De Euromarsen - hoe staat het daarmee?

Op naar de Assemblee in Brussel

De toppen in Göteborg en Genua kenmerkten zich door massale demonstraties en politiegeweld. Wat begon in Frankrijk (1995) als de lange marsen van uitgeslotenen en werklozen tegen een asociaal Europa en uitmondde in de grote demonstratie van de Euromarsen in Amsterdam (50.000 mensen in 1997), is uitgegroeid tot een mondiaal protest tegen de neoliberale globalisering. Terwijl arbeiders in België bij Renault (Vilvoorde) en Forges de Clabecq een hevige strijd voerden, berichtten kranten in 1997 dat de Euromarsen de laatste socialistische splintergroepen op straat brachten.

We praten met Piet van der Lende, vanaf het begin actief in de beweging van de Euromarsen, en leggen hem de vraag voor naar de relatie tussen deze marsen en de internationale acties in onder meer Göteborg en Genua. Worden de Euromarsen overschaduwd door de nieuwe beweging? Hebben ze nog een eigen gezicht of verdwijnen ze achter het mediabeeld van geweld? En welke plannen zijn er voor de komende Eurotop in België? Piet: "Vast staat in ieder geval dat de internationale pers over Genua tot een inhoudelijke beoordeling kwam. En dat is wel een groot verschil met Göteborg toen alleen over het geweld werd bericht. Wat mij minder bevalt, is de 'wij/zij' opvatting die bij groepen actievoerders leeft. De bewuste voorhoede tegenover de onwetende massa die op het werk of in de wijken het evangelie verteld moet worden."

Luxe discussie

Hoewel Piet de Euromarsen als één van de beginpunten ziet van de internationale beweging tegen de Europese Unie, de G8, de Wereldhandelsorganisatie en het Internationaal Monetair Fonds, merkt hij op dat buiten de westerse wereld al jarenlang geprotesteerd wordt tegen het afknijpen van grote delen van de bevolking, het leegroven van de landen en het verpesten van het milieu.

Piet: "Vanaf ongeveer 1995 zag je bewegingen met aanvankelijk een nationale oriëntatie -bijvoorbeeld in Frankrijk de werklozen en in Mexico de Zapatistas - zich meer op internationaal niveau richten. De toenemende invloed van IMF en Wereldbank was daar verantwoordelijk voor. De Euromarsen zagen zich als een deel van die internationale beweging, waarvan in feite ook het boerenverzet in landen als Brazilië en India deel uitmaakt. Denk verder bijvoorbeeld aan Argentinië, dat heeft een schuld van 100 miljard gulden. Straks wordt de kraan dichtgedraaid en de gevolgen laten zich raden. Regelmatig zijn er demonstraties van vijftig- tot honderdduizend mensen.

De aanhang van de Euromarsen bestond vooral uit werklozen, uitgeslotenen. Mensen die voor hun directe, economische belang in actie kwamen. De zogenaamde antiglobalisten stellen meer politieke eisen: schuldenlast, democratie, enzovoort. Het karakter is idealistischer en radicaler.

Wat in de westerse discussie ontbreekt, is aandacht voor vergelijkbare protestbewegingen in de landen van de derde wereld. Iedereen roept nu dat het in Seattle is begonnen, maar dat is natuurlijk niet zo. Dat is een vorm van veramerikanisering. De discussie die nu ook in links Nederland gevoerd wordt over het door een groep demonstranten gebruikte geweld - mysterieus 'het zwarte blok' genoemd - is eenzijdig. In India of bij de Palestijnse opstand staan mensen letterlijk met de rug tegen de muur en met een lege maag. Daar vallen regelmatig doden en is geen sprake van een relatief gemakkelijk leventje in westerse steden. Ze zijn constant bezig met hun eigen positie en de gevolgen van de mondialisering. Hier voeren we in wezen een luxe discussie, we demonstreren een paar dagen en gaan dan weer op het fietsje naar het werk of de universiteit of doen onze boodschappen. Van de pogingen die hier en daar ondernomen worden om te komen tot wederzijdse tolerantie tussen radicale groepen die geweld gebruiken, of in ieder geval niet schuwen, en de Non-Gouvernementele Organisaties die zich daarvan distantiëren, verwacht ik niet veel. Wederzijdse tolerantie, daar kan je nooit tegen zijn, maar dan moet aangegeven worden hoe de dialoog tussen de verschillende groepen vorm krijgt. Heel wat actievoerders zijn nu tamelijk gefixeerd op dat politieoptreden: wat is er allemaal gebeurd, hoe is het precies gegaan, wie stond waar en wie werd wel of niet geslagen. Natuurlijk gaat het hier om een uiting van de autoritaire staat, maar je moet je er niet op blind staren. Op een gegeven moment moet je verder. Om terug te komen op de Euromarsen, wij hebben een vergelijkbare discussie gehad over het 'tophoppen'. Ga je daar mee door of geef je er een eigen uitwerking aan? Zo zijn we gekomen op de Assemblee van Uitgeslotenen. En nu streven we naar een brede coalitie en roepen alle sociale bewegingen op in Brussel deel te nemen aan een gezamenlijke assemblee."

Assemblee van Uitgeslotenen

Het lijkt er op of de Euromarsen, misschien door de keuze van deze assemblee, uit beeld zijn verdwenen. Het was een sterke beweging in Frankrijk met een toenemende steun in Duitsland. Wat is er van overgebleven en wat gebeurt er nog?

Piet: "In Frankrijk zijn de confrontaties hard geweest. Demonstraties van werklozen werden verboden en de politie beveiligde de sociale diensten en arbeidsbureaus die het doelwit waren van acties en bezettingen. Inmiddels is een deel van het organiserende kader door de economische opgang aan betaalde arbeid gekomen. In Oost-Duitsland leidde de hoge werkloosheid na de val van de muur in vrijwel iedere stad tot een comité van werklozen die demonstreerden en acties voerden. Hoewel verspreid betere voorzieningen werden binnengehaald, daalde het enthousiasme voor deze actievorm en werd overgaan tot de vorming van zogenaamde werklozenparlementen. Bijeenkomsten van groepen werklozen met wisselende vertegenwoordigers die lokale politici ter verantwoording riepen, ervaringen uitwisselden, inhoudelijke debatten organiseerden, nieuwe eisen opstelden, enzovoort. Dat was een impuls die de demonstraties en acties op straat nieuw leven inblies.

De Euromarsen hebben deze werklozenparlementen omgezet in assemblees om geen parallel te willen suggereren met de bestaande parlementaire organen in het kapitalisme en om de deuren te openen voor allen die uitgesloten zijn, precaire arbeid verrichten, enzovoort. Dus niet alleen de werklozen. Het ideaal is om in elk land een nationale assemblee van de grond te krijgen en deze met steeds wisselende vertegenwoordigers uit te bouwen tot op Europees niveau. Er zijn nu twee assemblees geweest. In Keulen en Parijs. Op de eerste heerste nog een Babylonische spraakverwarring, de tweede vorig jaar was goed voorbereid en verliep aanzienlijk beter. Uit Nederland hebben we daaraan deelgenomen met vertegenwoordigers van werklozengroepen, de Arme kant van Nederland en vakbondsleden. Met het resultaat - een Europees sociaal minimum inkomen van 50 procent van het bruto nationaal product per hoofd van de bevolking - is nog niet veel gedaan. Een probleem is dan ook de continuïteit van de organisatie. Mede door gebrek aan geld dreigt steeds de boel in te zakken. Toch ben ik er van overtuigd dat de grondslag van de Euromarsen, en dat is de zelforganisatie van mensen op internationaal niveau, wezenlijk is. Daardoor zal het geen tijdelijke beweging zijn die op- en neergaat als de zon. Vergelijkbare groepen zijn er overal in de wereld. En deze bewegingen zullen elkaar gaan vinden."

Jeugdherbergen

Hoe bereiden jullie je voor op de Eurotop in Brussel? Blijven de Euromarsen toch 'tophoppen'? Komt er een nieuwe assemblee?

Piet: "Om met de assemblee te beginnen. Die komt er en ook nog in het gebouw van het Europees parlement. Iedereen is welkom. Alle jeugdherbergen in Brussel zijn voor een week gehuurd. Ook in Nederland zijn we ons druk aan het voorbereiden. Het sociaal minimum zal terugkomen op de agenda. Het onderzoeksbureau Searchweb is bezig op basis van onder andere interviews met direct betrokkenen een rapport op te stellen over precaire arbeid. Dergelijke rapporten worden ook in andere landen gemaakt. Na bespreking zullen daaruit nieuwe gemeenschappelijke eisen komen.

Een tweede punt in Brussel zal gaan over de mogelijkheid van een assemblee samen met bijvoorbeeld vrouwen-, milieu- en vakbeweging. Naar Attac en andere groepen is een oproep uitgegaan een inhoudelijk debat te voeren over welk Europa wij voorstaan. Daarnaast zal opnieuw de Europese grondwet aan de orde komen. Van de soevereiniteit van de nationale staten wordt steeds meer afgeknabbeld en welke burgerrechten worden op Europees niveau vastgelegd. Bijvoorbeeld ten aanzien van staken, sociale zekerheid en asielzoekers.

De Euromarsen zijn bezig een duurzame structuur te vormen en een eigen programma voor de langere termijn. Dat wil zeggen: niet alleen pamfletten hoe slecht de wereld is, maar directe reacties op Europese beleidsmaatregelen in de vorm van zelfstandige voorstellen. Bij ons is de leuze "Europa Nee" die in Göteborg nog te horen viel, achterhaald. De internationalisering is een voldongen feit, terug naar de nationale staten van Keynes is een illusie. Binnen het kapitalisme is de keuze tussen een nationale of een Europese staat vals. Of Kok of de baas van het IMF zegt dat de uitkeringen verlaagd moeten worden, we schieten met beiden niks op. Het gaat om een fundamenteel ander Europa."

Ton Dijkstra

Begin oktober brengt het Nederlands comité van de Euromarsen een krant uit in een oplage van 20.000. Gericht op de Assemblee en de demonstratie van 14 december 2001. Te bestellen bij: Euromarsen, Da Costakade 148, 1053 XC Amsterdam, 020-6898806 - giro: 8166641, tnv. Stichting voor een Sociaal Europa, e-mail: bijstbnd@xs4all

No-Nonsense (41 kb)