Redactioneel

Vitaliteit, spontaneïteit en strijdlust

Als het waar is - en waarom niet, we hebben het met eigen ogen op papier zien staan, met de naam van de voorzitter van FNV Bondgenoten eronder - dan heeft de federatieraad van de FNV besloten samenwerking te zoeken met Keer het Tij. Dat was twee dagen na de eerste, landelijke demonstratie van 20 september 2003 die het gehele regeringsbeleid trof. Dus tegen de sociaal-economisch verzalming, de steun aan de oorlog aan Irak, de dreigende uitzetting van asielzoekers, de duurdere en smallere gezondheidszorg, de verwaarlozing van het milieu, enzovoort. Aansluiting van de FNV bij dit protest kan betekenen dat behalve de straat ook de werkvloer strijdtoneel wordt en de vakbeweging geïnjecteerd wordt met vitaliteit, spontaneïteit en strijdlust.

Dat zal best zo wezen, maar verlost de FNV zich ook van de tweeslachtigheid in visie en optreden die de laatste weken van september tot zo weinig overtuigingskracht leidde? Boos en gericht op actie enerzijds - timide en hopend op overleg anderzijds.

* Op Prinsjesdag, 16 september wordt in een brief aan de leden van de Tweede Kamer over de Miljoenennota geschreven "dat dit nieuwe kabinet op een frontale botsing met de vakbeweging aanstuurt" met "beleidsvoornemens die een aantasting vormen van de fundamentele vrijheid van collectief onderhandelen over arbeidsvoorwaarden". Dat zijn in stevige taal twee heldere vaststellingen die een paar dagen eerder in Deventer door de voorzitter van FNV Bondgenoten, Henk van der Kolk, al omgezet waren in "wat mij betreft gaat straks het hele land plat".

* Bijna twee weken later komt de andere - traditioneel sterkere - kant bovendrijven. Minister De Geus laat zich ontvallen dat "niets onbespreekbaar" is en dat er toch wel wat ruimte bestaat voor een meerjarig akkoord. De Waal knikt bescheiden, vreest een "erg moeilijk" overleg, vindt het gat met het kabinet nog "ontzettend groot", maar laat aan de toekomst over of "het kabinet de stekker uit de overlegeconomie trekt" (NRC Handelsblad 27/28 september 2003). Geheimtaal die vertelt dat het najaarsoverleg van 14 oktober 2003 kansen biedt. Van der Kolk gaat ook hierin mee. "Maar", zegt hij, "het moet van twee kanten komen." Zo niet, dan komt alsnog de landelijke staking in beeld.

Dus is het de moeite waard na te gaan wat van de kant van FNV Bondgenoten komt. Bijvoorbeeld na een vastgelopen najaarsoverleg bij de onderhandelingen over de cao. In een ongedateerd, maar recent vraaggesprek, laat de coördinator arbeidsvoorwaarden daarover geen onduidelijkheid bestaan: "Ook wij realiseren ons dat een looneis gebaseerd op koopkrachtbehoud helaas niet haalbaar is. De loonkosten liggen hier vele malen hoger dan in andere landen van Europa, bovendien zijn onze lonen de laatste jaren harder gestegen. Wij zijn dan ook bereid genoegen te nemen met 1,25 procent, mits we onze punten op het gebied van pensioenen en gezond werken kunnen realiseren." Los van de volstrekte onjuiste stellingen over de lonen (zie hierna het artikel "Het bezuinigingsdogma"), kan hier niet eens gesproken worden van een tweeslachtigheid, maar van een terugtocht.

Als het dus waar is dat de FNV zich verbindt aan Keer het Tij, dan weten de 350 aangesloten organisaties die 250.000 mensen vertegenwoordigen en de vakbondsleden die al actief zijn in dit samenwerkingsverband dat er werk aan de winkel is. Tot nu toe heeft Keer het Tij als verzameling van uiteenlopende groepen een gezamenlijke kracht gevonden in de kritiek op het beleid van de kabinetten Balkenende I en II. Die kritiek verschilde onderling, ze liep van grote vraagtekens bij onderdelen tot een verwerping van het totaal. In dat opzicht kan nauwelijks gesproken worden van een gezamenlijk programma. De toekomst zal uitwijzen of dat de kracht van Keer het Tij is of de zwakte. Is dit platform van verscheidenheid aan organisaties en standpunten een katalysator in een voorzichtig opkomende, nieuwe kritische beweging? Functioneert het vooral als een 'actieorganisatiebureau' dat groepen en visies naast elkaar laat bestaan en op sommige momenten samenbrengt? En een minstens zo belangrijke, andere vraag: aanvaardt de FNV deze open beweging die vooralsnog één standpunt gezamenlijk heeft, namelijk geen terugtocht voor Balkenende II.

Redactie