Lezersconferentie "Integratie: inlijving of emancipatie" - Zeki Arslan

Fase van confrontatie

"Vooral ter linkerzijde is te lang gedacht dat de emancipatie van minderheden primair een sociaal-economische aangelegenheid was. Een baan en een woning zouden voldoende zijn. Daarmee zijn we de mist ingegaan. De sociaal-culturele dimensie is onderschat. Dan denk ik aan aspecten als identiteit, geschiedenis, etniciteit en religie. In deze dimensie blijken de nieuwkomers minder meegaand dan gedacht en dienen zich groeiende problemen aan."

Aan het woord is Zeki Arslan die als coördinator onderwijs werkt bij het Instituut voor Multiculturele Ontwikkeling Forum in Utrecht. Het gesprek gaat niet over het onderwijs en eigenlijk wil hij het ook niet hebben over integratie. "Een containerbegrip dat onbruikbaar is. Daarmee is een veel wezenlijker doel als emancipatie weggemoffeld. Wanneer is er sprake van integratie? Als je een baan hebt en de Nederlandse taal spreekt? Dat zegt me niks als iemand thuis als een tiran optreedt."

Botsing van culturen

Het vertrekpunt van Arslan is dat het minderhedenbeleid van de afgelopen jaren de sociale uitsluiting en sociale scheiding (segregatie) niet heeft teruggedrongen. Beide verschijnselen zijn nog scherp aanwezig en hebben bevolkingsgroepen van elkaar geïsoleerd. Mede daardoor is een nieuwe situatie aangebroken die hij aanduidt als de fase van de confrontatie.

"De geschiedenis van Nederland heeft de laatste honderd jaar een consensuscultuur laten zien. Gebaseerd op consultatie en concessies is daarin een balans gezocht, en vaak gevonden, in de verhoudingen tussen verschillende belangengroepen. Door de veranderingen in de samenstelling van de bevolking functioneert dit model van consensus de laatste vijf tot tien jaar steeds moeizamer. Minderheden geven niet zoals door onderzoekers en politici verwacht werd - en waarschijnlijk gehoopt - hun cultuur en identiteit op. Dientengevolge is vooral aan de orthodoxe, conservatieve zijde van de minderhedengemeenschap naar instrumenten gezocht om haar positie te bepalen. Aan de algemene stelling dat in de rechtstaat ruimte is voor iedereen heeft deze groepering geen boodschap. Het concept van integratie zegt haar niets, ze stelt een eigen agenda op en gaat de confrontatie aan met de dominante, autochtone cultuur en met de eigen etnische gemeenschap. Dat manifesteert zich in islamitische scholen, een eigen omroep, tijdschriften, partijtjes en een eigen beweging. De conservatieve en soms ultrarechtse stroming tracht daarmee haar eigen etnische groep aan zich te binden en stelt eisen aan het gedrag van vrouwen en de uitoefening van religie. Tegelijkertijd tracht ze geheel in de traditie van de Nederlandse cultuur concessies af te dwingen. Het dominante deel van de samenleving reageert daarop met concepten die lopen van absolute assimilatie tot burgerschap voor iedereen, maar ze zijn tot mislukken gedoemd. Deze confrontatie van culturen bevat conflicthaarden die niet te polijsten zijn met inburgering- en taalprogramma's. We moeten op zoek naar nieuwe wegen om uit deze impasse te ontsnappen."

Emancipatie

Zonder schroom geeft Arslan aan hèt nieuwe antwoord niet te weten. Wel tracht hij een verklaring te geven voor de ontstane situatie die hij zorgelijk noemt, ook omdat links het initiatief kwijt is en geen alternatief weet te bieden.

"Ten eerste waren de wetenschappelijke onderzoeken gebaseerd op waarnemingen uit de studeerkamer en onvoldoende gericht op de ervaringen in een multi-etnische en multireligieuze samenleving waarin per definitie conflicten schuilen. Ten tweede voerden zeer weinig representanten van minderheden het woord in het publieke domein. Ten derde is er een ernstige inschattingsfout gemaakt over de betekenis van cultuur en identiteit. Mensen hechten daaraan en laten die ook niet los bij een keiharde afwijzing of bestraffing.

Het toevluchtsoord voor beleidsmakers, te weten integratie, kan deze problemen niet opvangen. Vandaar mijn pleidooi voor emancipatie, een brede sociaal-culturele en sociaal-economische ontwikkeling naar gelijkheid. De behoudende, nationalistische stroming is daar tegen en bepaalt met haar confronterende benadering de maatschappelijke discussie en de voortgang daarvan. Het geëmancipeerde deel van de migrantengemeenschap is echter stil en lijkt tevreden met het eigen succes. Dat zal moeten veranderen, daar vandaan zullen initiatieven moeten komen, deze groep zal de kop moeten nemen. De tijd van gewenste antwoorden is voorbij, vinden we geen nieuwe wegen, dan vrees ik voor onbeheersbare ontwikkelingen. We kennen al kleine etnische rellen, bij een verdere uitsluiting en segregatie zal het daar niet bij blijven."

Hans Boot