Nâzim Hikmet, 1902-1963

De dichter die voor de hele wereld schreef

Het jaar 2002 werd door de Unesco in het teken gesteld van Nâzim Hakin. Het was het honderdste geboortejaar van "de grootste dichter die voor de hele wereld schreef", zoals Pablo Neruda zijn Turkse collega noemde. De Turkse regering kon daar niet omheen, maar ontdeed hem van zijn revolutionaire opvattingen en sprak van de 'dichter van de liefde'.

In 1918 getroffen door de geallieerde bezetting van Istanbul en sympathiserend met de nationale beweging van de latere Ataturk, werd Nâzim Hikmet een jaar na zijn komst in Moskou lid van de verboden Turkse Communistische Partij.

In 1924 is hij één van de erewachten bij de kist van Lenin. Zijn dichtersdebuut ligt al zeven jaar achter hem, als hij in 1925 naar Turkije teruggaat. Vanwege 'staatsgevaarlijke' bijdragen aan het tijdschrift Licht volgt een veroordeling tot vijftien jaar gevangenisstraf. Gevlucht naar Moskou schrijft hij "ze zijn bang voor onze liederen".

Toch weer terug in Turkije, 1928, breken jaren aan van dichtbundels, gevangenschap, journalistiek werk, arrestatie, steun aan de Spaanse Republikeinen en in 1939 wegens opruiende teksten de veroordeling tot twintig jaar opsluiting. Zijn meesterwerk Mensenlandschappen schrijft hij in de gevangenis van Bursa. Boeren, dagloners, arbeiders en soldaten krijgen een stem. Soms letterlijk met bloed geschreven worden fragmenten naar buiten gesmokkeld. Na een internationale campagne van schrijvers en twee hongerstakingen komt Nâzim Hikmet in 1950 vrij. Een nieuwe productieve periode breek aan, deze keer met vrijwillige reizen.

Over het leven

Onze wereld koelt af
een ster tussen de sterren
nog wel een van de kleinste
een spikje bladgoud op blauw fluweel
die reusachtige wereld van ons.
Ooit koelt deze wereld af
en zal niet eens als een ijsklomp
of een dode wolk
maar als een lege notendop wegtollen
in het eindeloze stikkedonker.
Nu al daarvan de pijn te dragen
de droefenis te voelen.
Zo zeer moet je van deze aarde houden
dat je kunt zeggen:
"Ik heb geleefd".

Uit: Mensenlandschappen. Vertaling: Els Hansen, Ruud Keurentjes, Wim van den Munkhof, Breda/Antwerpen 1995.

22 September 1945

Ik lees boeken
en jij zit in de bladzijden verstopt,
ik luister naar liederen
jij huist erin.
Ik zit mijn brood te eten:
jij zit tegenover me,
ik werk
met jou naast me.
Jij die overal mijn alomtegenwoordige bent
we kunnen niet met elkaar spreken
niet luisteren naar elkaars stem,
o jij, al acht jaar mijn onbestorven weduwe ...

Uit: Mensenlandschappen. Vertaling: Els Hansen, Ruud Keurentjes, Wim van den Munkhof, Breda/Antwerpen 1995.

Leugens

Wat laster en leugens betreft:
Gendarme, politiebureau, gevangenis en zo zijn ontoereikend,
op sommige plaatsen hebben ze die niet eens bij de hand.

De vijand heeft ook de leugen nodig: Krant, radio, bioscoop, boeken, buurtcafé,
Alles wordt gemobiliseerd.
Een leugen is net een kreupele luis
Die op één nacht zeven bedden afstruint,
En dan vooral de armeluisbedden ...

Uit: Mensenlandschappen. Vertaling: Els Hansen, Ruud Keurentjes, Wim van den Munkhof, Breda/Antwerpen 1995.

De dode op het Beyazitplein

Er ligt een dode
een jongen van negentien
bij dag onder de zon
bij nacht onder de sterren
op het Beyazitplein in Istanbul.

Er ligt een dode
in de ene hand een leerboek
in de andere hand zijn vermoorde droom
april in het jaar negentienhonderdzestig
op het Beyazitplein in Istanbul.

Er ligt een dode neergeschoten
de wonde aan zijn voorhoofd
gaat open als een rode anjer
op het Beyazitplein in Istanbul.

Er zal een dode liggen
zijn bloed zal zo lang op de grond druppen
tot mijn volk met de wapens
met vrijheidsliederen
het machtige plein zal heroveren.

Uit: Nâzim Hikmet, Turkse gedichten. Vertaling: J. Iven en P. Eydemir. Antwerpen 1981.

Zondag

Vandaag is het zondag.
Vandaag
hebben ze me voor de eerste keer de zon laten zien
en voor de eerste keer in mijn leven,
heb ik verbaasd, bewegingloos staan kijken naar de klare hemel
zo ver van mij verwijderd
zo weids
zo blauw.
Eerbiedig heb ik me neergezet,
mijn rug tegen de muur geleund.
Vandaag bestaat er geen strijd,
vandaag bestaat er noch de vrijheid,
noch mijn vrouw,
alleen de aarde, de zon en ik,
ik ben gelukkig.

Uit: Nâzim Hikmet, Turkse gedichten. Vertaling: J. Iven en P. Eydemir. Antwerpen 1981.

Foto 1 (26 kb)

Foto 2 (23 kb)