welkom
edities
inhoud

Een ijsje, een folder, een werkonderbreking en daarna met z'n allen

Voor velen is het 'nu of nooit'

In de afgelopen maanden heeft de FNV een informatiecampagne gevoerd om leden te informeren over de regeringsplannen. Dat ging in regionale, kleinschalige acties, waarbij gefolderd werd op boekenbeurzen, markten, stranden en busstations, gediscussieerd in cafés enzovoort. De ervaringen waren zeer wisselend. Niet veel bestuurders en leden popelden om in actie te gaan, soms werd gevraagd hoe dat weer moest. Een paar indrukken en standpunten.

Dialoog

In Zuidoost Nederland hadden vierhonderd kaderleden van FNV Bondgenoten eind juli een uitgesproken mening. In een verklaring aan het actiecomité van de FNV stelden ze dat in de campagne duidelijke en concrete vakbondseisen ontbraken. In verspreide acties in de vorm van estafettes zagen ze niets. Daarvoor in de plaats pleitten ze voor gezamenlijke en landelijke acties, inclusief stakingen. Aan de opbouw daarvan moest dan wel snel begonnen worden onder regie van het actiecomité. Een reactie bleef echter uit.

Op een landelijke kaderbijeenkomst van vijftienhonderd leden van FNV Bouw op 6 september werd opgeroepen tot hardere acties en het wegsturen van BII.

ABVAKABO FNV nam het initiatief voor een landelijke werkonderbreking op 14 oktober, de dag van het geplande najaarsoverleg. De federatieraad van de FNV steunde dat voorstel niet, een actie met z'n allen moest maar uitblijven. Zonder zelfvertrouwen werd gelonkt naar de overlegtafel, terwijl BII de confrontatie aanging. Zo schreef de Waal - die voor de televisie uitlegde dat op zijn voorstel de landelijke actie was afgewezen - daags voor het verschijnen van de Miljoenennota nog een open brief aan het kabinet. "U staat nu op een tweesprong. U kunt dit onzalige pakket doordrukken en met een kleine kamermeerderheid uitvoeren. Daarmee negeert u de mensen in het land, die zwaar getroffen worden door de voorstellen. En u negeert de kritiek van maatschappelijke organisaties in dit land. Maar u kunt ook kiezen voor de dialoog. Nu is het nog niet te laat om de regie in handen te nemen en met een 'open mind' het debat aan te gaan. Het is nu nog niet te laat om leiding te geven aan een breed maatschappelijk draagvlak voor een alternatief beleid. Ik doe een laatste oproep, aan de vooravond van het debat, het gesprek ook echt aan te gaan."

Coalitie

Tom Koningh, bestuurder FNV Bondgenoten: "De bond stopt veel geld in publiciteitsmateriaal, maar het ontbreekt aan aansprekende figuren zoals bijvoorbeeld Herman Bode was. Na acht jaar poldermodel zijn bestuurders niet meer gewend actie te voeren. Ook onder de leden zie ik de twijfels. Veel mensen hebben een hypotheek en zijn bang om zonder werk te komen. Juist nu met de vele reorganisatie die met ontslagen gepaard gaan. Als de bonden er niet in slagen tot brede acties te komen tegen deze regeringsplannen, dan verwacht ik dat nooit meer mee te maken. Zonder actieve achterban valt er weinig te onderhandelen."

Ineke van Gent, lid Tweede Kamer voor GroenLinks, schrijft ons toen we haar partij om een mening vroegen: "Balkenende II is het kabinet van de afbraak. Afbraak van de verzorgingsstaat. Afbraak van de solidariteit tussen jong en oud, arm en rijk, ziek en gezond. Deze onvervalst rechtse en conservatieve regering regeert vanuit een ivoren toren en staat niet open voor alternatieven. Onze tegenbegroting heeft aangetoond dat het anders en beter kan -100.000 nieuwe banen in de komende vier jaar - maar wordt arrogant terzijde geschoven. En ieder aanbod van de vakbonden voor overleg wordt, zelfs door oud-vakbondsman De Geus, steeds weer genegeerd. Dit kabinet is blind en doof voor de noodkreten uit de samenleving. Daarom is het noodzakelijk de handen ineen te slaan. Het actieseizoen is wat GroenLinks betreft geopend. De roep vanuit de samenleving moet tot in het Torentje doorklinken. Zodat Balkenende gaat begrijpen dat hij niet klakkeloos 1,3 miljard per jaar kan bezuinigen op de bijstand. Dat hij gaat beseffen dat de regering geen banen moet vernietigen door de economie af te knijpen, maar juist banen moet scheppen door gericht te investeren. Dat hij gaat inzien dat de Nederlandse dorpen en steden de 85.000 mensen met een gesubsidieerde baan niet kan missen. Dat de ontkoppeling van lonen en uitkeringen leidt tot een onacceptabel grote kloof tussen mensen met veel en mensen met weinig geld. Dat de snoeiharde ingrepen in de WW en de WAO leiden tot een Amerikaanse samenleving waar enkel het recht van de sterkste geldt. En dat de bezuinigingen op zorg en huursubsidie juist die mensen raakt die het water al tot de lippen staat. GroenLinks zal zich in de Tweede Kamer verzetten tegen het rechtse afbraakbeleid. Maar ook zullen wij mee actievoeren, in een maatschappelijke coalitie van vakbonden, ontwikkelingsorganisaties, armoedebeweging en natuur- en milieuclubs. Op straat, op het Malieveld, de Coolsingel, de Grote Markt en de Dam: Het wordt een hete herfst."

Landelijke actie

Na de derde dinsdag in september ging de campagne van de FNV een nieuwe fase in. Werkonderbrekingen, verlengde lunches, estafetteacties en dergelijke moeten BII onder druk zetten om de slechte maatregelen van tafel te halen.

Wim Baltussen, regiobestuurder FNV Bondgenoten. "De komende tijd zal blijken of de bond nog de positie van een sociale en maatschappelijke beweging heeft of een sociale ANWB is geworden. Door de regeringsplannen worden zoveel mensen getroffen, als hier geen verzet tegen te organiseren is, wanneer dan nog wel? Binnen het vakbondsapparaat heerst echter een verdeelde stemming. Kunnen de bonden hun leden nog mobiliseren om acties te voeren? Onder de bevolking lijkt hiertoe de bereidheid te bestaan. Zo bleek onlangs uit een enquête van RTL dat 61 procent van de ondervraagden het kabinetsbeleid asociaal vindt en dat 25 procent in staking zou willen gaan. Bij een organisatiegraad van ongeveer 24 procent is die 61 procent een mooie uitgangspositie.

Balkenende en Zalm maken duidelijk dat het poldermodel niet meer bestaat. Dus moet voor resultaten weer hard gevochten worden. Een landelijke demonstratie moet daarvoor het startpunt zijn. Ik hoop op dynamiek! Die is nodig, want in de maanden mei/juli bestond er in FNV-verband een chaotische koers: overleggen en eventueel actievoeren. Maar voor welke eisen en met welke ondergrens was onbekend. In de drukbezochte ledenvergaderingen die ik heb meegemaakt, werd dan ook duidelijkheid geëist. Voor velen speelde daarin de kater van het flut sociaal akkoord van vorig jaar mee en de vrees opnieuw met zoiets geconfronteerd te worden.

In de periode daarna, tot Prinsjesdag, was de actiebereidheid nogal lauw. Er heerste ongeloof in de trant van 'dit kan toch niet, het zal wel los lopen'. Bovendien werd betwijfeld of de bond er tegenaan zou gaan of weer met een slecht akkoord aankwam. Ondertussen is uit de Miljoenennota wel gebleken dat het wel degelijk menens is en er wat moet gebeuren.

Acties op regionaal niveau zijn prima, maar beperkt. Daarom moeten ze in een grote landelijke actie uitmonden om tot een krachtig protest te kunnen komen. De strategie van de FNV moet dus om. Tot nu toe was het probleem dat De Waal het Malieveld had afgeschreven zonder met een alternatief te komen."

Actieve leden

Door de landelijke demonstratie van Keer het Tij, 20 september 2003, te negeren en slechts een spreekster af te vaardigen, heeft de FNV een grote kans gemist. Deelname werd gezien als een politieke stellingname en dat zou de onafhankelijkheid tegenover BII in gevaar brengen. Tegelijkertijd belden leden naar de 'actietelefoon' met de kritiek dat ze geen uitnodiging hadden gekregen. Maar de kansen kunnen keren. In de aanloop naar het najaarsoverleg zal in ieder geval FNV Bondgenoten regionale manifestaties organiseren. Op de dag van het overleg zijn werkonderbrekingen tot maximaal vier uur gepland. Dat de FNV Keer het Tij liet barsten, is een goede reden voor de vele organisaties die bij dit platform aangesloten zijn, zich bij die acties te laten zien en ze waar mogelijk te steunen.

Een dergelijke beweging van onderen krijgt dan te maken met de nog resterende delen van de door de FNV uitgezette strategie. De mogelijkheden van een centraal akkoord en van reparatie van de verslechteringen via de cao.

Baltussen: "Bij FNV Bondgenoten bestaan grote twijfels aan een centraal akkoord. Het kabinet zal eerst klare tegemoetkomingen moeten doen inzake de VUT, het prepensioen, de WAO, de vervolguitkering bij de WW, de nieuwe Bijstandswet, de aantasting van de onderhandelingsvrijheid enzovoort. Als dat gebeurt, hebben de leden daarover het laatste woord. Een eventuele reparatie in de cao is tegen de veelheid van verslechteringen niet opgewassen. Maar zelfs als dat zou lukken, blijven grote groepen werknemers die buiten een cao vallen, aan Balkenende overgeleverd. Weliswaar wordt op dit moment gesproken over contracten met verzekeraars die buiten de cao om het inkomensverlies kunnen compenseren, maar voor mij is er een andere prioriteit. Meer dan ooit is het nodig dat leden zich actief met hun bond gaan bemoeien. Want bepalend voor een effectief verzet tegen deze conservatief-liberale maatregelen is een grote opkomst van leden bij vergaderingen en alle andere bondsactiviteiten."

Ton Dijkstra en Roland Siebe

FNV zoekt samenwerking

We hadden dit artikel klaar en over het scherm flitste een hoopvol bericht. De federatieraad van de FNV heeft 22 september besloten de coalitie te verbreden en samenwerking te zoeken met Keer het Tij. Nu wordt het spannend en ligt er voor vakbondsleden die, bijvoorbeeld plaatselijk, al actief zijn binnen Keer het Tij de belangrijke taak organisatorisch en vooral inhoudelijk initiatieven te nemen.

Demonstratie Keer het Tij tegen BII, foto Ab de Wildt (83 kb)