Redactioneel

Verlaat het Huis van Overleg

"Dit is de lakmoesproef", is één van de nieuwere uitspraken in het vakbondsjargon. De betekenis is niet kinderachtig: een proef die voorgoed uitsluitsel geeft over iets dat tot dat moment twijfelachtig was. De afgelopen maanden gold dit voor het advies van de SER over de WAO waarmee eerst Paars en daarna Rechts de maat genomen werd. 'Helemaal overnemen, anders trekken we onze concessies in.' De werkgevers zeiden dat voor de vorm ook, maar voegden er een uitspraak uit hun jargon aan toe over de hete soep. Paars en Rechts trokken zich er niets van aan en nu staat de vakbeweging, in het bijzonder de FNV, voor een lakmoesproef. Blijft ze meedenken en meebuigen, of stelt ze zich onafhankelijk op en gaat ze met zelfstandige eisen de strijd aan door haar leden in beweging te brengen?

Of dat laatste - nou eindelijk - gaat gebeuren, is inderdaad de vraag. Aan de plannen van het Rechtse kabinet kan het niet liggen. Nieuwe, sociale verslechteringen komen er aan en veel bereidheid tot een constructieve dialoog zal er niet zijn. Bovendien moet gerekend worden op een onvriendelijke, zo niet vijandige houding tegenover de vakorganisaties en in het bijzonder tegenover actievoerende werknemers en werkneemsters.

Tegelijkertijd kan hoop geput worden uit de recente stakingen in onder meer de bouw en de zuivel en bij Philips en de kinderopvang en niet te vergeten het indrukwekkende succes van de personeelscollectieven bij de Nederlandse Spoorwegen. De sociale wetmatigheid dat mensen op direct ervaren onrecht en onvrede zich organiseren en te mobiliseren zijn, geldt ook nog steeds voor de Nederlandse arbeidsverhoudingen.

Trachten we verder de balans op te maken, dan blijken de vossen bij de FNV hun oude streken nog lang niet kwijt. In een brief aan kabinetsinformateur Donner, 27 mei 2002, wordt een hele serie verlangens opgesomd die een "vruchtbare basis" moet geven aan een gezamenlijke "Agenda voor de toekomst" van sociale partners en kabinet. Als Donner een maand later doet alsof zijn neus bloedt, vreest de FNV "verstoorde verhoudingen" met de werkgevers. Het lijkt wel een geconditioneerd reflex: zonder een ernstige bezinning op de gevolgde koers wordt snel onderdak gezocht in het vertrouwde Huis van Overleg. Dat is ook te zien bij het CNV dat evenals de nieuwe voorzitter van ABVAKABO FNV al voor de verkiezingen een pleidooi hield voor een 'sociaal contract' in de geest van het Akkoord van Wassenaar van 1982. Zo schieten we dus niet op.

Aan welke kant van de balans staat FNV Bondgenoten eigenlijk? De financiële malaise en het gedwongen vertrek van het hoofdbestuur hebben de beleidscrisis blootgelegd. Na jaren opsluiting komen ideeën en kritiek naar buiten, ligt de bond als servicebureau onder vuur, keert voorzichtig het debat terug en wordt gepleit voor herstel van de democratie en voor een centrale plaats van de collectieve belangenbehartiging. Hoewel dit schokeffect vooral binnen de werkorganisatie (de bezoldigden) optreedt, mag verwacht worden dat de vereniging (de leden) ook beroerd wordt. Eerlijk gezegd, het zal tijd worden. Te lang hebben 'gewone leden' het chaotische schouwspel van grote uitgaven, verhuizingen, reorganisaties, bezuinigingen, adviesproducten, vakbondsmarketing en professionalisering gadegeslagen. Dalen ze van de tribune naar het speelveld en gaat de grootste bond van de FNV van onderop kantelen, dan kunnen ze met hun collega's van de andere bonden in één moeite door, de beleidsmakers en onderhandelaars aan een stevige lakmoesproef onderwerpen.

Redactie