Maatschappelijk verantwoord ondernemen - een voorbeeld

Vakbondsvrijheid en vakbondsrechten liggen moeilijk

Tien jaar geleden voerde een groepje mensen in Nederland en Engeland actie bij C&A uit solidariteit met Filippijnse arbeidsters die werkten in een fabriek die voor C&A produceerde. De vrouwen wilden het minimumloon en hun achterstallig loon uitbetaald krijgen. Zij hadden een jaar voor de fabrieksdeur gezeten. Mede door de internationale steun en druk hebben ze uiteindelijk een deel van het achterstallige loon ontvangen. De fabriek werd gesloten. De Schone Kleren Kampagne (SKK) was geboren.

Christa de Bruin werkt op het internationaal secretariaat van de SKK in Amsterdam en coördineert de lopende actie die gericht is op de boycot van door Triumph geproduceerde lingerie. Deze wordt in Nederland onder andere verkocht door Vendex KBB (Vroom & Dreesmann, Bijenkorf en Hunkemöller). Triumph, een Zwitsers bedrijf, produceert namelijk in Birma waar sinds 1962 een militaire dictatuur heerst. De oppositie in het land roept iedereen op niet in Birma te investeren.

Elf Europese landen

Wie zijn betrokken bij de SKK en wat willen jullie bereiken?

"Groepen die actief zijn op gebieden als mensenrechten, consumentenbelangen en solidariteit met de derde wereld, zoals bijvoorbeeld de Alternatieve Consumentenbond, de Landelijke India Werkgroep en Somo (Stichting Onderzoek Multinationale Ondernemingen). We zijn een platformorganisatie, waarvan ook de FNV en vrouwengroepen deel uitmaken. Het doel is om tot betere arbeidsomstandigheden in de kledingindustrie te komen. Twee maal per jaar komen de verschillende groepen bij elkaar om de activiteiten op elkaar af te stemmen.

Ondertussen zijn er in Europa elf landen met vergelijkbare coalities en activiteiten. In al deze landen richten we ons op consumentenvoorlichting en bewustwording, internationale solidariteit, bedrijfsacties en de rol van de overheid. Afgelopen maart kwamen we na tien jaar activiteiten in Barcelona bij elkaar. Afgevaardigden uit alle continenten, waaronder vakbonden en organisaties uit de productielanden, evalueerden en maakten gezamenlijke plannen.

Hoe betrekken jullie consumenten bij acties?

"Naast onze Nieuwsbrief proberen we op manifestaties aanwezig te zijn en doen we soms straatacties. Zoals we afgelopen januari beha's verbrandden voor de deur van V&D in de Amsterdamse Kalverstraat tegen de verkoop van producten van Triumph.

Drie keer per jaar kiezen we een bepaalde misstand waarop we onze protestbrieven richten. Een recent voorbeeld is de fabrieksbrand in Bangladesh, waarbij doden vielen omdat het personeel niet kon vluchten vanwege het feit dat de deuren op slot zaten. De protestkaarten kan iedereen naar bedrijven versturen of naar een regime zoals in Birma; tegelijk gaat dan in dit geval een solidariteitsbrief naar de vakbond in ballingschap. De kaartenacties lopen via onze eigen achterbannen.

Tijdens het Europees kampioenschap voetbal, Euro 2000, hebben we actie gevoerd tegen het gebruik van de ballen en sportschoenen (Adidas en Nike) die onder erbarmelijke omstandigheden voor hongerlonen in Azië worden gemaakt. Met deze actie wilden we ook de sportclubs bereiken.

In principe voeren we geen boycotacties. Het gevolg zou namelijk kunnen zijn dat contracten verbroken worden en de betrokken arbeid(st)ers hun werk verliezen. In het geval van Triumph maken we een uitzondering, omdat de Birmese vakbeweging in ballingschap oproept de contacten met het regime te verbreken en, voor het eerst, de Internationale Arbeidsorganisatie (ILO) vraagt de handelsrelaties te herzien. Essentieel is dat de investeringen ten goede komen aan het dictatoriale bewind dat daarmee de repressie financiert."

Handvest over eerlijke handel

Jullie streven ernaar dat bedrijven werken volgens een gedragscode die acceptabele arbeidsverhoudingen voor de werknemers in de kledingindustrie in de productielanden moet garanderen , hoe werkt zoiets?

"In 1999 is de stichting Eerlijk Handels Handvest (EHH) opgericht. Deze bestaat uit vakbonden, maatschappelijke organisaties en vertegenwoordigers van het midden- en kleinbedrijf. De minimumnormen waaraan de arbeidsomstandigheden moeten voldoen, zijn gebaseerd op conventies van de ILO en hebben betrekking op: een leefbaar loon, geen gedwongen overwerk, veilige en gezonde arbeidsomstandigheden, recht op organisatie, onderhandeling en een arbeidscontract, geen kinderarbeid, geen discriminatie en geen dwangarbeid. Milieuaspecten spelen een rol in relatie met veiligheid en gezondheid.

Winkels die kleding verkopen die volgens de voorwaarden van het handvest gemaakt is, komen in aanmerking voor een sociaal keurmerk, 'fair wear'. Een controlesysteem om toezicht op naleving te kunnen uitoefenen, wordt nog uitgewerkt."

Wie betaalt de invoering van de code EHH?

"Bedrijven die de gedragscode implementeren, hetgeen momenteel door vijf bedrijven wordt getest, krijgen het fair wear keurmerk toegekend. De kosten hiervan worden nu nog gedekt door gelden die in de cao zijn vastgelegd. Het is de bedoeling dat bedrijven zelf gaan betalen voor de controle op de naleving en de doorvoering van verbeteringen."

Deelname vakbeweging

Welk controlesysteem is effectief?

"Wij bepleiten de aansluiting van bedrijven bij het Eerlijk Handels Handvest waaraan een onafhankelijk controlesysteem verbonden is. In die uitoefening van de controle zijn plaatselijke vakbonden, naast maatschappelijke organisaties, nadrukkelijk betrokken. Dit zou kunnen werken volgens het principe van onaangekondigde bedrijfsbezoeken. Gesprekken met arbeiders en arbeidsters zouden buiten het bedrijf plaats moeten vinden. Verder moet er een klachtenprocedure komen."

Hoe verloopt jullie samenwerking met de FNV?

"We komen elkaar regelmatig tegen in overlegsituaties. In de zaak van Triumph werken we samen met FNV Mondiaal. Dit verloopt goed. De FNV maakt deel uit van de stichting EHH, zit in het bestuur en het college van deskundigen en is nauw betrokken in de opstelling van de codes. Bovendien hebben we een goed contact met de onderhandelaar van FNV Bondgenoten bij Vendex KBB.

Toen onlangs uit een onderzoek door Somo naar voren kwam dat er van alles mis was met de eigen controles van Vendex KBB in India en Sri Lanka, hebben wij dit tot grote ergernis van het bedrijf in de pers gebracht. We deden dit, omdat een reactie op de onderzoeksresultaten uitbleef."

Denk je dat dit onderwerp bij leden van FNV-bonden speelt of er terechtkomt?

"Bij onze activiteiten om Schone Kleren Gemeentes van de grond te krijgen, zijn ook wel kaderleden of regiobestuurders betrokken. De bedoeling is dat gemeentes verklaren hun eigen beleid door te lichten op bijvoorbeeld de inkoop van dienstkleding of dat ze winkels daartoe oproepen. Ook hier dringen we niet aan op een boycot, maar op betere arbeidsvoorwaarden en arbeidsomstandigheden bij de producenten. In Brabant is een bedrijfsgroep van de bond hiermee bezig. Langzaam lijkt deze activiteit door te sijpelen naar de basis van de bond."

Hoe betrekken jullie jongeren in de diverse campagnes?

"Het project "The Fashion Files" is gericht op scholieren van ongeveer vijftien jaar. Dat is een spel dat langs de scholen gaat. De leerlingen spelen dat ze journalist zijn en organiseren workshops die ingaan op handel, milieu, vakbonden, de positie van vrouwen en de rol van de reclame. Hierbij werken we bijvoorbeeld samen met de jongerenorganisatie van het CNV."

Internationale wetgeving

Hebben jullie een beeld van de tot nu toe bereikte resultaten?

"Dit is een moeilijk punt. De indruk bestaat dat kinderarbeid is afgenomen. In ieder geval wordt die minder aangetroffen. Verder zien we zichtbare verbeteringen in bedrijven, bijvoorbeeld bij het aanbrengen van nooduitgangen en toiletten. Het verwerven van vakbondsrechten en vakbondsvrijheid blijkt het moeilijkst te realiseren.

Momenteel gaan we via proefprojecten bij vijf bedrijven na welke knelpunten optreden bij de invoering van de gedragscode. We verwachten dat bedrijven die stappen willen zetten tegen de concurrenten aanlopen en dat de mensen die daar werken verdere eisen zullen stellen, bijvoorbeeld over loon, arbeidstijden en vakbondsvrijheid. Om de mogelijkheden en de haalbaarheid te kunnen beoordelen, is dus samenwerking met maatschappelijke organisaties ter plaatse als vakbonden en non-gouvernementele organisaties, van groot belang. Ter ondersteuning van deze activiteiten, met name de gedragscodes, is internationale wetgeving onontbeerlijk."

Roland Siebe

Schone Kleren Kampagne: Postbus 11584, 1001 GN Amsterdam. Telefoon: 020-4122785. E-mail: ccc@xs4all - Website: http://www.cleanclothes.org

Alleen bij hoge uitzondering voeren we boycotacties. We willen niet dat mensen hun werk verliezen.

De controle in bedrijven moet in de eerste plaats door lokale vakbonden of andere organisaties gebeuren.