Anna Achmatova, 1889-1966

Een niet gesmoorde stem

Kort voor en na de Russische revolutie was Anna Achmatova een baanbrekende en populaire dichteres die op een directe manier vanuit een 'vrouwelijke ik' over haar liefdeservaringen schreef. Met Osip Mandelstam (zie nummer 111 van Solidariteit) en Nikolaj Goemiljov, waarmee ze van 1910 tot 1918 getrouwd was, maakte ze deel uit van een nieuwe 'dichtersgilde' die koos voor een concrete taal en alledaagse beelden.

Goemiljov werd in 1921 beschuldigd van deelname aan een antisovjet complot en kort daarna gefusilleerd. Achmatova werd hierdoor een verdacht persoon en kreeg steeds meer te horen dat haar werk te persoonlijk, mondain en verderfelijk was. In 1925 werd haar een publicatieverbod opgelegd.

De arrestatie en verbanning in 1935 van haar zoon Lev Goemiljov die pas in 1956 uit Siberië terugkeerde, brachten Achmatova tot de gedichtencyclus Requiem. Van deze aanklacht tegen dwangarbeid en terreur bestaat geen officieel manuscript, de tekst ging jaren lang van mond tot mond en werd niet eerder dan 1987 in de Sovjet Unie gepubliceerd.

In 1965, een jaar voor haar dood, kreeg Anna Achmatova een hernieuwde, publieke erkenning. De schrijversbond maakte een einde aan haar royement - 'volksvijand, half non, half hoer' - en in Oxford ontving ze een eredoctoraat.

Inmiddels wordt ze vanwege haar eenvoud en virtuositeit wereldwijd beschouwd als de grootste Russische dichteres. Aan haar zijn meer gedichten gewijd en opgedragen dan zij zelf heeft geschreven.

's Avonds [1913]

Er was muziek, een zoete wijs
Klonk in de tuin, onzegbaar treurig.
Een zilte zeelucht, fris en geurig,
Van oesters op een schotel ijs.

"Ik ben een ware vriend", zei hij,
Terwijl zijn hand mijn kleren raakte.
Maar het gebaar dat hij zo maakte
Kwam een omhelzing niet nabij.

Zo aait men katten, zo aanschouwt
Men amazones, onbewogen ...
Een lach slechts blonk er in zijn ogen
Onder het lichte wimpergoud.

En een viool met droeve klank,
Die het gordijn van rook doorkliefde,
Zong zacht: "De hemelen zij dank,
Voor 't eerst alleen met je geliefde."

Uit: Het zesde zintuig, Leiden 1997.
Vertaling Marja Wiebes en Margriet Berg.

Russische aarde [1921]

Verder leven is voor jou niet weggelegd
Je zal niet opstaan uit de sneeuw.
Achtentwintig bajonetten,
Vijf schotwonden.

Wat een bitter heden
Heb ik mijn vrienden bereid.
Hoezeer houdt de Russische aarde
Van bloed.

Uit: En de nacht belooft geen dageraad, Antwerpen/Amsterdam 1985.
Vertaling Miriam Van hee.

Laatste toast [1934]

Op mijn bestaan vol nijd en spijt,
Ons huis in stof en as,
Ons samenzijn in eenzaamheid,
Op jou hef ik het glas,
En op die ogen, kil en dof,
Die mond, die mij verried,
En op de wereld, wreed en grof,
Op God, die ons verliet.

Uit: Maar mijn liefde voor jou maakt me machteloos, Amsterdam 1999.
Vertaling Hans Boland.

Requiem [1935-1940]

Ik weefde een kleed voor hem uit wat zij zelf
in schuchtere zinnetjes hadden gezegd.
Altijd, overal draag ik hem in mijn hart,
ik blijf hem gedenken in komende smart.
En als mijn gemartelde stem wordt gesnoerd
die schreeuwend de honderd miljoen heeft verwoord,
Dan moge ik evenzo worden herdacht
door hen, op de avond van mijn dodenwacht.

Uit: In andermans handen, Amsterdam, 1981.
Vertaling Hans Boland.

Verwarring [1940]

De waarschuwing die ik u geef,
Is dat ik voor het laatst nu leef.
Niet als een zwaluw of het koren,
Niet als een rietpluim of de zon,
Niet als het water uit de bron,
Niet als de klokken in de toren -
Zaai ik verwarring overal,
En mijn aanhoudend steunen zal
Nooit iemands slaap verstoren.

Uit: het zesde zintuig, Leiden 1997.
Vertaling Marja Wiebes en Margriet Berg.

Bij het niet versturen van mijn epos [1963]

Het huis waar jij en ik niet wonen,
De wind die opsteekt vanuit zee,
Het raam waar wij ons niet vertonen,
De ceder, luwte voor ons twee ...
Ik had die regels willen sturen
Aan hem - natuurlijk hij bestond!
Hij zou het glimlachend verduren,
Al was zijn hart opnieuw verwond.

Uit: Maar mijn liefde voor jou maakt me machteloos, Amsterdam 1999.
Vertaling Hans Boland.

Anna Achmatova (90 kb)