welkom
edities
inhoud

Lezersconferentie "Integratie: inlijving of emancipatie" - Jeroen Doomernik

Mensen hebben heel veel gemeenschappelijk

Deze conclusie trekt Jeroen Doomernik na kort een aantal opvattingen over integratie besproken te hebben. Hij is als cultureel antropoloog werkzaam bij het Instituut voor Migratie en Etnische Studies van de Universiteit van Amsterdam. Op het Rokin in het hartje van de stad, waar engels sprekende studenten beneden hun weg hebben gevonden in het gebouw vol trappen en overloopjes.

Dankbaarheid

Wanneer noemen we iemand of groepen geïntegreerd in de samenleving?

"Dat hangt er erg van af aan wie je dat vraagt. Er is namelijk niet zoiets als een absolute norm voor integratie. Verschillen in opvatting in landen als Duitsland, Frankrijk en Nederland hebben alles te maken met de gedachte over hoe in een samenleving cohesie, samenhang, totstandkomt. In Duitsland is er een notie als 'Duits zijn' die maakt dat je erbij hoort, dat je bij wijze van spreken niet te onderscheiden bent van een ander. In Frankrijk wordt het republikeins ideaal gehuldigd dat burgers gelijk zijn voor de wet. Daar gaat het om politiek erbij horen, om deelname. In Nederland zitten we daar zo'n beetje tussenin, zeker sinds Paars veel nadruk heeft gelegd op de multiculturele samenleving. Participeren immigranten gelijkwaardig in het publieke domein - wonen, werken, enzovoort - dan zijn ze geïntegreerd. Wat ze vervolgens doen in het culturele domein, dat is privé, daar bemoeit de staat zich niet mee. Daarin lijken we op de Franse opvatting. De vraag of mensen op het terrein van bijvoorbeeld religie geïntegreerd zijn, mag dan niet gesteld worden. Dat gaat een ander geen bal aan. Toen Bolkestein in de jaren negentig de discussie over de botsende culturen aanzwengelde, had hij het over de islam en vrijwel nergens anders over. Bij zijn beroep op de joods-christelijke, liberale traditie zijn overigens grote vraagtekens te zetten, want binnen die traditie is blijkbaar ruimte voor religieuze opvattingen en politieke partijen die het niet zo nauw nemen met het gelijkheidsprincipe ten opzichte van vrouwen en homoseksuelen. Dat is kennelijk in de Nederlandse samenleving acceptabel. Waarom kunnen we dan die tolerantie niet opbrengen voor groepen die hier nog maar net verblijven? Moeten zij dan alleen maar dankbaar zijn voor een baan en een woning en uit dankbaarheid die liberale traditie overnemen?"

Onderkant

Het woord 'allochtoon' lijkt synoniem te worden voor 'sociaal probleem', maar dan wel op een heel specifieke manier, gezien het voorbeeld van de Amstelveense Japanners en de Amerikaan op de hoek?

"De lusten en lasten die met integratie samenhangen, zijn ongelijk verdeeld. De lasten worden aan de onderkant van de samenleving gelegd. De lusten, bijvoorbeeld goedkope arbeidskracht, dienen het belang van werkgevers en maken voor de onderkant van de arbeidsmarkt loonconcurrentie en verdringing mogelijk. Er zijn inmiddels in Nederland zoveel groepen nieuwkomers die economisch meedraaien en op geen enkele manier als problematisch worden waargenomen, dat we primair van een sociaal-economisch vraagstuk moeten spreken. En gaat een sociaal-economische achterstand samen met zichtbaar anders zijn, dan hebben we een linke combinatie die snel tot stigmatisering leidt. De nadruk komt dan te liggen op wat groepen mensen van elkaar onderscheidt. Maar wat onderscheidt mensen nou zo specifiek, ze hebben toch veel en veel meer gemeenschappelijk? Misschien denken Turkse en Marokkaanse ouders anders over de rol van het gezin en wijzen ze het materialistische en pornografische karakter af van SBS6 's avonds na acht uur. En geef ze eens ongelijk.

Er is uiteraard begrijpelijk ongemak. Onder invloed van de globalisering hebben veranderingen een hoge omloopsnelheid. Daaronder zijn ook zeer zichtbare veranderingen die als 'vreemd' worden betiteld, bijvoorbeeld hoofddoekjes op straat en de kleine crimineel die niet blond is. Maar enig historisch besef is nuttig. Zo bestond er honderd jaar geleden in de Verenigde Staten een grote angst voor de loyaliteit van de Ierse immigranten aan het Vaticaan en golden ze als 'onintegreerbaar'. Nu worden ze gezien als de meest voorbeeldige Amerikanen, de brandweerlieden in New York. Waarom zal dat niet in Nederland gebeuren?"

Hans Boot