Buitenland - arbeidsonrust aan de Amerikaanse Westkust

Tweede oorlogspad van Bush

Het rommelt in de havens aan de West Coast van de Verenigde Staten. Dat is opmerkelijk, omdat de laatste grote staking dateert uit 1971. De reacties van werkgevers en overheid liegen er niet om.

Een belangrijk deel van de goederenstromen van de grote handelsblokken loopt tussen de Amerikaanse Westkust en Azië waar de grootste havens van de wereld te vinden zijn. Te weten: Hong Kong met een overslag van 17,8 miljoen TEU's (de aanduiding voor 20 voet containers), Singapore 15,0 en de havens van Los Angelos 9,5 miljoen TEU. Ter vergelijking Rotterdam slaat 6,1 miljoen over. Het gaat goed in de havens van de West Coast. Grote omzetten: 260 miljard dollar, behoorlijke groei: 5 tot 6 procent en hoge verwachtingen van de expansie op de Aziatische en vooral Chinese markt. En dus wordt er door de werkgevers niet geklaagd over de winsten.

Wereldwijd is er in de havens sprake van een nieuwe herstructurering. Het stukgoed verdwijnt en in de containeroverslag zijn door moderne technieken grote veranderingen op komst. In Europa bijvoorbeeld heeft de Europese Commissie vergaande plannen om de havens te liberaliseren. De Amerikaanse werkgevers willen die Europese deregulering graag overnemen.

Geen gedwongen ontslagen

Om de drie jaar wordt op het scherpst van de snede onderhandeld door de vakbond ILWU (The International Longshore and Warehouse Union) en de werkgeversorganisatie PMA (Pacific Maritime Association) over de cao die voor alle havens van de West Coast geldt. Dit jaar zijn de onderhandelingen vastgelopen. De inzet van de bond is hoe met de technologische vernieuwingen om te gaan. De werkgevers willen niet verder gaan dan een loonsverhoging. De bond heeft dit bod afgewezen en eist baangaranties, geen gedwongen ontslagen voor alle havenwerkers bij de komende moderniseringen en onderbrenging van nieuwe banen bij de cao.

Deze eisen staan tegen de achtergrond van de historische overeenkomst die de ILWU en PMA eind jaren zestig sloten. Daarin werden technologische vernieuwingen en ontslagen door de bond geaccepteerd, mits nieuwe banen aan vakbondsleden toekwamen. Let wel, het aantal havenarbeiders is afgenomen van 100.000 in 1971 tot 10.500 in 2002. Maar inmiddels zijn ze wel (bijna allemaal) lid van de bond. De havenbazen willen van deze overeenkomst af en het havenwerk beperken tot kadegebonden activiteiten, zodat onder anderen planners, administratief personeel, controleurs en containerchauffeurs niet meer onder de paraplu van de bond vallen. Overigens proberen deze groepen zich aan te sluiten bij de ILWU, omdat zij waarschijnlijk getroffen zullen worden door de grote veranderingen met bijbehorende ontslagen. Voor de bond is het van levensbelang ook deze arbeiders te organiseren. Het verzet tegen de werkgeversplannen wordt georganiseerd en een staking dreigt.

Militarisering

Al in een vroeg stadium startte de werkgeversorganisatie PMA een sterke lobby bij de regering Bush. Met succes.

Sinds de grote algemene havenstaking van 1934, toen de ILWU is ontstaan, geldt voor de Westkust een cao, zodat alle havens - indien nodig - gezamenlijk in actie kunnen komen, waardoor de schepen niet kunnen uitwijken. Het Department of Labor heeft gedreigd dit 'monopolie' onwettig te verklaren.

Maar er is meer aan de hand. In de media is een offensief ontbrand, waarin voortdurend de stelling verkondigd wordt dat een staking negatief is voor de economische groei. Bovendien worden sinds 11 september 2001 ook arbeidsconflicten gezien als een bedreiging van de National Security. President Bush heeft al laten weten bij het uitbreken van een havenstaking gebruik te maken van de Taft-Hartley Act. Deze wet stelt een afkoelingsperiode in van tachtig dagen, waarin niet gestaakt mag worden. Bij een eventuele staking zullen militairen naar de havens worden gestuurd om het werk over te nemen. Geen loze dreigementen, want de Taft-Hartley Act is toegepast om in 1978 de staking van de mijnwerkers te breken en in 1980 was de aankondiging een beroep te doen op de wet voldoende om een staking bij de spoorwegen te verhinderen en in 2001 bij de verkeersleiders en technici op de vliegvelden.

Bush maakt zich dus niet alleen klaar voor een oorlog tegen Irak, maar ook tegen arbeidsonrust 'on the waterfront'. En de werkgevers zullen bijvoorbeeld bij langzaamaan acties de havenarbeiders uitsluiten, dat wil zeggen dat ze de loonbetaling zullen stoppen en de actievoerders ontslaan.

Mocht Bush ingrijpen, dan zullen op de wat langere termijn de gevolgen verder reiken dan de havens. Nu is elke staking vanwege de Nationale Veiligheid in met name de dienstensector verboden: brandweer, politie en ziekenhuizen. Uitbreiding naar havens, industrie en grote winstmakende bedrijven zal leiden tot militarisering van de werkplek, criminalisering van actievoerende werknemers. Van het stakingsrecht zal dan niet veel meer overblijven.

Ab de Wildt