Spoorwegen minder 'openbaar' - het personeel

NS-ers weren zich

De landelijke spoorstaking van juni dit jaar heeft het zelfvertrouwen van het personeel duidelijk versterkt. Dit is opmerkelijk, omdat de staking niet tot de gewenste resultaten leidde. Veel jongeren stonden voorop in de akties en namen de tradities van de ouderen over. Hetzelfde gold voor het personeel dat nog vorig jaar was aangenomen als 'ant-agressie' kondukteurs.

DE KATER OVER de resultaten lag vooral in het gedwongen kollektief ontslag, de eerste keer sinds de oorlog. De zogenaamde AVO dreigde met name voor de mensen die het laatst binnen waren gekomen. Deze 'arbeidsvoorziening' is een soort outplacement-buro voor spoormensen met een recht op arbeidsbemiddeling gedurende vier jaar, zowel binnen als buiten NS.

Soli-deeltijd

Na de staking kwam er een cao voor twee jaar met een nul-optie voor de lonen, maar niet voor de gedwongen ontslagen. Er bleven 126 mensen 'overkompleet'. Zij zouden in de AVO-regeling komen. Ook werd een vrijwillige deeltijdregeling overeengekomen en geen deeltijdregeling voor alle 55-plussers. Weliswaar heeft de staking 350 minder 'overkompleten' opgeleverd, maar daar staat 'de deal' tegenover dat NS ieder halfjaar nieuwe tellingen zal houden en dus het recht claimt op nieuwe rondes overkompleet-verklaringen. De dreiging blijft.

De afspraken die gemaakt werden over vrijwillige deeltijd zijn inmiddels wel zo ingevuld dat er volgens NS in principe geen kondukteurs en machinisten meer overkompleet zijn, althans het komende halfjaar. De respons op die deeltijd was overweldigend (ruim 700 mensen), ondanks een loonverlies van zo'n 8 procent bij een vierdaagse werkweek. Een staaltje van solidariteit.

Dit resultaat is in eerste instantie het gevolg van de massale aktie van het personeel, maar ook van het gehamer van de Vervoersbond FNV op arbeidstijdsverkorting (atv). De vraag rijst dan natuurlijk of atv bij een bedrijf als NS wel de juiste weg is. Het gaat hierbij immers niet om een 'overkapaciteit' van (niet afzetbare) goederen. Was het niet beter geweest om helemaal niet in te stemmen met het verlies van arbeidsplaatsen? Dat wil zeggen: niet ondertekenen van "Sporen naar '96" en wel een goede voorlichting aan de leden over de sociale gevolgen van dat plan en politiek verzet tegen de haagse besluiten in plaats van zich neer te leggen bij de parlementaire 'demokratie'. Een dergelijke opstelling had ook deelname mogelijk gemaakt aan de internationale akties tegen de privatisering van de spoorwegen. Bijvoorbeeld tijdens de europese werkonderbreking van de internationale transportfederatie van 27 oktober 1992. Nu bleven de nederlandse spoorbonden aan de kant staan.

Eenmaal in deze situatie ingeklemd, biedt atv de beste mogelijkheden. De afbraak van arbeidsplaatsen is er niet mee tegengehouden, maar het gedwongen 'overkompleet' is een halfjaar van de baan, althans voor het rijdend personeel. En dat is dikke winst! Het geeft tijd om nieuwe akties voor te bereiden, want de overkompleten blijven in hun funktie. De dreiging is echter niet weg, omdat zij na vier jaar alsnog moeten verdwijnen.

Referendum

Het besluit om de 'juni-staking' te beëindigen, werd door de meerderheid van de standplaatsen (georganiseerden en ongeorganiseerden) afgewezen. De sektorraad van de FNV besloot met een kleine meerderheid de resultaten te aanvaarden. Om tegemoet te komen aan de grote twijfels in het land besloot het bondsbestuur van de Vervoersbond FNV al direkt na de staking tot een referendum onder de leden. Om een 'meerderheid-tegen' om te kunnen zetten in een 'meerderheid-vóór' werd dit referendum ook uitgeschreven voor het niet-rijdend personeel. Terwijl juist het rijdend personeel, waaronder de 126 'overkompleten' zaten, in staking was geweest. Het referendum gaf dan ook de verwachte, voor het bondsbestuur, positieve uitslag. Maar het rijdend personeel bleef in grote meerderheid tegen het stakingsakkoord.

De Algemene Vergadering, het 'parlement' van de Federatieve Spoorweg Vakvereniging (FSV), liet het aan de ledenvergaderingen over. Deze besloten tenslotte de cao-overeenkomst te aanvaarden, maar wezen het akkoord over de 'overkompleten' af. Er bestond dus nog steeds grote onvrede over de bereikte resultaten.

Ontkoppeling

Eén van de afdelingen waar de meerderheid van het personeel tegen de beëindiging van de staking stemde, was Alkmaar. Daar organiseerden de afdelingsvoorzitters van de kategorale spoorbond FSV en de Vervoersbond FNV bij NS gezamenlijk de staking. Al eerder had de FNV-afdeling bij het spoor zich duidelijk uitgesproken tegen de ondertekening van "Sporen naar '96" en hiervoor (tevergeefs) landelijk kampagne gevoerd. De twee afdelingsvoorzitters besloten na afloop van de staking hun standpunten op geheel eigen wijze kenbaar te maken. Ze deden dat met een eigen krantje: Ontkoppeling. Daarvoor zochten ze de samenwerking met Solidariteit. In het eerste nummer verklaren ze in een Redaktioneel het volgende:

"Tijdens de NS-acties van 13-14-15 juni '94 is er in de kop van Noord Holland door stakende NS-ers afgesproken om via alternatieve wegen te blijven proberen onze doelstellingen te realiseren. 'Niemand gedwongen weg bij NS en zorgen voor behoud van een goed en betaalbaar openbaar vervoer'. Een van de middelen hiertoe is aan NS-ers en anderen blijven vertellen wat er binnen ons bedrijf allemaal aan de hand is, en wat dit voor gevolgen heeft voor NS-ers en hun gezinnen. Daarnaast wat de gevolgen van de reorganisatie voor invloed hebben op de treindienst, de service-verlening, dus voor onze klanten. De afbraak van ons openbaar vervoer is ingezet. Een afbraak die in het belang van milieu en werkgelegenheid moet worden gestopt. Nederland zonder een goed openbaar vervoer wordt onleefbaar; we zouden dus niet moeten afbreken maar juist opbouwen.

Om dit soort zaken te kunnen vertellen, is dit blad "ontkoppeling" opgezet, een blad waarin NS-ers aan het woord komen over allerlei reorganisatie-zaken en wat daarmee verband houdt, een blad dat wat ons betreft regelmatig gaat uitkomen."

Jaap van Kleef