nr. 87
dec 1998

welkom
edities
inhoud

Solidariteit

Buitenland - eilandrepubliek Mauritius

Bonden en vrouwenorganisaties tegen privatisering

De vakbonden in Mauritius lopen, samen met de vrouwenorganisaties, voorop in een brede beweging tegen de privatisering van publiekseigendommen. Mauritius kent vooral sinds de jaren zeventig militante vakbonden. Is er een nieuw offensief te verwachten?

Juli dit jaar krijg ik de gelegenheid naar Mauritius te gaan, een kleine eilandrepubliek in de Indische oceaan met 1,1 miljoen inwoners. Op uitnodiging van de Muvman Liberasyon Fam kan ik een bijdrage leveren aan het symposium "Property, ownership and control; women are posing the question: who owns what and why" (Bezit, eigendom en controle; vrouwen vragen: wie bezit wat en waarom).

Verfrissende radicaliteit

Het symposium is een overdonderend succes. Er zijn verschillende lezingen en discussies; op een ochtend zijn schoolmeisjes uitgenodigd en de zaal is niet groot genoeg, vijftig van de zeshonderd scholieren moeten plaatsnemen in de zijzaal. Na de lezingen over de dreigende privatisering van het onderwijs, de oprukkende privatisering in de tot nu toe gratis gezondheidszorg en de invloed van het Internationaal Monetair Fonds (IMF) en de Wereldbank, komen de vragen moeiteloos op gang. Waarom bezitten wij vrouwen zo weinig, vaak niet eens onszelf? Wilt u commentaar geven op de uitspraak van onze President dat vrouwen zich bescheiden moeten kleden om seksueel geweld te voorkomen? Waarom belasten we de offshore industrie niet en bouwen we van dat geld geen vrouwencentra? Wat vindt u de grootste bedreiging voor vrouwen van het Multilateraal Akkoord inzake Investeringen? Waarom moeten we ons eigen water kopen van een Franse multinational, terwijl de regen valt en onze rivieren vol zijn?

's Middags worden de vragen nog eens dunnetjes overgedaan door vrouwen uit vrouwenorganisaties en vakbonden. De kennis van zaken is enorm, de radicaliteit verfrissend. Er wordt een historische lijn getrokken van de strijd tegen de slavernij, voor onafhankelijkheid (1968), voor collectieve sociale voorzieningen (jaren tachtig) en de noodzaak van verzet nu. Het is duidelijk dat publiek bezit, waar hard voor gevochten is, niet zo maar uit handen wordt gegeven.

Van defensief naar offensief

In Mauritius worden de onvermijdelijkheid van privatisering en een economische ontwikkeling die wereldwijd in eenzelfde richting gaat, ter discussie gesteld. Onafhankelijke vrouwengroepen en vakbondsvrouwen zijn heel duidelijk. "Als het zo doorgaat, zijn we alleen maar bezig met verdedigen. Vandaag moeten we in actie komen tegen de privatisering van water, morgen tegen de privatisering van onderwijs en daarna weer wat anders. Zoals we nu bezig zijn, kunnen we op zijn best die privatiseringen een tijdje uitstellen, meer niet. Daarom moeten we de zaken omdraaien. We moeten van defensief naar offensief", zeggen Lindsey Collen en Rajni Lallah van de Muvman Liberasyon Fam (MLF).

De MLF bestaat twintig jaar en heeft al die tijd een sterke band met de vakbonden. Daarom zijn veel vrouwen zowel in de vrouwenorganisaties als de vakbonden actief.

General Teachers' Union

Na afloop van het symposium worden voor mij afspraken gemaakt bij vakbonden. Zo kom ik bij de Algemene Onderwijzers Bond, de General Teachers' Union (GTU). Een belangrijke bond, omdat 95 procent van de onderwijskrachten daarin georganiseerd is. De voorzitter, Jugdish Lollbeeharry, vertelt dat de bond zich sterk maakt voor het behoud van gratis onderwijs en gezondheidszorg en voor vast werk voor onderwijzers. "Het aantal onderwijzeressen en onderwijzers dat de laatste tien jaar is aangenomen, gaat nu jaarlijks omlaag. Dat maakt deel uit van het overheidsbeleid dat het bestand van ambtenaren wil verkleinen. De regering zegt dat ze de welvaartsstaat niet meer kan betalen. In alle ministeries, ook bij Onderwijs, zitten adviseurs van de Wereldbank. Op hun advies wordt het onderwijs steeds verder geprivatiseerd. Op dit moment zijn er al private middelbare scholen; schoolgeld: 2.000 rupees per maand, dat is meer dan het maandsalaris van groepen arbeiders. Dat is absoluut onethisch; we staan paf van zulke beslissingen. En natuurlijk is er steeds minder inkomen voor de overheid door het fiscaal beleid dat gevoerd wordt."

Exportheffingen zijn namelijk altijd de belangrijkste inkomsten voor Mauritius geweest. Maar met de instelling van Vrije Economische Zones zijn de directe belastingen voor bedrijven sterk gedaald. De overheidsinkomsten komen inmiddels voor 80 procent uit indirecte belastingen. Op dit moment verzetten vakbonden zich vooral tegen de invoering van de BTW, omdat die de balans nog verder zal verschuiven en bovendien de economische ongelijkheid tussen mensen zal vergroten.

Brede vakbeweging

De General Teachers' Union is een breed georiënteerde bond. In een direct gesprek met de Wereldbank protesteert de GTU tegen de privatiseringsmaatregelen, sluit zich aan bij het brede verzet tegen belastinghervormingen, bespreekt de Wereldhandelsorganisatie met leden en bestudeert nu het Multilateraal Akkoord inzake Investeringen (MAI). De bestuursleden die ik spreek zijn duidelijk: "Het MAI bedreigt de nationale soevereiniteit, de voorstellen zijn volstrekt onaanvaardbaar. Alle vertegenwoordigers van werknemers moeten actie ondernemen. Het MAI bedreigt het welzijn van arbeiders; we moeten in de hele wereld verzet opbouwen en ons verenigen. Privatiseringen zijn niet in ons belang. Het lijkt alsof er maar één soort ontwikkeling mogelijk is."

De brede activiteiten van de GTU en andere bonden vallen niet altijd goed bij de Mauritiaanse regering. Na deelname aan een demonstratie tegen de BTW, kreeg Jugdish Lollbeeharry meteen een brief van het Ministerie van Onderwijs. Er zouden disciplinaire maatregelen tegen hem genomen worden wegens het ongeoorloofd vrijnemen voor de demonstratie. De zaak loopt nog, er zijn nog geen maatregelen genomen.

Zoals bij alle vakbonden op Mauritius is bij de GTU het behoud van vast werk een heel belangrijk punt op de actie-agenda. "De Wereldbank heeft een systeem voorgesteld, waarbij alle onderwijzeressen en onderwijzers elke twee of drie jaar beoordeeld moeten worden. Dat kan samengaan met een verdere opleiding en het eventueel vertrek uit het onderwijs. Daar hebben wij als vakbond direct op gereageerd. We zijn het niet eens met zo'n systeem, omdat dat een einde zou maken aan onze baanzekerheid. Wij willen juist dat de status van onderwijzend personeel verbeterd wordt."

All Workers Conference

De GTU is één van de driehonderd vakbonden die in het kader van de All Workers Conference verder denken over de te volgen strategie. Het belang hiervan kan volgens de voorzitter niet onderschat worden: "We hebben ondanks de druk nog steeds openbaar onderwijs en gratis gezondheidszorg, dankzij de kracht van de arbeidersbeweging en de All Workers Conference."

In deze Conferentie komen 1.200 gedelegeerden van voornamelijk vakbonden bij elkaar.

In 1996 begint de All Workers Conference met het ontleden van de nationale begroting. De aanleiding is een uitspraak van de Mauritiaanse regering dat zij voortaan White Papers zal uitbrengen, een soort overheidsdocumenten over belangrijke onderwerpen; één van de eerste zal over privatisering gaan. De vakbonden willen de regering vóór zijn door zelf met White Papers te komen. Na een uitgebreide bel- en bezoekronde, waaraan ook veel vrouwenorganisaties deelnemen, wordt een conferentie georganiseerd. De gedelegeerden besluiten de begroting verder te bespreken binnen alle bonden. Analoog hieraan houdt ook de Muvman Liberasyon Fam een Begrotingsvergadering, waar duizenden vrouwen op afkomen. De meeste mensen houden zich voor het eerst bezig met een nationale begroting en veel is onduidelijk.

Anti-privatiseringsfront

De All Workers Conference besluit dan comités te vormen om op belangrijke thema's verder te studeren. Eén daarvan is natuurlijk privatisering. Drie maanden lang worden discussies gevoerd met leden van verschillende bonden. Bovendien komen voor het eerst vakbonden uit verschillende sectoren samen om te bespreken hoe privatisering in elke sector uitpakt. In het betreffende comité zitten vrouwen die lid zijn van een bond èn van de Muvman Liberasyon Fam. Het enthousiasme over het samen te stellen document wordt steeds groter. De Telecommunicatie Bond roept op tot een gezamenlijk anti-privatiseringsfront, als bekend wordt dat de regering de telecommunicatie wil privatiseren. Steeds meer vakbonden doen mee aan de nationale vergaderingen. Na drie maanden ligt er een ontwerp "White paper on privatisation". Duizenden exemplaren worden gedrukt in het Engels en in de landstaal Kreol. Tot in de kleinste dorpen wordt erop gestudeerd. Het document wordt aangenomen en leidt op 10 maart 1997 tot een Nationale Protestdag tegen Privatisering. De dag is symbolisch gekozen, twee dagen voor de viering van Mauritius' onafhankelijkheidsdag.

Democratische controle

In het White Paper wordt privatisering op Mauritius in al haar aspecten beschreven: steeds minder overheidsfinanciering in de publieke sector, verstikking van die sector om het bedrijfsleven meer kans te geven, overheidsdiensten gedeeltelijk afstoten naar het bedrijfsleven, publieke instituties die langzamerhand bedrijven worden, centralisatie van overheidsdiensten om er later een bedrijf van te maken, uitgave van concessies, de verkoop van publiek bezit. Als de All Workers Conference opnieuw bij elkaar komt, roept zij alle bonden op zich gezamenlijk te organiseren tegen privatisering. Tevens besluit de Conferentie tot aansluiting bij soortgelijke initiatieven in andere landen, om te beginnen in de regio.

Een belangrijk element in de discussies is democratische controle. Door privatisering worden steeds meer sectoren van de Mauritiaanse economie beroofd van democratische zeggenschap en controle door de bevolking. Omdat het regeringsbeleid voor een groot deel wordt bepaald door de voorwaarden van de Wereldbank en het IMF, volgt in augustus 1997 een All Workers Conference over globalisering en het ontbreken van democratische controle op internationale instituties. Daarbij wordt steeds meer aan buitenlanders gevraagd mee te doen. Bovendien worden de contacten in de regio uitgebreid.

IMF/Wereldbank rampzalig

Ook op het symposium van de Muvman Liberasyon Fam van juli 1998 zijn regionale en internationale gasten uitgenodigd. Bewust is aangestuurd op een steeds bredere mobilisatie. Niet alleen komt een feministisch perspectief naar voren, maar wordt ook gesproken over de strategie om van defensief naar offensief te komen.

Eén van de resultaten is een regionale campagne. Alle Afrikaanse vrouwengroepen worden in samenwerking met regionale netwerken aangeschreven. Ze worden opgeroepen verder te denken over sociale en economische rechten van vrouwen, toetsing van de economische basisprincipes op hun bruikbaarheid voor vrouwen en druk uit te oefenen op nationale regeringen zich tegen het MAI te keren. De strategie van samenwerking tussen vrouwengroepen en vakbonden wordt doorgegeven om in andere landen uit te proberen. Verder komt er een campagne over een protocol bij het Verdrag van de Organisatie van Afrikaanse Eenheid om het voor groepen en individuen mogelijk te maken een klacht in te dienen over schending van economische rechten.

Het symposium is belangrijk vanwege zijn nationale en regionale uitstraling en de specifieke ervaringen in Mauritius, waar in ieder geval de vanzelfspekendheid van privatisering ter discussie gesteld kan worden.

De Muvman Liberasyon Fam grijpt de samenwerking met bonden aan om gezamenlijke standpunten te formuleren over de ontwikkeling van een totaal ander economisch beleid. Bovendien wil de MLF, met de bonden, via de internationale contacten en campagnes de propaganda van de Wereldbank onderuithalen. Mauritius wordt vaak als voorbeeld gebruikt om het succes van de recepten van IMF/Wereldbank aan te tonen. Rajni Lallah: "Wij spreken van de ideologische campagne tegen de publieke sector. De werkende mensen van Mauritius willen niet gebruikt worden om elders het rampzalige beleid van IMF en Wereldbank op te leggen. Het is een frauduleuze claim dat Mauritius een succes is."

Gisela Dütting
(Feministische Werkgroep Naar een ander Europa)