Neoliberale bezuinigingen - ook in Duitsland

De grote bonden volgen Schröder

In Duitsland werd onder Kohl de bezuinigingstoon gezet door de opeenvolgende regeringen van christen-democraten en liberalen (CDU/CSU en FDP). Mede door de invloed van de sociaal-democraten (SPD) zijn Kohl's plannen afgezwakt en slechts gedeeltelijk doorgevoerd. Met de SDP als belangrijkste regeringspartij is een groot deel van de oppositie tegen de verslechteringen weggevallen. Daarom hebben we te maken met de grootste bezuinigingsronde ooit. Tientallen miljarden moeten het bedrijfsleven meer concurrerend maken.

Vorig jaar heeft de regering Schröder tal van maatregelen door het parlement geloodst die 1 januari 2004 zijn ingegaan. De grootste ingrepen betreffen het terrein van de werkloosheidsuitkeringen en de ziektekostenverzekeringen. Ze raken vooral de ouderen, de gepensioneerden en de werknemers tot aan de ziekenfondsgrens. De niet-ziekenfondsverzekerden vallen buiten de bezuinigingsdrift van de overheid. Volgens Schröder zal de daling van de overheidsbijdragen aan werkloosheid en ziektekosten een gunstig effect hebben op de werkgelegenheid.

De belastingwetgeving zorgt er overigens voor dat grote bedrijven als Daimler-Chrysler en Siemens bijna niets betalen.

Eigen bijdrage

Neem de gezondheidszorg. In 2004 wordt daar tien miljard euro weggehaald. De werknemers en werkneemsters draaien voor 8,5 miljard op, de rest komt van de werkgevers. Daarnaast wordt een eigen bijdrage geheven. Per kwartaal kost een bezoek aan de huisarts tien euro. Zonder verwijzing van de huisarts een andere arts bezoeken, kost ook tien euro, evenals het gebruik van eerste hulpdiensten. Tandartskosten komen nu al geheel voor rekening van de werknemers en per 2007 zal dat ook gelden voor de premies van de ziektekostenverzekering. De gepensioneerden moeten de gehele ziekenfondsbijdrage betalen in plaats van voorheen de helft en de bijdrage in de kosten van verpleeghulp vervalt. De pensioenen zelf worden niet voor de inflatie gecorrigeerd en in 2004 niet verhoogd.

Ook de werkeloosheidsvoorzieningen worden flink aangepakt. Tot 2004 was het 'Arbeitsamt' (Ministerie van Sociale Zaken) verantwoordelijk voor de uitkeringen, nu de gemeenten. Maar dat veroorzaakt niet de meeste leed. Belangrijker is dat de duur, de hoogte en de aard van de uitkeringen veranderen. De uitkeringsduur was tot 1 januari 2004 afhankelijk van de leeftijd en het arbeidsverleden. Werd bijvoorbeeld een 45-jarige werkloos, dan duurde de uitkering 18 maanden. Bij een werkloze ouder dan 57 jaar was dat 32 maanden. Inmiddels is de leeftijd om maximaal op 18 maanden uit te komen, verhoogd tot 55 jaar.

De hoogte van de WW was gekoppeld aan het verdiende inkomen, maar is nu verbonden aan de hoogte van de 'Sozialhilfe', de bijstand. Bovendien telt het eigen vermogen mee bij het verkrijgen van een uitkering. Vooral de ouderen die werkloos worden en rekenden op een appeltje voor de dorst in de vorm van een eigen huis of wat spaargeld, worden hard getroffen.

Onafhankelijke acties

Redenen genoeg om in actie te komen, zou je denken. Helaas is daar bij de vakbeweging onvoldoende van terechtgekomen door de onenigheid tussen de bonden onderling en met de vakcentrale DGB.

Deze vakcentrale wordt gedomineerd door de 'grote drie', waarvan de leiders de top van de SPD volgen.*) Daarom was de oproep voor de grote demonstratie tegen de 'Sozialkahlschlag' van 1 november vorig jaar in Berlijn vooral afkomstig van non-gouvernementele organisaties als de bonden van gehandicapten en werklozen en Attac. Gerekend was op enkele tienduizenden demonstranten, het waren er honderdduizend. Daaronder heel wat vakbondsleden die niet centraal, maar regionaal en lokaal door hun besturen werden gesteund. Zo was bijvoorbeeld de IG Metall alleen op lokaal niveau actief, omdat het hoofdbestuur een confrontatie met de SPD wenste te vermijden. Het kon niet verhinderen dat duizenden leden luidruchtig tegen de bezuinigingen protesteerden. Hier en daar werden bedrijfsacties gevoerd om vooral te voorkomen dat de ondernemers de lachende derde zouden zijn. Helaas liepen de ideeën voor een algemene staking vast op de toppen van de IG Metall en de DGB.

Nu de Grünen amper nog betrokken zijn in buitenparlementaire acties en Attac langzaam maar zeker de vrijgekomen ruimte met succesvolle acties bezet, worden de bonden gedwongen hun mening over het kabinetsbeleid meer openbaar te maken. In geheel kritisch georiënteerd Duitsland wordt op lokaal niveau gediscussieerd over de te volgen strategie. Blijven acties lokaal georganiseerd, dat is in ieder geval mogelijk, of wordt tegelijkertijd toegewerkt naar een nieuw breder verzet? Duidelijk is dat vakbondsleden en andere activisten weer moeten leren strijd te voeren onafhankelijk van de SPD, Grünen, CDU/CSU en FDP.

Rolf Schubert
(bestuurder Duitse Voedings/Horecabond)

*)De bonden: Verdi - Vereinte Dienstleistungsgewerkschaft, BCE - Bergbau, Chemie, Energie en de IG Metall - Industriegewerkschaft.

Demonstratie in Berlijn, 1 november 2003 (100 kb)