welkom
edities
inhoud

Verborgen en vergeten geschiedenis - Harry Bridges

Legendarische Amerikaanse vakbondsman

San Francisco oogt op het eerste gezicht als een stad van rijke burgers en arme dakloze zwervers, maar de burgemeester toonde zich trots om op deze bijzondere dag in herinnering te roepen dat er toch ook nog gewone politiek bewuste arbeiders zijn: "We are a union town to this day largely because of the struggles of Harry Bridges and the Longshoremen." Het toeval wilde dat ik daar op dat moment rondwandelde en bij de havenarbeiders belandde die een groot feest vierden. Inmiddels timmert er al ongeveer acht jaar lang een Harry Bridges Institute for International Education and Organization aan de weg en is er een leerstoel naar de in 1990 overleden Bridges genoemd aan de Universiteit van Washington in Seattle.

Staking in San Francisco

De tijden zijn wel veranderd. In 1934 leidde Bridges een staking van havenarbeiders in San Francisco die 83 dagen duurde, zich uitbreidde tot een groot deel van de westkust en de stad enige tijd lamlegde. Ze vond plaats tijdens de grote economische en sociale crisis met omvangrijke werkloosheid na de beurskrach van september 1929. De werkende klasse en de vakorganisaties hadden met het aantreden van president Franklin Delano Roosevelt in 1933 enigszins de wind in de zeilen gekregen. Nieuwe arbeidswetgeving gaf arbeiders het recht zich te organiseren en hun vakverenigingen om te onderhandelen over de arbeidsvoorwaarden.

Maar de werkgevers probeerden zich te hergroeperen en het alleenrecht in de bedrijven terug te winnen. Die strijd tussen kapitaal en arbeid was in de Verenigde Staten gedurende de jaren dertig waar te nemen. De havenbaronnen in San Francisco besloten na twee maanden staking op 3 juli 1934 een doorbraak te forceren. Met behulp van de politie probeerden ze goederen vanuit de haven te vervoeren naar wat verderop gelegen magazijnen. De picket lines moesten doorbroken worden. Duizenden stakers vochten tegen de politieagenten, gadegeslagen door tienduizenden vanaf de heuvels van de stad. Op deze dag werd een arbeider door de politie doodgeschoten en raakten tientallen stakers ernstig gewond.

4 juli, Onafhankelijkheidsdag, was het rustig. Maar donderdag 5 juli is de geschiedenis ingegaan als Bloody Thursday. Opnieuw trok de politie op tegen de stakers. Havenarbeiders en sympathisanten, arbeiders lid van andere vakbonden, leverden slag met de troepen. Aan het eind van de dag werden onder de rokende puinhopen twee slachtoffers vandaan getrokken en konden de gewonden, van wie er later twee stierven, worden afgevoerd. 's Avonds trokken 1.700 man van de Nationale Garde de stad in. Overal plaatsten deze militairen zich achter machinegeweren, zetten delen van de stad met prikkeldraad af en patrouilleerden in en schoten vanuit hun beveiligde voertuigen. Achteloos veegden politieagenten de volgende dag de bossen rozen van het trottoir die ter nagedachtenis aan de doden waren neergelegd. De weg moest worden vrijgemaakt voor het verkeer. Familieleden en omstanders werden weggejaagd. Het leek er even op dat de havenarbeiders bezweken onder dit brute overheidsgeweld. Maar wat gebeurde er? Arbeiders uit andere sectoren weigerden de goederen te vervoeren of de werkgevers op welke manier dan ook ter wille te zijn. Hun bonden sloten zich daar bij aan en een week later was er in San Francisco en omliggende plaatsen een algemene staking die vier, vijf dagen duurde. Het voert te ver om alle aspecten van deze staking en de nasleep te beschrijven. In ieder geval hadden de stakers een morele overwinning bereikt; materieel werd de bond erkend en kreeg toezicht op de verdeling van het werk van havenarbeiders. Er volgde loonsverhoging, arbeidstijdverkorting, enzovoort.

Levensloop

Vanwege zijn inzet voor de arbeidersbeweging en zijn communistische sympathieën werd Bridges één van de meest achtervolgde Amerikanen. CIA en FBI zijn er overigens nooit in geslaagd te bewijzen dat hij lid was van de Communistische Partij. Anders zou hij, geboren in Australië, ongetwijfeld het land zijn uitgezet. Tot aan het Hooggerechtshof is er geprocedeerd. Er is mogelijk van geen Amerikaan zo veel in jurisprudentie vastgelegd.

Bridges werd in 1901 geboren te Melbourne, op zijn vijftiende ging hij naar zee. In 1920 zette de jonge matroos voet aan wal in de Verenigde Staten. In 1921 werd Bridges in New Orleans gearresteerd en gevangen gezet, omdat hij zich bij een picket line had aangesloten. Die ervaring leidde ertoe dat Bridges lid werd van de Industrial Workers of the World (de Wobblies), een anarchistisch - syndicalistische vakorganisatie. Een jaar later ging Bridges aan de slag als havenarbeider in San Francisco. Hij raakte meer en meer in het vakbondswerk verzeild en manifesteerde zich steeds uitdrukkelijker, naar zijn eigen zeggen omdat hij op het juiste moment op de juiste plaats aanwezig was. De hoofdpersoon van dit verhaal was in 1933 de drijvende kracht achter de oprichting van een plaatselijke afdeling van de International Longshoremen's Association . Belangrijkste doelen: een hoger loon dan het gangbare van 10 dollar 45 per week, erkenning als onderhandelingspartner en een 30-urige werkweek.

In 1937 verliet Bridges met de plaatselijke vakvereniging de conservatieve American Federation of Labor en sloot zich aan bij het meer strijdvaardige Congres of Industrial Organizations. De vakorganisatie werd omgebouwd tot de International Longshoremen's and Warehousemen's Union (ILWU). Alle tijden en crisissen overlevend - de werkloosheid van de jaren dertig, de Tweede Wereldoorlog, de Koude Oorlog met de vervolgingen van alles wat links was onder McCarthy eind jaren veertig en gedurende de jaren vijftig, de flower power en de Vietnamoorlog tijdens de jaren zestig - zou Bridges hiervan veertig jaar lang voorzitter blijven en uitgroeien tot een befaamd man. Hij stond erop als bezoldigd vakbondsfunctionaris nooit meer uitbetaald te krijgen dan wat de doorsnee havenarbeider in zijn loonzakje kreeg (paycheck).

Al die jaren stond hij voor een progressief vakbondsoptreden. Wat overigens niet betekende dat hij niet met de tijd meeging. Opzienbarend was de acceptatie van de bond in de jaren zestig van de modernisering op technologisch vlak in de havens (Mechanization and Modernization Agreement, 1961). Dat kostte arbeidsplaatsen, maar leverde wel een aanzienlijke verbetering op van arbeidsvoorwaarden, pensioenen, arbeidstijden, opleidingsmogelijkheden en zeggenschap op allerlei terreinen. Bridges beschouwde die technologische innovaties als onvermijdelijk. Zou de bond zich daartegen verzetten, dan zou dat op de duur ten koste gaan van de werkgelegenheid van allen. Maar de reorganisaties zouden wel onder door de vakorganisatie te stellen voorwaarden moeten plaatsvinden. Hij moest heel wat zendingswerk in eigen kring verrichten om ieder van een goede afweging van korte en langere termijn belangen te overtuigen.

Antidiscriminatie

Opvallend aan de ILWU was dat de bond openstond voor alle arbeiders in de bedrijfstak. Tot aan de dag van vandaag. Het was zichtbaar aan de vele (zwarte) kleurige gezichten tijdens het feest van de havenarbeiders op 28 juli. In de samenleving van apartheid, die de Verenigde Staten tot midden jaren zestig was, was dat opmerkelijk. Bridges: "Alle arbeiders moeten een eenheid vormen. Iemand mag niet worden gediscrimineerd vanwege ras, kleur, nationale afkomst, religieuze of politieke opvattingen. Discriminatie is het wapen van de baas." Deze 'kleurenblinde' opvatting riep de woede op van werkgevers en rechtse politici die Bridges in zijn succesvol vakbondswerk probeerden te dwarsbomen door hem als een gevaarlijke, rode, communist te portretteren.

Gelukkig dacht het Hooggerechtshof daar uiteindelijk anders over. Rechter Frank Murphy sprak zich in 1945 bewonderend uit over Bridges: "Zelden heeft iemand zo indringend de vrijheidsrechten uitgeoefend die onze grondwet biedt." Na een verblijf van 25 jaar in de Verenigde Staten, kon Bridges zich in 1945 uiteindelijk laten beëdigen als Amerikaans staatsburger. De gebeurtenis trok nationale aandacht.

Bridges verkondigde de opvattingen van de bond in zijn column On the Beam in The Dispatcher tegen discriminatie van zwarten en vrouwen en tegen de internering van Japanners in de Tweede Wereldoorlog. En in de jaren vijftig en zestig bekritiseerde hij fel het verbranden van zwarte kerken en het opjagen van de strijders voor burgerrechten. De ILWU veroordeelde de apartheid in Zuid-Afrika en het Amerikaanse optreden in El Salvador. Deze historische lijn van de bond wordt doorgetrokken tot de betrokkenheid bij de protesten in Seattle tijdens de conferentie van de Wereldhandelsorganisatie.

Harry Bridges was de grondlegger van een vakbond met sterke democratische principes en een geloof in sociale en politieke actie voor het bereiken van zijn doelstellingen, voor de eigen leden en voor arbeid(st)ers elders in de wereld. Het is die traditie, waaraan velen gelukkig bijdragen om ze levend te houden.

Harry Peer