welkom
edities
inhoud

De eerste in een serie gesprekken over 'de nieuwe beweging'

"Ga eens off line met die vakbeweging"

De huidige toestand wordt langsgelopen door: Lizet van het onafhankelijk mediacentrum Indymedia - Kees van het solidariteitsfonds XminY - Ed van actiegroep het Autonoom Centrum in Amsterdam en Eric-Jan van Internationale Zaken van FNV Bondgenoten. Ze maken duidelijk welke kant het niet heen moet met 'de nieuwe beweging'. Overigens, je mag helemaal niet van een Beweging spreken.

Ze duiken er op

Bij de meesten aan tafel is de weerzin tegen politieke partijtjes, dogma's, linkse dominees, lobbyclubs, gevestigde organisaties, hiërarchie ... groot.

Lizet: "Je merkt tijdens themadagen of demonstraties dat kleine politieke partijen inhaken en proberen de leiding te nemen. Er wordt bijna dagelijks tot bij het bier en de appelsap gediscussieerd over de mate waarin je deze groepen mag binnenlaten. De betreffende personen vragen we openheid van zaken te geven. Een verborgen agenda maakt de beweging kapot. Als ik zeg aan te nemen dat dit hun bedoeling niet is, krijg ik geen antwoord." Kees gaat een stapje verder: "De meer traditionele organisaties leggen hun vinger op een zere plek. Bij de actiegerichte groepen ontbreekt het vaak aan structuren en daarom halen ze er minder uit dan zou kunnen. En als zich dan chaotische taferelen voordoen, zoals in Genua en Göteborg, waarbij iedereen maar doet waar die zin in heeft, is dat koren op de molen van de hiërarchische en dogmatische organisaties. Zie je wel, dat komt er nou van." Ed sluit daar op aan door eerst te constateren dat er iets nieuws groeit. "Dat staat vast. Onder andere door het internet wordt een verbinding gelegd tussen wat lokaal en wat op wereldschaal gebeurt. Er is een paraplu gevonden waar heel wat groepen onder kunnen zitten, vooral omdat er geen eisen aan deelname worden gesteld. Wat niet nieuw is, zijn de vele linkse partijen die op deze beweging duiken en naar mijn gevoel op ouderwetse wijze leden werven. Ik zie daarin een groot probleem voor de toekomst."

Gevraagd naar de positie van de vakbeweging, denkt Eric-Jan niet dat deze overvleugeld wordt. "Ook bij ons is er sinds Seattle een omslag gekomen. We moeten vaststellen dat er internationaal verschillend gedacht wordt door de bonden. De Amerikaanse bonden zitten op een ander standpunt dan de Europese, maar ook de bonden uit de derde wereld kijken argwanend of wij niet te protectionistisch bezig zijn. Zij zien meer in schuldsanering dan in de minimale sociale clausules die wij aan multinationals zouden willen opleggen. Overigens houdt Internationale Zaken van FNV Bondgenoten zich niet alleen met de ongelijkheid in de wereld bezig. Wij ondersteunen ook Europese ondernemingsraden en vakbonden in Oost Europa en de derde wereld."

Postmodern

Kees zet een vraagteken bij de term 'beweging': "Een term waarvoor je kiest, maar waar je niet blij mee bent. Het maffe is dat er rond de toppen veel mensen samenkomen en met elkaar optrekken. Organisatorisch hebben ze verder niks met elkaar te maken. Ze zijn het op lang niet alle punten met elkaar eens, wat ook weer wat anders is dan oneens. Ze zijn met heel verschillende thema's bezig, vinden elkaar op bepaalde momenten, versterken elkaar en toch gaan ze weer uit elkaar. Dat moeten we waarschijnlijk 'postmodern' noemen. Het ontbreken van een dogmatische, politieke stroming heeft er voor gezorgd dat dit mogelijk is. Vroeger had je een linkse dominee die luid voorkauwde hoe het zat en als je dat niet vond, deed je niet mee." Ed: "De binding is nu dat je ergens tegen bent, maar dat betekent in de verste verte niet dat je voor hetzelfde bent. Stalinistische groepen kunnen best tegen een wereldtop zijn. Met reformistische NGO's wil ik zo weinig mogelijk te maken hebben. Zij gebruiken onze energie voor een doel dat ik helemaal niet zie zitten. Dat is het probleem van deze beweging. Er moeten nieuwe initiatieven komen die wat meer structuur brengen tussen al die mensen die actief iets niets willen. Maar niet samen in een grote reformistische NGO die zichzelf in stand moet houden, omdat ze nu eenmaal een grote organisatie met kantoor en personeel is. En ook niet een hiërarchische politieke partij. Hoe vind je dan toch een organisatiemodel waarbinnen mensen die een band hebben de mogelijkheid houden naar buiten te kunnen treden en nieuwe mensen aan te trekken?"

Aan de poort

Na onze vraag hoe de beweging verder moet komen, wordt veel over en tegen de vakbeweging gezegd. De nieuwe beweging mag dan wars zijn van gevestigde, hiërarchische en dogmatische organisaties, er wordt toch verwachtingsvol uitgekeken naar de vakbonden.

"Die kunnen een flinke duit in het zakje doen", stelt Kees vast na zijn bezoek aan de Verenigde Staten. Grote delen van de Amerikaanse vakbeweging zijn niet bang om in zee te gaan met in hun ogen vreemde vogels."

Eric-Jan: "De negatieve uitwassen van de bloeiende economie op wereldschaal beginnen de laatste jaren door te dringen. In Amerika, maar de laatste maanden ook in Europa, vinden golven van ontslag plaats die steeds meer mensen raken. Wij organiseren wel eens een themadag en zien dat veel mensen zich betrokken voelen. Maar de realiteit is ook dat we een organisatie zijn van 500.000 mensen waarvan misschien een tiende zich actief wil inzetten voor het internationale werk. Onze doelstelling blijft echter de grote massa te bereiken." Lizet: "Staan jullie nog wel eens aan de poorten van fabrieken voor het ouderwetse vakbondswerk? Als je de financiële pagina's van de kranten bekijkt, zie je de beursfondsen fijn in het rood gaan en je weet dat er dan ontslagen volgen. Ben je vervolgens fysiek aanwezig bij die fabriek?" Eric-Jan: "Er wordt wel eens te veel aandacht besteed aan andere dingen, maar in grote lijnen: onze bestuurders zijn er klaar voor."

Kees: "De gevolgen van de Wereldhandelsorganisatie en allerlei internationale akkoorden raken de leden direct. Ik vraag me dan af hoe het in Amerika zich zo anders kan ontwikkelen dan hier. Ik ben een tijdje opgetrokken met de bond van postbodes in Canada. Die mensen voeren in hun eigen werkgebied huis aan huis campagne tegen de privatisering van de post, maar komen ook naar de demonstraties terwijl ze weten dat die tot rellen kunnen leiden. Het was heel goed dat de FNV naar Nice ging, maar er is nog wel een groot verschil tussen mede organiseren, je leden erin betrekken of als leiding er af en toe iets aan doen." Eric-Jan: "Dat levert bij ons veel interne discussie op. Onder de leden vindt een omslag in het denken plaats over het neoliberalisme en de gevolgen. We gaan daar gebruik van maken om dit thema nadrukkelijker op de agenda te krijgen." Ed: "Velen zien dat er jarenlang absoluut geen oplossingen geboden worden, bijvoorbeeld bij vraagstukken als het milieu en de immigratie. Inkomen is daarbij niet meer allesoverheersend. Steeds meer mensen stellen eisen aan de kwaliteit van het leven en niet meer traditioneel aan het inkomen. Dat is een wezenlijk kenmerk van de nieuwe beweging. Begint dat ook in de vakbeweging naar boven te komen?" Eric-Jan: "Bij de voorhoede speelt dat zeker."

Radicaliteit

Kees: "Je ziet een radicalisering bij de achterban van allerlei organisaties. De radicaliteit kun je verklaren, omdat parlementaire partijen geen oplossingen te bieden hebben. Als vakbeweging kun je op je vingers aftellen dat je bij grote conflicten dezelfde reacties zult zien als bij de antiglobaliseringsacties, namelijk: bij de gevestigde politiek hoef ik niet te zijn, want daar komen ze met het verhaal van 'sorry, wij weten niet hoe het moet'. Conclusie van de mensen: dan moeten we het zelf maar doen en met harde middelen, anders wordt er niet naar ons geluisterd." Eric-Jan: "Je hebt gelijk. Kijk maar naar het maatschappelijk verantwoord ondernemen. Wij zijn teleurgesteld over wat regering en parlement doen. Dat komt op deze manier niet van de grond." Ed: "Hoe langer het duurt dat de vakbeweging blijft gokken op het beïnvloeden van het parlement, hoe groter het gevaar dat mensen hun geloof in politiek verliezen. Dat schept kansen voor extreem rechts. Dan is het opeens de schuld van de vluchtelingen." Lizet: "Mensen zijn geneigd eerder voor rechts te kiezen, omdat actievoerders en demonstranten negatieve beelden oproepen. Dan hebben we het wel over een grote groep die zo denkt en niet eens lid van de vakbond is. Het lidmaatschap is trouwens belachelijk duur. Ik heb maar een Melkert-baan en ik denk er niet over om lid te worden, hoewel ik wel solidair ben natuurlijk. Leg eerst maar eens uit wat je voor me kunt doen. Want het enige dat ik zie, is dat Wim Kok ooit vakbondsleider was en nu minister-president. Is de vakbond soms een carrièrebak? Het gevoel is dat de FNV een soort lange arm is van de overheid. Ga weer eens aan de poort staan, wees eens 'off line'. Je moet meer smoel hebben, omdat je ondergesneeuwd wordt door sex, drugs en drank. We worden overspoeld door festivals waar iedereen happy is." Eric-Jan: "We zijn de laatste vijftien jaar minder zichtbaar, deels als gevolg van de gunstige economie en het poldermodel. Toch gebeurt er bijvoorbeeld gedegen onderzoek naar de handel en wandel van multinationals. We volgen die ondernemingen in Europa, maar ook in landen als Brazilië en India. Er is een netwerk van kaderleden ontstaan dat misstanden aan de kaak stelt. Het zou alleen wat nadrukkelijker in het nieuws moeten."

Ed: "Iedereen heeft hier zijn eigen veilige cultuurtje. Je hoeft er helemaal niet uit. Rondom migratie heeft het Autonoom Centrum bewust die lijn verlaten en zijn netwerk uitgebreid naar kerken, hoogleraren en politievakbonden. Daardoor ontstaat een toenemend begrip voor actievoerders en je ziet dat de discussie opschuift. Als je je afsluit, heb je altijd gelijk." Eric-Jan: "De realiteit is dat je dan heel vaak ad hoc allianties sluit. Wat dat betreft zouden wij wel wat meer beïnvloed kunnen worden. Wij zijn een kleine afdeling binnen een grote bond waar veel vragen komen van leden omdat er iets speelt op hun bedrijf. Daardoor blijft er niet altijd voldoende tijd over voor grotere internationale issues." Kees: "De grotere organisaties zijn altijd bang dat ze de leden afschrikken als ze een stevig standpunt innemen. Ik zou wel eens onderzocht willen zien of dat werkelijk zo is. Bovendien spreekt het andere leden en potentiële leden juist aan." Eric-Jan: "Wij hebben de hoop dat we de leden op de grotere thema's kunnen aanspreken en dat de lijn van de verleidelijke kortingen en sociale ANWB niet doorgezet wordt." Lizet: "Het zou zo moeten worden dat de vakbeweging een deel van je leven is als je later groot wordt. Dat moet aan leerlingen uiteengezet worden."

Brussel

Tot slot vragen we naar de plannen voor de komende top van Europese regeringsleiders in Brussel.

"FNV Bondgenoten heeft geen plannen. In Brussel zetelt een aantal internationale vakbonden, dus die zullen wel iets gaan doen", neemt Eric-Jan aan.

Ed: "Het Autonoom Centrum gaat een grote bijeenkomst organiseren waarin gediscussieerd wordt over Brussel."

Lizet: "Wij gaan met Indymedia - een internationaal netwerk van media-activisten, geboren in Seattle - zorgen dat er informatie en verslaggeving is naar Brussel toe en tijdens de demonstraties. De reguliere journalistiek is te veel partij om het daar aan over te laten."

"XminY is beducht dat Brussel verwordt tot een dagje demonstreren", vertelt Kees. "In Brugge hebben al voorbereidingen door regeringsleiders plaatsgevonden, maar daar zijn geen reacties op gevolgd.We moeten zien dat we verder komen dan alleen spektakel. Er moeten structuren ontwikkeld worden. In het kielzog van de acties zijn mensen zich gaan verdiepen in het beleid dat Europa aan het voeren is. Als je dat niet doet, hoef je er niet heen te gaan."

Frans Geraedts

Kruisraket (13 kb)

FNV (17 kb)