welkom
edities
inhoud

Spoorwegen minder 'openbaar' - het blad Ontkoppeling

Op weg naar landelijke spreekbuis

EEN GESPREK MET de twee initiatiefnemers, Joep Wolff(FSV) en Nico van Uittert (Vervoersbond FNV). Joep zit in het 'netwerkoverleg' met de direktie Randstad. Nico is behalve afdelingsvoorzitter ook lid van de OR-Randstad; hij is hierin gekozen met de meeste stemmen van de FNV-fraktie. Begonnen werd met wat aan de staking voorafging, de opvallende massaliteit van de staking en de eensgezindheid onder het personeel.

Shocktherapie

Joep - Het merkwaardige is dat er in april al een gezamenlijke cao was getekend door de besturen van de bonden. Deze waren juist bezig ledenvergaderingen voor te bereiden. Dat principe-akkoord was zeker niet om over naar huis te schrijven. Er zat geen strukturele werkgelegenheid in. De bonden zouden het neutraal voorleggen aan hun leden. Daarbij was de verdeeldheid in de eisen van de bonden traditioneel weer groot. Het tempo van 'overkompleten' uit het sociaal plan zou niet worden aangetast. NS bleef mooi op schema liggen. En dan kwam die plotselinge aankondiging van direktielid Hammer om 472 machinisten en kondukteurs overkompleet te maken. Naar mijn idee was het de NS-leiding te doen om een kultuuromslag. Niet op de manier van de hoogste baas Den Besten met de grote personeelsbijeenkomsten in Amersfoort onder het motto 'ieder die bij NS wil werken, mag en kan blijven werken'. Nee, nu ging het om een verdere uitholling van onze rechten door een konstante ontslagdreiging boven het hoofd van de blijvenden. De shocktherapie van Hammer. Dat lukt gedeeltelijk al wat langer. Dat kun je aan allerlei afdelingen bij NS zien die in een korte tijd zich niet meer verzetten tegen het 'konkurrerend werken'. Zelfs nemen ze vaak het voortouw om onzinnige voorstellen te doen om 'marktgericht bezig te zijn'. Rangeerders die de perrons willen schoonvegen. Lokettisten die naast de lotenverkoop, een oogje in het zeil houden op de bloemenstal en het eigen loket schoonhouden in de rustige uurtjes. Rayonmanagers die hun eigen stations in de uitverkoop doen. Dat gaat niet helemaal vrijwillig. Natuurlijk omarmen veel mensen ook de ideologie daarachter, maar daar moet toch ook een dreiging boven hangen. En Hammer gaf die dreiging af. Daarop is massaal gereageerd. Het direkte resultaat is in het voordeel van het personeel, maar die dreiging is niet weg.

Eenheid van onderen op

Nico - De taktiek van de hardliners onder de direktie werd twee (stakings)dagen volgehouden. Ze wilden in één keer het in "Sporen naar '96" gestelde doel bereiken. Dat zou socialer zijn. Ze hoopten op verdeling in de akties. Op korte gedingen van het publiek en zakenleven en daarna kijken hoe groot de solidariteit onderling zou blijven. Den Besten weigerde anderhalve dag te praten en organiseerde daarmee zelf de derde stakingsdag. De direktie heeft zich vergist in de eenheid van het personeel. De eenheid tussen FSV en FNV was al vrij groot toen de FNV besloot 24 uur te gaan staken. De FSV, die aanvankelijk een staking wilde tot negen uur 's morgens, sloot zich daarbij aan. En vanaf dat moment groeide de eenheid steeds meer aan de onderkant van de organisaties. We mogen ook niet vergeten dat de bondsleiding behoorlijk onder druk was gezet door de wilde staking op woensdag 8 juni. En die was voornamelijk vanuit de Randstad georganiseerd, door het personeel zelf.

Joep - De samenwerking tussen de bonden is nooit best geweest. Maar nu was dat anders. Het probleem aan de bondstoppen was altijd dat er wel werd gepraat, maar niet gekommuniceerd. De leiding werd nu duidelijk gedwongen door de leden om samen te werken. Er stond meer op het spel dan andere keren. Voor het eerst dreigden gedwongen ontslagen.

Onze eigen stem

De volgende vraag die we stelden, ging over het blad Ontkoppeling. Hoe staat het met de ruimte voor een kritiese diskussie binnen de bonden?

Joep - Ik ben nog niet zo lang afdelingsvoorzitter bij de FSV, maar uit Utrecht heb ik juist positieve reakties gekregen. Binnen de FSV kan je juist wel diskussies aanzwengelen. Ook in Rechtspoor, het maandblad van de FSV. Ik krijg er wel een stukje in over Ontkoppeling, denk ik.

Het klimaat is toch wel milder dan in de FNV. Velen binnen de FSV zijn juist erg positief over Ontkoppeling. Ik ben ook zeker niet voor afscheiding, maar meer voor het idee van een horzel binnen de bond. We proberen ook landelijk Ontkoppeling onder de aandacht te brengen, korrespondenten te vragen dwars door de afdelingen heen.

Nico - Ik heb acht jaar in de FSV gezeten en ben eruit gegaan om dezelfde reden waarom ik nu in de FNV in de oppositie ben. Ook de FSV-leiding zit voortdurend om de tafel met de direktie. Ook daar is samenwerking troef. Wij voeren oppositie binnen onze bond, maar zolang bestuurders onze ideeën afwijzen krijg je geen poot aan de grond. Als kaderleden en zeker als voorzitter wordt van je verwacht dat je het beleid verkoopt. Wij brengen Ontkoppeling uit, omdat we in Noord-Holland na de staking hebben afgesproken onze stem op een andere manier te laten horen. In Ontkoppeling geven we aan dat er de laatste tijd heel wat gewonnen is. Kijk maar naar de akties van het internationale loketpersoneel. Deze afdeling dreigt te worden ingekrompen en ondergebracht bij de reisburoos en loketten-binnenland. Door een landelijke werkonderbreking van het personeel - spontaan georganiseerd - is het plan van alweer direkteur Hammer voor een half jaar van tafel. Net zoals bij de kwestie van de overkompleten geeft ook dit weer tijd onze krachten te versterken.

Andere vervoerssektoren

Om een plattere Organisatie te bereiken, wil NS af van een deel van het middenkader, de assistent-procesmanagers (Apm). Deze groep is ook in aktie gekomen. De bonden hebben daarin nauwelijks een rol gespeeld en bij de lokettisten waren ze bemiddelaar.

Nico - De Apm's doen ondersteunend werk voor het rijdend personeel en werden gekonfronteerd met een plan waarbij zon 50 procent van hen weg moest, zonder dat hun taken opnieuw werden ingevuld of ergens anders neergelegd. Ze bezochten massaal de ondernemingsraad die hierover nog moest beslissen. De direktie Randstad trok het plan ter plekke in, met 'exkuses voor de slechte kommunikatie en de onderschatting van het mensenlijk leed'. Maar ook bij dit resultaat geldt: tot de volgende aanval. De kommunikatie wil de direktie wel verbeteren, maar de richting van de plannen niet. Juist ook voor de akties van de mensen zelf willen we Ontkoppeling gebruiken, als een landelijke spreekbuis. Er blijven nog veel verslechteringen onderhuids doorgaan, ook daarop moeten we dieper ingaan in Ontkoppeling. Het werk van de NS-ers wordt in direkte konkurrentie gebracht met bijvoorbeeld de kollegaas van het streekvervoer.

Wordt Ontkoppeling ook open gesteld voor andere vervoerssektoren? Vooral ook, omdat daar aktie wordt gevoerd tegen de beginnende privatisering, zoals in Limburg en Zeeland.

Nico - Dat zou moeten, ja. Maar binnen de Vervoersbond FNV zijn die kontakten er alleen op het nivo van de distriktsraad en hoger. Niet in de dagelijkse praktijk. Daar staan hoge muren tussen.

Joep - Het is zeker een goed idee om dat te doen, maar ik vraag me af of de kommercialisering van die diensten al niet te ver is voortgeschreden. Als je ziet dat sommige buschauffeurs van Centraal Nederland de opdracht krijgen om heel bewust te laat bij NS-stations aan te komen, dan denk ik dat het moeilijk is een brug te slaan. Het leeft vooralsnog niet, maar het is wel degelijk noodzakelijk.

Samengaan bonden

NS wil opsplitsing van het bedrijf in kleinere eenheden en zo komen tot een raam-cao met deelcao's. Bijvoorbeeld voor diensten als onderhoud, schoonmaak en infrastruktuur. Uiteindelijk zou dat moeten leiden tot de voor NS goedkope cao's in die bedrijfstakken. Wat betekent dit voor de FSV als kategorale bond, ook bijvoorbeeld gezien de internationale ontwikkelingen?

Joop - Het uiteenvallen van wat nu NS is en dus de afsplitsing van werkzaamheden naar sektoren waarin wij niet organiseren, is op den duur een probleem. Daarom zijn er ideeën om tot meer samenwerking te komen en eventueel op te gaan in een vakcentrale. Of dat de FNV is, weet ik niet. Ik weet dat FNV-bestuurder Korteweg de dag na de staking heeft voorgesteld de diskussie te openen over mogelijk samengaan van onze twee bonden. Maar bij de FSV wordt dat gezien als een truuk om ons bij de FNV binnen te sluizen. We gaan over een eventuele samenwerking met de FNV wel praten op ons kongres in december. De problemen voor de toekomst zijn duidelijk. NS kan niet rendabel zijn met de huidige organisatie. Je krijgt amerikaanse toestanden. Een paar rendabele lijnen en dan niets meer. Die rendabele lijnen worden dan overgenomen door buitenlandse maatschappijen, zoals bijvoorbeeld de hoge snelheidslijn in Frankrijk, waarvan de gemeenschap geen cent ziet. Het geld vloeit alleen naar partikulieren. Verliezen kun je dan niet meer wegstrepen tegen de winsten. Maar de belangrijkste boosdoener is natuurlijk het europees parlement. Met de europese richtlijnen om de overheid uit de spoorbedrijven te stoten.

De FSV zoekt al enige tijd aansluiting bij de Algemeine Lockführer EG (ALE). Dat is een soort internationale van machinisten. Nu kunnen wij er nog geen lid van zijn, want wij organiseren ook ander personeel. Er zijn wel kontakten. Via die ALE kunnen we ons dan organiseren binnen de ITF en EW, dat vinden we wel belangrijk.

Jaap van Kleef

De FSV is opgericht als reaktie op de geleide loonpolitiek van NVV, NKV en CNV in jaren zestig. De leden zijn dan vooral afkomstig uit NVV en NKV. In 1969 wordt de FSV een officiële vakbond, erkend door NS en daarmee mede-ondertekenaar van de cao. De FSV organiseert zo'n 75 procent van het rijdend personeel. De Vervoersbond FNV organiseert iets meer leden, maar juist veel niet-rijdend personeel. De druk om eisen te steunen in het voordeel van bijvoorbeeld vrouwen (grote minderheid onder het rijdend personeel) en migranten is dan ook veel minder bij de FSV dan bij de Vervoersbond. De FSV heeft vijf bezoldigde bestuurders. De afdelingen hebben elk twee stemmen, zowel de kleine als de grote afdelingen. Dat moet voorkomen dat een mogelijke kluster van een paar grote afdelingen de dienst uitmaken. Terug naar artikel