Franz Holsz - kunstenaar op de vlucht voor Hitler

Radicale kunst aan de vergetelheid ontfutseld

Heel veel mensen weten wel iets van Albert Hahn. Wie kent niet zijn affiche over de staking van 1903 met de spoorwegman die wijdbeens over de rails het treinverkeer platlegt: "Als uw machtige arm het wil, staat gans het raderwerk stil." Veel oudere vakbondsmensen zijn vertrouwd met de prenten van Frans Masereel die in houtsneden op aangrijpende wijze het leven van de gewone arbeider aan het begin van de vorige eeuw vastlegde. Veel minder mensen kennen het werk van Franz Holsz. Maar dat kan nu veranderen! Sinds kort is er het boek met een beschrijving van zijn leven en een overzicht van zijn tekeningen en linoleumsneden. Dick de Winter stelde het samen en gaf het als titel "Franz Holsz - kunstenaar op de vlucht voor Hitler".

Vijf jaar lang, van 1934 tot 1939, was Franz Holsz vaste illustrator van De Arbeid. Het blad van het Nationaal Arbeids Secretariaat (NAS), de vooroorlogse revolutionaire vakcentrale. Franz was in 1934 voor de nazi's uit Duitsland naar Nederland gevlucht. Nog in hetzelfde jaar werd hij de grens met België overgezet, wegens belediging van 'het bevriende staatshoofd Adolf Hitler'.

Fel en scherp

Vanuit Antwerpen bleef hij tekeningen en lino's sturen naar De Arbeid. Sommige van zijn platen werden afgedrukt in sociaal-democratische bladen als Het Volk en De Notenkraker. Bovendien publiceerde hij veelvuldig in revolutionair socialistische organen in Nederland (De Nieuwe Fakkel), België, Frankrijk en Duitsland (illegaal natuurlijk!). Franz Holsz was een trotskist. Met zijn artistieke producten probeerde hij de arbeiders op te peppen. En nam hij fel en scherp stelling tegen kapitalisme, fascisme, stalinisme en reformisme.

In 1940 werd Franz Holsz opgepakt en opgesloten in een kamp in Frankrijk. Hij bleef tekenen. Sommige van de muurschilderingen die hij in dat kamp maakte, zijn nu nog te bezichtigen. In 1942 wist hij te ontsnappen naar de Verenigde Staten. Daar kwam een eind aan zijn politieke en artistieke carrière en uiteindelijk zijn leven. Zijn stijl en zijn boodschap werden er niet gewaardeerd. In 1957 vond hij in New York de dood. Bij zijn eerste ritje in zijn eerste auto knalde hij op een tegenligger. Een ronduit dramatisch slot van een eens zo dynamisch bestaan.

Een sieraad

Met zijn boek over Franz Holsz heeft Dick de Winter een knappe prestatie geleverd. In iets meer dan dertig pagina's tekst maakt hij van de omzwervingen van Holsz een spannend en goed gedocumenteerd verhaal. En de negentig pagina's illustraties geven een goed zicht op het werk van deze kunstenaar.

Naast de zwaar geladen politieke prenten treffen we ook portretten aan van prominenten uit de arbeidersbeweging en opvallend luchtige pentekeningen over zijn vlucht en gevangenschap.

Het boek is ronduit keurig verzorgd. Met een uitgebreid register, een dito bronvermelding en zelfs korte samenvattingen in het Frans en het Duits. De prenten, die vaak uit vergeelde kranten zijn opgediept, zijn opgekalefaterd tot een kwaliteit van 'drukpersvers'. Een sieraad voor de boekenkast van de actieve vakbondsvrouw en vakbondsman en vele anderen.

Rob Lubbersen
(ABVAKABO FNV)

Franz Holsz - kunstenaar op de vlucht voor Hitler. Uitgave: Papieren Tijger, Breda 2001. Bestellen door overmaking van 18,50 euro (inclusief verzendkosten) op giro 3685165, ten name van: Dick de Winter, Ridderkerk.