar Tony Blair zijn eeuwige grijns ook vertoont, Shirley probeert in zijn buurt te komen om zijn aandacht te vragen. "Als je twee uur hebt om met captains of industry te dineren, kun je dan geen twee minuten tijd spenderen aan onze strijd?" Neen.

De hoofdvestiging van Magnet wordt elke dag bestookt met pamfletten. Shirley Winters stapte ook op de villa van de baas af in een poging een rechtstreekse discussie met hem aan te gaan. Hij ontving haar met een camera en een dictafoon. Later komt de politie bij Shirley aan huis en beschuldigt haar van 'stalking' (het scheelt maar één letter).

Begin oktober 'vieren' de staaksters van het Hillingdon Ziekenhuis hun derde jaar in actie tegen een loonsverlaging van veertig Pond per week.

Ook bij de Tameside Careworkers (thuiszorg) wordt ijskoud tot een loonsverlaging besloten. De in meerderheid vrouwelijke werknemers hebben al vijf jaar geen loonsverhoging gezien, dus de draconische maatregel van de directie komt hard aan. Nog draconischer kan ook: iedereen die staakt wordt ontslagen.

Komische noot: Bij een demonstratie van de careworkers in het stadhuis liet Labour-burgemeester James Middleton 35 demonstranten naar buiten kieperen, inclusief zijn vrouw Doris.

Dankzij Thatcher

Een voorbeeld hoe tijdens een rechtsgang geargumenteerd wordt. Het gaat om een staking tegen de privatisering van vijf bij elkaar horende ziekenhuizen. De staking beperkt zich helaas tot één ziekenhuis. Bij dat ene ziekenhuis wordt dat netjes volgens de regels gedaan. Maar het management verklaart die stemming ongeldig, omdat er in alle vijf de ziekenhuizen gestemd had moeten worden. Bovendien hebben de stakers geen recht van spreken, omdat ze nog geen werknemers zijn van het toekomstige bedrijf dat de vijf ziekenhuizen gaat kopen.

Dankzij Thatcher geeft de huidige wetgeving werkgevers alle wind in de rug. Een werkgever kan de werknemer verbieden lid te zijn van een bond. Een werkgever hoeft een bond helemaal niet als gesprekspartner te erkennen. Solidariteitsacties, picketlines naar andere bedrijven zijn verboden. Stakers mogen ontslagen worden. Tot een staking kan alleen besloten worden na een stemming die per post gehouden moet worden. Vakbonden moeten maar afwachten of ze leden mogen bijstaan bij individuele conflicten.

Al die beperkingen hebben er toe geleid dat heel wat leden vinden dat de bonden niet veel voor hen kunnen betekenen. De organisatiegraad is tussen 1980 en 1995 dan ook gedaald van 45 naar 25 procent.

Rechtvaardigheid

Blair heeft de verwachting van zijn kiezers begrepen en produceerde een "White Paper" dat "Fairness at work" heet, een kreet die prima past bij een enorme campagne van nieuw Labour: Partnership, de evenknie van ons poldermodel. De TUC-hoofdmannen laten Blair weten dat ze meedenken en noemen hun congres "Organising for Fairness".

"We moeten helemaal geen eerlijkheid. We willen rechtvaardigheid", zei Joe Marino van de Engelse voedingsbond.

Maar hij is samen met de mijnwerkersbond, NUM, in de minderheid. Hun voorstel om alle vakbondswetgeving sinds 1979 omver te halen, kreeg niet voldoende steun. Arthur Scargill van de NUM vond dat het recht op solidariteitsacties erkend moet worden en dat je niet ontslagen mag worden tijdens een staking. Het was de enige motie op het vierdaagse congres die verworpen werd. Scargill wees op de ontelbare bijdragen van de afgevaardigden die het White Paper zwaar bekritiseerden, maar er toch niet toe konden overgaan om zijn motie te steunen. "Ik begrijp er niks van", zei Scargill. "Niemand heeft iets tégen onze motie gezegd. Snap dan eens dat je van Blair niet het recht krijgt om acties te voeren en dat hij stakers niet in staat stelt hun baan terug te krijgen, als ze ontslagen worden omdat ze staken."

Bill Morris, voorzitter van de vervoersbond TGWU, was het daar mee eens. "Er wordt hier natuurlijk helemaal niks gegeven. Je zal overal voor moeten vechten." De taal op het congres is redelijk radicaal, maar de richting wil uiteindelijk maar een klein beetje naar links buigen. "Om de eenheid in de TUC te bewaren", mummelt Bill Morris.

Partnership

Er zitten nog erg veel gore plekken in het White Paper. Want mogen de werkgevers nog steeds de vakbonden van het terrein jagen? Ja. Zeker in bedrijven waar minder dan twintig mensen werken. De TUC maakt zich daar zorgen over. Blair wil de drempel van 40 procent van alle werknemers handhaven om erkenning van de bond geldig te maken. Deze drempel moet volgens het White Paper ook aangehouden worden, als er acties gepland worden. De TUC vindt dat een meerderheid van stemmen de doorslag moet geven. En wat doe je in bedrijven waar veel flexibele werknemers zitten?

Blair keurt het wel goed dat je je laat vergezellen door een collega of zelfs door iemand van de vakbond, als je een conflict met je baas hebt. "Is dat nou partnership?", roept het congres vertwijfeld naar Blair. "We gaan de komende tijd fors campagne voeren om de regering onder druk te zetten." Uit veel bonden zijn geluiden te horen dat 1 mei 1999 echt heel Engeland, Schotland en Wales op hun kop staan.

Labour maakt helemaal geen haast de wetgeving, die ook nog eens in strijd is met het ILO-verdrag, terug te draaien. David Rix van de RMT (treinmachinisten): "Dat komt, omdat er een flinke crisis op komst is en Labour het kapitaal niet wil hinderen de crisis af te wentelen op de arbeiders. Het kapitaal zal de anti-vakbondswetten nog heel hard nodig hebben."

Geld zat

Blair gaat er prat op dat Engeland de meest gedereguleerde arbeidsmarkt heeft. Hij denkt dat juist de Thatcher-wetgeving daartoe heeft bijgedragen. Tijdens het congres wordt melding gemaakt van zware lobbies van het kapitaal via de achterdeur van Downingstreet 10 om de invloed van de bonden op Labour terug te dringen. De feesten en diners die door kapitalisten werden gegeven voor de verkiezingscampagne, waren natuurlijk niet alleen maar voor de dolle pret.

Geld is er zat in Engeland. Zelfs de voorzitter van de TUC, John Edmonds, durft de captains of industry "greedy bastards" te noemen. De directeur van Rentokill verdient 600 Pond per uur (de Pond staat op 3,30 gulden), de baas van British Gas 224 Pond per uur, de direkteur van Cornwall Healthcare Trust is elk jaar goed voor 350.000 Pond, Scottish Power betaalt de baas 500.000 Pond, meneer Forbes van Southern Electric ontvangt er 400.000.

Deze asociale bedragen staan in schril contrast met de strijd om het minimumloon. Volgens de Labour-regering zal in april 1999 voor het eerst een minimumloon ingevoerd worden. Dat wordt gezien als winst. Ongeveer tweemiljoen arbeiders (van de 22 miljoen) zouden daarvan gaan 'profiteren'. Het is een beginnetje om de willekeur van werkgevers te beperken en de steeds wijder wordende kloof tussen veel- en weinigverdieners een halt toe te roepen. In 1979 verdiende 8 procent de helft van een gemiddeld loon (nu: 4,60 Pond per uur), in 1997 verdient 25 procent minder dan vier Pond per uur.

Over de hoogte van het minimumloon moet echter nog flink actie gevoerd worden. "Geen gezeur met handtekeningenlijsten, geen heftige resoluties, geen discussies met parlementsleden, maar demonstraties pal voor de bedrijven", kondigt Steve Pickering van de GMB (bond voor gemeentewerkers) aan. De regering stelt voor dat je boven de 22 jaar wel 3,60 Pond mag verdienen. Tussen de 18 en 21 zou je drie Pond krijgen. Wat is 'fairness'? De helft van het modaal uurloon wordt op het congres vaak genoemd als de maatstaf en dat ligt een Pond hoger dan wat de regering wil. De voorzitter van de bond van semi-overheidspersoneel Unison, Rodney Bickerstaffe, zal zich niet bij de door de TUC aanvaarde 4,61 Pond neerleggen. Zijn bond streeft naar 5 Pond.

Behalve de argumenten tegen de lagere lonen voor jongeren (discriminatie) voert de lerares Charlotte Davis aan dat scholieren met bijbaantjes hoognodig meer moeten gaan verdienen. "Met die lage lonen blijven ze veel te lang doorwerken. Het gevolg is dat ze doodop op school komen. Het gevolg is ook dat 60 procent van de leerlingen het A-niveau niet haalt."

Ook van de kant van de nationale studentenbond NUS komt ondersteuning voor hogere minimumlonen; 40 procent van de studenten heeft een baantje. "Deze strijd zal de politiek terugbrengen in de harten van de studenten. Want dat missen we de laatste tijd wel heel erg", zegt een student op één van de bijeenkomsten rond het congres.

WOW!

De Engelse vakbonden hebben aan kracht ingeboet. Er worden buiten de bedrijven en instellingen steuncomités opgericht om de strijd voort te kunnen zetten. Vaak spelen de vrouwen van de arbeiders daar een vooraanstaande rol in. (Omgekeerd is het nog niet vertoond dat mannen een comité vormen voor vrouwen.)

Er zijn comités die democratie in de vakbonden opeisen, en natuurlijk zijn ook daar clubjes bij die de ander knettergek vinden en niet kunnen samenwerken.

De TUC heeft een taakgroep "New Unionism" gevormd met hippe motto's die weer leuke afkortingen opleveren zoals WOW, Winning the Organised Workplace. Er is een eerste klas afgeleverd van de Organising Academy van erg jong ogende mensen. Ze moeten leden werven in bedrijfstakken waar de bond geen positie heeft, en onder groepen die ook in Nederland moeilijk te organiseren zijn: migranten, parttimers en jongeren.

Nog belangrijker is de extra inspanning contactmannen en -vrouwen, shopstewards, te ondersteunen. Daar worden ervaren campagneleiders op afgestuurd. Volgens de TUC-verantwoordelijke Tony Burke beginnen zich reeds nieuwe vakbondsstructuren af te tekenen. Burke: "De vraag is niet meer of we die extra inspanning moeten doen, maar meer hoe. Want de werkgevers die al die tijd de vakbonden bestreden hebben, zullen dat blijven doen, verbeterde wetgeving of niet."

Frans Geraedts