Redactioneel

Hoop op kerend tij bij FNV

Balkenende en Zalm lijken steeds meer op hun karikaturen. De eerste praat in woorden die reeds zijn uitgesproken. Zou hij bij de drogist of tijdens de catechisatie te verstaan zijn, dan zou opvallen dat hij geen gehoor kreeg en zijn neiging tot lispelen daar alles mee te maken heeft. Maar hij is minister-president met een boosaardig verhaal. De tweede, Zalm, speelt een speelbal van de grillige economie. Was hij vroeger de lachende profeet van de meevallers, nu is hij de hoekige duivel van de tegenvallers. Hij lijkt als woordvoerder van de conjunctuur slechts een weermannetje, maar zowel zijn zon als zijn bliksem zijn meedogenloos.

Het hoge nabootsgehalte is besmettelijk. Zo zagen we in Het Parool van 3 juli jongstleden een grollende voorzitter van het CNV zijn oranje stropdas afdoen en aanbieden aan zijn partijgenoot Balkenende. Die lolde wat mee, maar haalde het niet bij de schaterende nieuwe voorzitter van de middenstanders, een partijgenoot van Zalm. Ze hadden volgens de kranten daarvoor uren lang gespeeld 'met verhitte koppen tegenover elkaar staan'.

De heren van de overlegmacht zijn dan ook zo bevangen door het beeld en het ritueel dat ze voorspelbaar handelen. Terpstra zegt met een glimlach en olijke ogen nijdig te zijn en dat helaas de hoop op een dialoog vervlogen is. De Waal moet steeds norser en nukkiger doen om zijn bereidheid tot een deal te verbergen.

Als we de boosaardige en meedogenloze aanval op de resten van de verzorgingsstaat willen pareren, zullen we dus de cirkel van voorspelbaarheid moeten doorbreken. Te meer daar, naast het sociaal-economisch rampspoedscenario, maatregelen bedacht en genomen worden die voorheen niet verder kwamen dan extreemrechtse hersenen. Marokkaanse jongeren langer straffen, want dat sluit aan op hun cultuur. Razzia's tegen 'illegale' arbeiders, dan komen de koppelbazen en huizenmelkers vanzelf droog te staan. Deportatiecentra voor kansloze asielzoekers, dan hebben ze immers geen enkele verwachting meer.

Die doorbraak begint met het afschudden van de gedachte dat Balkenende en zijn aanhangers overtuigd kunnen worden van hun halve of kwart ongelijk. Dat ze de weg gewezen kunnen worden naar het verloren gewaande sociale gezicht. Dat de overlegtraditie nieuw leven ingeblazen kan worden. Dat het Malieveld slechts staat voor nostalgische romantiek.

Geloven we de enquêtes, dan kan de actiebereidheid geoogst worden. Min of meer in het luchtledige spraken al meerderheden hun deelname aan demonstraties uit, iets minder dan de helft van de ondervraagden stond al klaar om te staken. Bij de FNV en de aangesloten bonden lijkt de aanvankelijke twijfel - 'als 't mislukt zijn we verder van huis' - weggenomen te zijn. Actiecomités zijn gevormd, actienieuwsbrieven verschenen, de eerste acties gevoerd. Het motto "Het kan socialer. Beter" mogen De Waal en de bonden zich aantrekken. In diezelfde enquêtes vindt slechts een minderheid dat de werknemers goed door de vakbonden vertegenwoordigd worden en voor de voorzitter van de FNV is dat slechts een kwart.

Zo heeft Balkenende toch nog een bruikbare kant. Als prikkelpop verleidt hij de FNV tot verzet en biedt haar de gelegenheid verloren gegaan terrein te heroveren. Deze unieke kans moeten we grijpen. In september en daarna. Samen met andere groepen en organisaties. Een mooi begin zou zijn als de bonden van de FNV oproepen tot deelname aan de demonstratie die Keer het Tij op 20 september in Amsterdam organiseert.

Redactie