Redaktioneel

Werken om te leven

Ongeveer 1,2 miljoen mensen zoeken werk. Het aantal mensen met een werkloosheidsuitkering is bijna 800.000. In 1996 wordt een kleine daling verwacht, waarschijnlijk van 10.000. Dat is ruim 1 procent. In de industrie stijgen dit jaar de omzetten met meer dan 10 en de investeringen met 30 procent. De netto winsten van de 'beursgenoteerde' bedrijven gingen in 1994 met 41 procent omhoog, de kapitaalvoorraden met bijna 50 procent.
In een notedop de a-sociale werkelijkheid van wat VNO/NCW een "gunstige economische conjunctuur" noemt. Is er een sterker pleidooi voor een forse arbeidstijdverkorting?

AKKOORD, arbeidstijdverkorting zal de tegenstellingen die in deze cijfers opgesloten liggen, niet oplossen. Daar is meer voor nodig. Arbeidstijdsverkorting maakt wel arbeidsplaatsen vrij voor werklozen. Volwaardige arbeidsplaatsen, wel te verstaan, en niet die kunstbanen van Melkert. Arbeidstijdverkorting kan ook de gekte van de jaren negentig aanpakken: de hoog opgevoerde werkdruk waaraan nauwelijks te ontsnappen valt en die steeds meer uren vrije tijd tot een verlengstuk van de arbeidstijd maken.
Arbeidstijdverkorting kan dus de doodlopende weg van de werkloosheid en de hoge-druk-pan van het betaalde werk openbreken. Arbeidstijdverkorting maakt ons bestaan rechtvaardiger, socialer en menselijker.

Deeltijdloon

Maar de arbeidstijd wordt toch al verkort? Deskundigen verwachten toch dat rond de eeuwwisseling volledige banen bestaan uit 36 uur per week? Bij onder andere de banken, grootwinkelbedrijven, Akzo Nobel is het nu toch al zo ver en soms gaat het zelfs naar 35 uur? Dijkstal biedt de politie toch een werkweek van 36 uur aan? En Nederland is toch met 25 procent van alle banen wereldkampioen in deeltijdwerken?
Allemaal waar, maar er is iets mis mee. Om te beginnen de deeltijdbanen. Als je er in alle vrijheid voor kan kiezen en ervan kan leven, moet je het niet laten. Maar dat komt niet zo vaak voor. In de praktijk wordt deeltijdwerk met name vrouwen heel vaak opgedrongen. Zij nemen het leeuwedeel van de deeltijdbanen voor hun rekening. Niet voor niks proberen zij steeds meer een grote deeltijdbaan - tussen de 20 en 35 uur - te bemachtigen. Maar ook als dat lukt, verandert één ding niet: het is en blijft een baan met een deeltijdloon. Kortom, zelfbetaalde arbeidstijdverkorting. Maar er is met die deeltijd meer aan de hand. De nieuwe werkgelegenheid 'aan de onderkant van de arbeidsmarkt' bestaat voor 80 procent uit deeltijdbanen. Wie daarmee op het minimumloon komt, is een goudvink. Vooral die nieuwe banen zijn bijna altijd een middel voor de werkgever om het beschikbare werk en daarmee de werktijd aan te passen aan de pieken en dalen van zijn markt. Dus een middel in de flexibilisering.

Mee-ademen

Die flexibilisering is ook voorwaarde voor de verkorte werkweek van 36 of 35 uur. Het gaat hier meestal om een jaargemiddelde met bijvoorbeeld een maximum van 45 en een minimum van 32 uur. Zonder uitbreiding van het personeelbestand 'ademt' de arbeidsweek 'mee' met de gewenste hoeveelheid produktie. Het gevolg is dat de voordelen van een vierdaagse werkweek van acht uur per dag weggedrukt worden door de nadelen van de weken van vijf maal negen uur. In die 'piekweken' blijft er weinig tijd over om te leven en de aanzienlijke verlenging van de hersteltijd legt een beslag op de 'dalweken'. Tijd die nodig is om bij te komen van je werk, is immers heel wat anders dan tijd waarover geheel in vrijheid beschikt kan worden.
De schijn van deze arbeidstijdverkorting wordt duidelijk in het voorbeeld van DAF Trucks. Bij een stijgende produktie wordt daar week in week uit 45 uur gewerkt en ook nog eens een groeiend aantal uitzendkrachten ingezet (39 procent, volgens bestuurder Antonis van de Industriebond FNV).

Krachtige Kampanje

De feiten van de arbeidstijdverkorting in de afgelopen vijftien jaar liegen er dus niet om. Traag, mager en uitgehold door de flexibilisering van de arbeidstijd. Helaas werken deze feiten niet door in het FNV-beleid voor de komende CAO-onderhandelingen. Het blijft bij een 36-urige werkweek en de bereidheid tot (verdere) flexibilisering. Om de werkloosheid werkelijk een slag toe te brengen, zal in één keer de sprong naar de 32 uur gemaakt moeten worden. Dat wordt dan de lengte van elke voltijdbaan, dus Kollektief. De herbezetting en werkdruk moeten een zaak voor de vakbeweging worden, dus Kontroleerbaar. Arbeidstijdverkorting maakt het leven niet goedkoper, dus Koopkrachtbehoud. Kortom, een krachtige Kampanje met drie kernpunten: Kollektief - Kontroleerbaar - Koopkrachtbehoud.

Redaktie