Buitenland - België, sociaal bloedbad van Sabena

"Geofferd op het altaar van Europa"

Een half jaar de baas van Europa en één van de hoofdrolspelers in het grootste naoorlogse faillissement in de sociale geschiedenis van België. Daar bleef het op 7 november 2001 niet bij. Commentatoren en krantenkoppen vonden elkaar in de omschrijving "Sabena, een sociaal bloedbad". Direct zo'n 13.000 mensen op straat, indirect het twee- tot drievoudige. Negen dagen later besluit het parlement, minus het Vlaams Blok, tot de instelling van een commissie die de geschiedenis van Sabena onderzoekt vanaf de eerste herstructurering in 1975. Op hetzelfde moment start een justitieel onderzoek naar mogelijke fraude en verduistering.

Wat deze onderzoeken publiek naar boven zullen halen, is de vraag. Aan ingrediënten voor een neoliberale thriller met pittige schandalen ontbreekt het niet. Om er een paar te noemen. Sinds 1993 heerst de liberalisering in het Europees luchtruim. In 1995 treedt Swiss Air toe tot het aandelenkapitaal van Sabena en wordt door de hoofdaandeelhouder, de Belgische staat, gemachtigd tot het 'feitelijk commercieel beheer'. In 1997 besluit de Zwitserse directeur 34 Airbus vliegtuigen aan te schaffen, met een capaciteit van vijf- tot achthonderd passagiers, die Sabena moet leasen bij Swiss Air. In oktober 2001 gaat Swiss Air op de fles, ondanks de honderden miljoenen (gulden) die aan Sabena onttrokken zijn, zoals met name piloten hebben aangetoond. De liberale premier Verhofstadt is mededader in de crimi, maar voelt zich ook slachtoffer. Hij moest afdalen van het wereldtoneel van Bush en Blair en bekende van de weeromstuit dat Sabena kapot was gegaan aan "politieke benoemingen, geparachuteerde ambtenaren en politici". (Het Financieele Dagblad, 8 november 2001) Uiteraard voor zijn tijd.

Hernationaliseren

De woede en bitterheid van het personeel kennen vele bronnen. Al jaren wordt gesproken over een frauduleus beleid. Het personeel heeft om Sabena te redden de afgelopen vijftien jaar bijna twee miljard (gulden) ingeleverd. Reorganisatie is gevolgd door reorganisatie. Het scenario van het faillissement wordt geleid door de overweging het personeel als grootste schuldeiser buiten spel te zetten. De bureaubestuurders van de bonden, dus niet de delegees van de werkvloer, wordt verweten alleen maar over een "schoon sociaal plan" te praten en de ontslagen op voorhand aanvaard te hebben. Een deel van het personeel woont in Vilvoorde waar in 1997 de overheid toekeek hoe bij Renault 3.700 mensen ontslagen werden. In dat zelfde jaar vindt na een lang en taai verzet de ontmanteling plaats van een deel van Forges de Clabecq. In één van de demonstraties - 18 november - wordt op de borden die het grondpersoneel, de technici, stewardessen en piloten dragen de kritiek nog eens samengevat. "Sabena wordt geofferd op het altaar van Europa." 'Wij willen jobs, geen sociaal plan." "De regering is schuldig."

Op initiatief van onder anderen vakbondsdelegee Maria Vindevoghel gaat een groep van het personeel naar de rechter om als eerste schuldeisers erkend te worden en de ingeleverde franken terug te krijgen. Maria, werkzaam in de schoonmaak van vliegtuigen, achttien jaar bij Sabena: "De regering moet haar verantwoordelijkheid opnemen en Sabena hernationaliseren. Swiss Air is gekomen om winst te maken en, zoals alle patroons, trekt het zich niets aan van het personeel."(Solidair, 7 november 2001)

Europese Commissie knijpt af

De privatisering van Sabena, al in 1983 in gang gezet en uiteindelijk gerealiseerd door Swiss Air, is onderdeel van één van de grote projecten van het neoliberale Europa. Ook in de luchtvaartsector geldt dat de Europese Commissie alleen onder afknijpende voorwaarden staatssteun toestaat bij (sociale) calamiteiten. De hoofdlijn is: 'het mag niet'. Wordt er een uitzondering gemaakt, dan moet die staat handelen volgens de criteria van een privé-bedrijf en dus elk idee van een nutsvoorziening over boord zetten. De (onzekere) doorstart van Sabena via het opgetuigd dochterbedrijf DAT (Delta Air Transport) betekent dan ook niet alleen dat slechts zo'n 20 procent van het personeel mee kan, maar ook nog onder aanzienlijk slechtere arbeidsvoorwaarden.

Dit privatiseringsproject moet uitmonden in de concentratie van een paar grote luchtvaartmaatschappijen met daar omheen een kring 'lage kosten bedrijven'. Dat wil zeggen: lage lonen, hoge graad van willekeurige oproepbaarheid en als het even kan 'vakbondsvrij'. In deze logica past dat het nieuwe 'DAT plus' samenwerking zoekt met het Britse Virgin Express. Maar ook dat uitgerekend op de dag dat Sabena failliet ging, de Waalse minister van economie een contract voor de luchthaven Charleroi sluit met de Ierse maatschappij Ryanair. Beide bedrijven staan geboekt als 'low costs'.

In België heerst inmiddels bij velen de overtuiging dat NMBS (spoorwegen), Post, Belgacom en andere openbare diensten de weg naar privatisering onmiddellijk moeten verlaten. Gesproken wordt over een algemene staking op 13 december om de vonk van een Ander Europa over te laten slaan op de Europese vakbondsdemonstratie. Het is niet zo moeilijk de crash van Sabena in relatie te brengen met de Nederlandse Spoorwegen en KPN. Kom op naar Brussel - d'erop en d'erover.

Redactie