nr. 101
mei 2001

welkom
edities
inhoud

Solidariteit

Redactioneel

Stop de verschraling van de arbeid

We hoorden het begin mei een huisarts zeggen: "Ons vak gaat verloren." Ze staakte en probeerde minister Borst uit te leggen waarom. De minister begreep het niet en had het alleen maar over het geld dat ze bij de wachter aan de hellepoort had weggesleept. De huisarts staat voor velen in de gezondheidszorg. Per deelgebied en functie zal het wat anders liggen. Onderdelen waarop het vak ooit gekozen is, verdwijnen. Het sociale contact is geminimaliseerd. De bedrijfsmatigheid is toegenomen en daarmee de massaliteit en anonimiteit. "Je hebt geen tijd en geen kans meer om je werk fatsoenlijk te doen."

De gezondheidszorg staat voor het onderwijs. Ook daar beleidsmakers die nog geen bord, laat staan toilet, kunnen schoonmaken. In kosten denken, slechts hun eigen schoolsucces kennen en het liefst kinderen al voor de geboorte op hun competenties willen toetsen. Respect voor het dagelijks werk is hen vreemd. Output, daar gaat het om.

Het onderwijs staat voor de Nederlandse Spoorwegen. Druk geraadpleegde deskundigen tonen voor radio en televisie hun verbazing: "Er wordt gestaakt, maar het gaat niet om loon." Andere deskundigen, adviseurs in loonmatiging, hebben er een uitleg voor. "De moderne medewerker kijkt verder dan het inkomen en wil zich persoonlijk ontplooien." Een magere verklaring. Mogen we de Leidse textielarbeiders in herinnering brengen die in 1629 protesteerden tegen de verschraling van hun beroep?

Er lijkt ons dus meer aan de hand. Machinisten en conducteurs achten zich miskend en geminacht en met de rationalisering en vervlakking van hun werk zien zij hun veiligheid en die van de treingebruikers in gevaar komen. Bovendien dreigen de sociale structuren, die hen samenbinden en het werk plezierig maken, afgebroken te worden.

Vergelijkbare processen doen zich voor in de gezondheidszorg en het onderwijs. De culturele revolutie van industrialisering en marktcalculatie deelt het werk op in minuten, maakt het overleg spaarzaam en de begeleiding contactarm. Wat beroepsuitoefenaars nodig vinden, wordt onverenigbaar met wat mogelijk is. Zorg legt het af tegen bedprijs, lesmateriaal tegen conciërge uren.

Deze strijdigheid tussen wat verantwoord is en feitelijk gebeurt, is niet exclusief voor de publieke sectoren. Werk waar je morgen aan begint, had gisteren klaar moeten zijn. De doorgaande stijging van het aantal arbeidsongeschikten heeft daar veel mee te maken. Evenals het feit dat van ruim eenderde de diagnose 'psychische gronden' luidt. Maar de publieke sectoren, of wat daar nog van over is, krijgen op dit moment terecht de volle aandacht. Afraffelen van het werk is ook heel vervelend voor de klant. Het besef dat de offers aan de markt veel kwaad hebben aangericht, blijkt uit twee recente initiatieven. Het ene is van de prominente stichting "Stop de uitverkoop van de beschaving", het andere is een persoonlijk manifest van Lodewijk de Waal, geheten "Minder markt, meer mens." Heel opvallend is dat beide teksten zwijgen over de arbeid die dag in dag uit door velen verricht wordt en over de verschraling van de kwaliteit daarvan.
Heus, dames en heren, wanneer 'ons vak verloren gaat', biedt dat u en ons minder mogelijkheden tot een beschaafd en menswaardig bestaan.

Redactie