welkom
edities
inhoud

Upton Sinclair - Amerikaans schrijver en socialist (deel 1)

Bewogen verteller en onthuller

Het American Labor Museum ligt in het plaatsje Haledon bij de grote industriestad Paterson in New Jersey. Het vakbondsmuseum in de Verenigde Staten heeft dezelfde functie als dat in Nederland. Maar het gebouw en de geschiedenis zijn volstrekt anders. Het museum is gevestigd in wat vroeger de arbeiderswoning was van de Italiaanse immigrant Botto. Overigens is het wel een tamelijk grote woning, aangezien de Botto's het behalve voor hun gezin ook als pension gebruikten. Deze woning was in 1913 het dramatische middelpunt van een heftige en langdurige staking van arbeiders in de zijde-industrie uit Paterson. Vele vooraanstaande figuren uit de Amerikaanse arbeidersbeweging hebben vanaf het balkon van de woning de duizenden stakers toegesproken en hun solidariteit betuigd. Eén van hen was Upton Sinclair. Zelf heb ik ook op dat balkon gestaan. Dat was een mooi moment. Even kon ik me bijna fysiek verplaatsen in deze beroemde schrijver en socialist.

Scherp waarnemer

Upton Sinclair is nu op de achtergrond geraakt, maar is tientallen jaren lang de meest gelezen Amerikaanse auteur geweest in vele landen van de wereld. Hij staat te boek als 'een muckraker': een journalist of schrijver die maatschappelijke schandalen aan de kaak stelt; bijvoorbeeld het beroemde duo Woodward en Bernstein van de Washington Post, hun onthullingen brachten president Nixon ten val. Vooral in de Sovjet-Unie werd Sinclair veel gelezen, omdat het daar politiek goed uitkwam dat de donkere kanten van de Amerikaanse samenleving werden belicht.

Ook in Nederland was hij enorm populair en vonden de vertaalde werken grote aftrek. De uitgeverijen leken te vechten om zijn boeken. We noemen: de Arbeiderspers, Minerva en W. Versluys uit Amsterdam. De Driehoek uit 's-Graveland gaf Our Lady als Onze Vrouwe uit. Aardig is het de doelstelling van deze in 1933 opgerichte uitgeverij te lezen: het uitgeven van boeken en tijdschriften, welke bijdragen tot bewustwording en bevrijding van de mens en tot vernieuwing van de samenleving. Onze Vrouwe, een verhaal over de maagd Maria, werd in de Verenigde Staten als zo slecht of omstreden beschouwd dat de eerste 39 uitgevers het weigerden te publiceren.

Met name de Haagse uitgever Servire heeft veel bijgedragen aan de bekendheid van Sinclair. De populaire Lanny Budd Serie werd uitgebracht en eind jaren vijftig kwamen vier bundels op de markt met twaalf door Upton Sinclair zelf uitgezochte boeken. De vertalers waren soms bekende Nederlanders en vrienden van de auteur, zoals Frederik van Eeden die King Coal vertaalde. Johan Winkler vertaalde Co-op in De Handen Ineen.

Voor een grote schare lezers in Europa en het Verre Oosten was Sinclair de Emile Zola van de Verenigde Staten; zo noemde Sir Arthur Conan Doyle hem. Upton Sinclair had contacten, correspondeerde, sprak met velen; van fabrieksarbeiders en vakbondsleiders tot vakgenoten als de Nobelprijswinnaar George Bernard Shaw, Jack London, Maxim Gorki, Thomas Mann, H.G. Wells, D.H. Lawrence, Bertrand Russell. Van Charley Chaplin tot politici en staatsmannen als Theodore en Franklin Delano Roosevelt, Joseph Stalin, Winston Churchill en Mahatma Gandhi. Voor Albert Einstein was Sinclair "één van de scherpste waarnemers van onze tijd". De correspondentie met een wereldwijd netwerk van enthousiaste bewonderaars leverde hem veel stof op voor zijn romans.

'Muckraking'

Upton Sinclair werd geboren in een kosthuis te Baltimore in 1878. Hij groeide er in bittere armoede op. Bekend is zijn herinnering dat hij als jongetje de luizen uit zijn bed moest plukken. Hij was het enig kind van een gezin uit een verarmde tak van een gevestigde rijke aristocratische familie die kon bogen op een stamboom van voorvaderen die in de marine heldhaftig waren geweest. In zijn jeugd kon Upton af en toe bij zijn familieleden proeven aan hun rijkdom en luxe levensstijl. Voor zijn vader, vertegenwoordiger van beroep, was die confrontatie te veel. Hij beschouwde zichzelf als een mislukkeling en raakte verslaafd aan de alcohol. De jonge Upton heeft hem vaak uit de kroeg moeten halen. Zijn moeder was echter een zelfbewuste vrouw, een suffragette. Zij zal haar zoon meer standvastigheid hebben gegeven. Deze jeugdervaringen maken Sinclair later in zijn leven ontvankelijk voor het socialisme en voor de misstanden in de Amerikaanse samenleving. Upton Sinclair had al veel geschreven toen hij op zijn 28-ste in 1906 met zijn eerste grote, en wat zijn beste werk zou blijven, uitkwam: The Jungle. In het Nederlands vertaald als De Wildernis.

Sinclair was wat zoekende geweest, maar in het begin van de eeuw maakte hij kennis met socialisten, en werd vervolgens definitief gegrepen door het socialisme. Dat vormde in de rest van zijn leven de inspiratiebron voor zijn romans die een rol moesten spelen in de politieke strijd voor sociale rechtvaardigheid. 'Muckraking' werd bijna een religieuze missie voor hem.

Mishandeling

The Jungle vertelt de geschiedenis van de Redkuses, een immigrantenfamilie uit Litouwen, met Jurgis en Ona als hoofdpersonen. Zij komen naar Amerika met dromen van een beter leven. Ze maken echter verschrikkelijke dingen mee. Jurgis gaat werken in de slachthuizen en vleesfabrieken van Chicago. Sinclairs beschrijving van de afschuwelijke arbeidsomstandigheden, de ver doorgevoerde arbeidsdeling, het stervensproces van de dieren, de onhygiënische toestanden, we treden de hel van Dante in:

"Op hetzelfde ogenblik werd het oor plotseling getroffen door een afschuwelijke gil; de bezoekers deinsden ontsteld terug, de vrouwen werden bleek en krompen ineen van schrik. De gil werd gevolgd door nog een, harder en nog meer wanhopig - want een varken dat die reis had ondernomen, keerde nooit meer terug: boven aan het rad gekomen, werd het aan een stalen draad geschoven en gleed zo naar beneden. En intussen werd er weer een naar boven gedraaid en nog een en nog een, tot ze op een dubbele rij hingen, slingerend aan één poot, razend, schoppend en gillend. Het lawaai was ontzettend, om het trommelvlies te verscheuren, het was er om bang van te worden dat het vertrek zóveel geluid niet zou kunnen bevatten en dat de muren zouden bezwijken of de zoldering barsten. Er klonk geknor en wanhoopsgejammer; soms een kort zacht geklaag, en dan weer een nieuwe uitbarsting, luider dan ooit, zich verheffend tot oorverdovende sterkte."

Slavernij

Het varken schoof tussen twee rijen mannen door die op een verhoging zaten en er elk een bepaalde afzonderlijke bewerking aan verrichtten als het langs kwam. Een veel geciteerde passage over de arbeidsdeling:

"De een krabde de buitenkant van een poot schoon, een ander de binnenkant. De een sneed met een snelle slag de hals door, een ander scheidde met twee snelle slagen de kop van het lichaam, die dan op de grond viel en door een gat verdween. Een ander weer sneed het lichaam aan de onderkant open; een tweede maakte die opening wijder; een derde sneed met de zaag het borstbeen door; een vierde maakte de ingewanden los; een vijfde haalde ze er uit, en ook die gleden door een gat in de vloer. Er waren mannen om iedere zijde schoon te maken, die wat op te knappen en te wassen. Als men door dit vertrek heen keek, zag men een rij bengelende varkens van wel honderd el lang, en voor iedere el zat een man te werken alsof de duivel achter hem aan zat".

Jack London typeerde de roman als "De hut van Oom Tom over de loonslavernij". Miljoenen Amerikanen maakten via dit boek kennis met de andere kant van hun samenleving en waren diep geschokt. De massale verontwaardiging leidde tot verbeteringen in de voedselindustrie en noodzakelijke wetgeving.

Harry Peer

Deel 2 volgt in nummer 109 dat eind September 2002 zal uitkomen.

Literatuur:
- Leon Harris, Upton Sinclair: American Rebel. New York 1975.
- Mary Craig Sinclair, Upton Sinclair: Ridder zonder vrees en blaam (Southern Belle), Eerste band Boek 1, Servire, Den Haag, z.j.
- Jon A. Yoder, Upton Sinclair, New York 1975/1984.
- R.N. Mookerjee, Art for Social Justice: The Major Novels of Upton Sinclair, Metuchen, N.J. & London 1988.
- William A. Bloodworth, Jr., Upton Sinclair, Boston 1977.
- Greg Mitchell, The Campaign of the Century. Upton Sinclair's Race for Governor of California and the birth of media politics, New York 1992.
- Upton Sinclair, The Millennium. A Comedy of the Year 2000. Inleiding door Carl Jensen, New York 2000.
- www.uptonsinclair.com

Upton Sinclair (foto, 62 kb)

Een deel van het Franklin D. Roosevelt monument (foto, 105 kb)