Brussel - gesprekken over 'de nieuwe beweging', tweede ronde

Verzet en alternatief gaan hand in hand

Aan de vooravond van de Eurotop in Brussel vragen we Driek, lid van de Eerste Kamer voor de Socialistische Partij, en Mark, Eurodusnie, anarchistisch collectief in Leiden, of een bundeling van het verzet tegen de neoliberale politiek mogelijk is. Het is ons tweede gesprek in een serie over 'de nieuwe beweging'; bij het eerste (nummer 103, september 2001) waren we tot de conclusie gekomen dat er een aardige kloof bestond tussen de gevestigde politieke partijen en de 'nieuwe' actiegroepen. Driek ziet veel in eenheid in verscheidenheid, "anders geloof je niet in democratie". Marko geeft voorrang aan lokaal verzet, "voor de strijd tegen het kapitalisme hoef je niet naar Qatar of Brussel".

Het gesprek liep anders dan we bedoeld hadden. Op het laatste moment was George de Roos, werkzaam bij Internationale Zaken van ABVAKABO FNV, verhinderd. Van hem hebben we een bijdrage toegestuurd gekregen. Eerder had de vraag naar de bundeling van het verzet al een deuk opgelopen, omdat de uitgenodigde Internationale Socialisten (IS) niet met Eurodusnie aan één tafel wilden zitten. Zij namen het zeer hoog op dat Dusnieuws hen in verband had gebracht met antisemitisme. We zullen IS voor de derde ronde van onze serie gesprekken uitnodigen.

Heel wat drempels

Marko was er bij toen de Wereldhandelsorganisatie in 1998 haar vijftigjarig bestaan vierde. "Genève, een stad van bankgebouwen, hoofdkantoren van multinationale ondernemingen en juwelierszaken. Zonder heftige mobilisatie, waren er tienduizend mensen. De politie was nergens te bekennen. Eind jaren tachtig had in het Westen de laatste grote demonstratie tegen het IMF plaatsgevonden; in Berlijn. Dat was de Geneefse politie zeker vergeten. Vijf dagen lang stond de stad op z'n kop met zo'n zevenhonderd arrestaties. We zagen hier de eerste 'global day of action' van het Peoples Global Action netwerk dat aan de basis staat van de globaliseringsbeweging zoals we die nu kennen. Sindsdien hebben allerlei kleine groepen die in het Westen nog steeds bestonden en grote bewegingen in het Zuiden elkaar gevonden op een gemeenschappelijk thema: de internationale vrijhandelsinstituten.

Deze aandacht voor demonstraties tegen dit soort instituten zou je bijna doen vergeten dat het kapitalisme ook om ons heen gewoon voortwoekert. We zitten hier in een gebouw van Eurodusnie dat de nieuwe eigenaar het liefst zo snel mogelijk tegen de vlakte gooit om er luxe appartementen te bouwen.

Er moet een manier gevonden worden om de strijd tegen de concentratie van macht in mondiale instituten te koppelen aan lokale problemen en vormen van verzet. De oplossingen zullen niet van die mondiale instituten komen, maar moeten door directe democratische actie worden bereikt. Een andere uitdaging is om verschillende bewegingen naast elkaar te laten bestaan en tot praktische samenwerking komen. Daar zie ik nog heel wat drempels. Het is heel moeilijk om iets te vinden waar we allemaal voor zijn en wat ongeveer op hetzelfde lijkt."

Driek: "Ik ben daar positiever over. Door de huidige beweging zijn we al dichter bij elkaar gekomen. Diversiteit hoeft geen probleem te zijn. We zouden in Europa een Sociaal Handvest kunnen opstellen. Dat kan prima gebeuren in een model zoals Eurodusnie nu hanteert op lokaal niveau. Geen bestuur, geen hiërarchie. Daar zal de besluitvorming niet efficiënter van worden, maar democratie is per definitie niet efficiënt. Je moet de tijd nemen de verschillen tussen organisaties werkbaar te maken. Er zal gecoördineerd moeten worden, want we hebben een belangrijke taak, namelijk grotere delen van de bevolking mobiliseren."

Gemeenschappelijk belang

Marko gaat zonder veel omwegen de discussie aan, Driek is voorzichtig en zoekt de mogelijkheden van samenwerking. "Wij hebben intern veel discussie over de dominantie van marxistisch-leninistische groepjes. Ik ben het voor een groot deel eens met hun maatschappijanalyse, maar heb grote problemen met hun dikwijls autoritaire 'alternatief' en al even autoritaire organisatiewijze. Daarnaast zitten we met de Non-Gouvernementele Organisaties, waarvan ik me afvraag wat hun positie legitimeert. Ze zijn immers vaak even ondemocratisch en autoritair georganiseerd als een gemiddelde multinational. Ik zie dat de media veel aandacht aan die clubs besteden. Als lid van een plaatselijk collectief is het frustrerend te merken dat zij voor een belangrijk gedeelte bepalen welke kant de beweging op gaat. Ironisch genoeg zijn dat soort NGO's afhankelijk van Europese of nationale subsidies. Dat beïnvloedt hun standpunten en de dynamiek."

Driek: "Ben ik met je eens. Wiens brood men eet, diens woord men spreekt. Bovendien zijn er partijen in de beweging die tijdens acties en andere gelegenheden leden werven. Ik heb begrepen dat hierdoor nogal wat irritaties zijn gewekt. Toch wil ik benadrukken dat we een gemeenschappelijk belang hebben en dat is de strijd tegen het kapitalisme. Moeten we dan onze energie richten op de verschillen? Ik ben socialist en dus voor gelijke kansen. Dat geldt ook voor de beweging waarvan we deel van uit maken. Het zal niet meevallen samen een handvest op te stellen, maar als je er bij voorbaat van uitgaat dat het niet kan, geloof je niet in democratie."

Marko: "Je moet niet de verschillen en irritaties onder het tapijt proberen te vegen. Democratie betekent ook dat die verschillen besproken worden. Het is volstrekt reëel om te constateren dat bepaalde punten die ik wil fundamenteel anders zijn dan wat de SP wil. Ik pleit voor een partijloze en staatloze maatschappij."

Driek: "Je ziet in het nieuws de heftige protesten van mensen die ergens tegen zijn. Maar wat willen ze dan wel? Je zal op een gegeven moment een gemeenschappelijk doel moeten vinden."

Marko: "Hoe zie je dat dan voor je? Je brengt een eindeloze discussie op gang. Het is niet realistisch iedereen achter een handvest of zoiets te krijgen. Maar ook niet wenselijk. Mensen verschillen onderling van mening en die meningen veranderen ook nog eens regelmatig. Ik wil het over een heel andere boeg gooien. We moeten samenwerken om de andere wereld die we willen meteen in praktijk te brengen. Concreet doet de SP dat al met zijn eigen gezondheidscentra en hulpdiensten. Laten we met veel meer van dat soort initiatieven meteen beginnen. Niet wachten tot we het allemaal met elkaar eens zijn, want aan dat wachten komt geen eind.

Ik heb grote twijfels over een gezamenlijk handvest. Naast het krantje van de Euromarsen, zijn er vast nog vijf bladen van verschillende ideologische richtingen die ook over een handvest spreken. Laat die bestaan. Als je werkelijk in diversiteit gelooft, is het ook niet nodig om met z'n allen achter een handvest te staan. Het is veel belangrijker dat we plaatselijk met elkaar samenwerken zoals in Leiden Eurodusnie en de SP dat doen in het protest tegen de oorlog."

Constructieve projecten

Driek: "Ik ben het maar gedeeltelijk met je eens. Voor de uitbreiding van de beweging is het nodig dat er gewerkt wordt aan een aantal standpunten waar iedereen achter kan staan. Daar hoeven geen details in te staan over een anarchistische of een socialistische maatschappij. Je bent toch voor sociale zekerheid in Europa en voor raadpleging van de bevolking bij Europese aangelegenheden. Je ziet toch ook dat er in d14 een boel organisaties samenwerken? Er is hier toch ook een Leids anti oorlogscomité?"

Marko: "De discussie op gang brengen en houden is goed. Maar er worden overal op de wereld discussies gevoerd. Moeten we dan zeggen: kom allemaal maar naar Leiden dan maken we een manifest. Als de mensen zich een beetje verdiepen in het antikapitalistisch verzet zien ze vanzelf wat onze eisen zijn. In de westerse wereld heb je via internet toegang tot onafhankelijke media. Ik vind die drang om op één punt uit te komen in tegenspraak met wat je hiervoor zei over diversiteit.

Het doel van heel wat groepen en organisaties is politici onder druk zetten. Veel basisdemocratische bewegingen zijn helemaal niet zo gericht op parlementaire politiek. Het gaat ons in de eerste plaats om verzet te organiseren en in de tweede plaats om heel concreet antikapitalisme in de praktijk te brengen. Laten zien dat het anders kan en ik heb gemerkt dat dit ook gewoon leuker is. We kunnen leegstaande gebouwen bezetten en er een buurtcentrum of een andere vrijplaats in vestigen. Ga de strijd aan met een gemeente die een jongerencentrum sluit. Dat soort concrete punten aanpakken waarmee onvrede omgezet wordt in constructieve projecten. Die link wordt te weinig gemaakt. De internationale mobilisaties zijn sterk uit de verf gekomen, maar tegelijkertijd moet ik bekennen dat ik weinig concrete organisaties heb zien opbloeien sinds we die toppen af lopen. Dat valt me tegen en ik maak me daar zorgen over.

Ik wil zoveel mogelijk mensen betrekken bij een organisatie die op een structurele manier een alternatief voor het kapitalisme neerzet. De vraag is dan, hoe maak je die beweging groter en sterker. Dat betekent, zoeken naar vormen die mensen uitnodigen om mee te doen. We proberen samen te werken met organisaties in het land en internationaal die ongeveer met hetzelfde bezig zijn. Het lijkt misschien dat wij verwachten dat die acht van de G8 hun beleid veranderen als wij met tienduizenden in Genua demonstreren. Ik geloof daar niet in."

Driek: "Natuurlijk, dat zou naïef zijn. Die lui hebben enorme belangen. Er gaan weliswaar geluiden op dat er meer naar het verzet geluisterd moet worden, maar vooralsnog heeft dat alleen de bedoeling om de kracht van de beweging in te dammen. Het blijft noodzakelijk om mensen te betrekken bij lokale, nationale en internationale projecten die een alternatief bieden voor het kapitalisme.

Ik vind dat de clubs die aan die beweging meewerken de thema's moeten gebruiken om hun eigen organisatie uit te bouwen. Leden werven in de actie. Als de SP meer leden krijgt, kunnen we meer gezondheidscentra en hulpdiensten op poten zetten. We kunnen een grotere inspanning doen om de bevolking te informeren. Dat kan uiteindelijk leiden tot groter verzet met vertakkingen over de hele wereld. Dat geeft mij vertrouwen en is een tegenwicht tegen de mensen die zeggen: de hoge heren hebben de touwtjes stevig in handen, ik geef het op."

Frans Geraedts

Het kapitalisme woekert ook om ons heen gewoon voort. Voor de strijd daar tegen hoef je niet naar Qatar of Brussel.
We kunnen in Europa tot een Sociaal Handvest komen, waarin we ons gezamenlijk belang tot uitdrukking brengen.