FNV Bondgenoten, meer dan een financiële crisis? - Amsterdams vakbondscafé

Faillissement van een fusie

In 1998 gevormd uit een fusie van vier bonden, worstelt FNV Bondgenoten zich van crisis naar crisis. Als vervolg op "Hoe rood is de bond achter de cijfers" in nummer 108 van Solidariteit werd in het Amsterdams vakbondscafé van 30 augustus 2002 gediscussieerd over de vraag "is er meer aan de hand dan een financiële crisis". We deden dat zeer geanimeerd met zo'n twintig mensen.

Volgens Jan Berghuis, bestuurder Metalektro, was het antwoord volmondig 'ja'. Maar de financiële problemen zijn wel zo groot dat ze eerst aangepakt moeten worden voor van een nieuw perspectief van de bond sprake kan zijn. Klaas Zwart, kaderlid en werkzaam bij Corus, sprak van een financieel debacle waaraan de democratie in de bond is opgeofferd.

Draconische maatregelen

Jan benadrukt dat FNV Bondgenoten door grote missers in de rode cijfers is gekomen. De scheiding via FNV Ledenservice tussen individuele en collectieve belangenbehartiging kostte niet de verwachte negen, maar dertig miljoen euro. Het informatie- en kenniscentrum, waar (kader)leden met vragen heen kunnen, bleek geldverslindend, de huisvesting is volkomen uit de hand gelopen, de personele kosten overschrijden de begroting en het gespaarde vermogen op de beurs verdampt. Maar bovendien is het concept van de fusiebond failliet. De stap op weg naar een ongedeelde bond is te groot gebleken. De interne organisatie is al verschillende malen aangepast. Zo zijn er van de oorspronkelijke vijftien bedrijfsgroepen nog maar acht over; eilandjes zonder dwarsverbindingen die geleid hebben tot een uiterst gebrekkige democratie. De bondsraad, het hoogste democratische orgaan, staat ver van de leden, wordt niet gecontroleerd en volgt het hoofdbestuur op de voet.

Draconische maatregelen kunnen, naar de mening van Jan, niet uitblijven. Maar welke en wie gaan die nemen? Het hoofdbestuur verklaarde zich onmachtig de problemen te kunnen oplossen en besteedde de financiële gezondmaking uit aan een interim manager. Het bestuur zal opstappen, maar probeert over zijn graf heen te regeren door opvolgers te zoeken die loyaal zijn aan het nieuwe programma van kernpunten; geschreven door het oude bestuur! Binnen de bond bleek voor deze opvolging nauwelijks belangstelling. (Na advertenties en gelobby kwamen er vier kandidaten die een paar dagen later door de ondernemingsraad te licht werden bevonden.)

Democratie om zeep

Klaas stelt niet alleen het hoofdbestuur verantwoordelijk voor de financiële ramp. Bij de oude Industriebond FNV werd het geld over de balk gesmeten en dat is gewoon overgenomen. Als voorbeelden geeft hij de zinloze verzending van berichten aan alle leden, de grote uitgaven aan opgeklopte bijeenkomsten voor jubilarissen, de dure lease-auto's en kostbare reclamecampagnes. Maar het ergste vindt hij dat de groei van deze financiële problemen de bondsdemocratie volledig om zeep heeft gebracht. In elke oplossing zal de positie van het hoofdbestuur duidelijk moeten zijn, namelijk: uitvoerder van democratisch genomen besluiten. Want op dit punt is de aflopen jaren heel wat fout gegaan. Het zijn niet de leden (vereniging) die het beleid bepalen, maar de bezoldigden (het apparaat). Zij mengen zich voortdurend in verenigingszaken en hebben zo een tegenstelling laten ontstaan tussen vereniging en werkorganisatie. Dit heeft tot de verkeerde prioriteiten geleid. Op activiteiten om meer vrouwen en migranten te werven en actief te laten zijn, is bezuinigd, terwijl het aantal adviesgroepen van kaderleden best gehalveerd kan worden. Het beleidsapparaat wordt met interim personeel aangevuld, terwijl vacatures van bestuurders open blijven staan.

Democratische schaalverkleining

Wat gaan we doen? Jan ziet niets in een hang naar het verleden. Vernieuwing moet er komen. Klaas denkt dat de bond zo vastgelopen is dat snelle oplossingen onmogelijk zijn.

We zijn het er over eens dat aan de ene kant door de schaalvergroting de bestuurlijke centralisatie van de bond sterk is toegenomen en aan de andere kant door de ondernemersstrategie bestuurders van cao naar cao rennen. De weg die zo snel mogelijk gegaan moet worden, is decentralisatie van beleid en organisatie. De bestaande structuren die dat verhinderen, zullen serieus en grondig aangepakt moeten worden, zodat de wederopbouw van de bond van onderen beginnen kan. Democratische schaalverkleining op plaatselijk niveau en binnen de bedrijven. Of dat zal leiden tot een serie nieuwe zelfstandige bonden binnen een algemeen organisatorisch raamwerk is één van de vele punten van nadere discussie. En die discussie moet er komen, om te beginnen door een vervolgbijeenkomst op het vakbondscafé. Dan zal het niet alleen over democratisering gaan, maar vooral ook over de mogelijkheden de bond van strijdbare impulsen te voorzien.

Ab de Wildt

Foto Martin Roemers (46 kb)