Welkom
Ingezonden
Solidariteit "ingezonden"

Extreme controlemaatregelen, onzekere werktijden en arbeidsomstandigheden

Logistieke ketens slopen milieu en arbeidsrechten

Globalinfo 1

De Brusselse NGO Counter Balance bracht 26 februari 2020 een rapport ui over hoe logistieke ketens de rechten van de werknemers één voor één ontmantelen. Titel: Corridors as factories: supply chains, logistics and labour, is this the world you want. 2 Onderzocht is de 'logistiek' die de wereldwijde productie, distributie en consumptie hervormt. Logistiek, organisatie goederenstroom, is inmiddels een industrie van 4,7 biljoen dollar en naar verluidt de grootste werkgever ter wereld.

De gevolgen voor de arbeid zijn diepgaand, zegt de auteur van het rapport, Nick Hildyard: Automatisering in combinatie met just in time logistieke regimes onderwerpen werknemers aan vernederende just in time arbeidspraktijken. Steeds meer werk en werknemers worden steeds meer onderworpen aan elektronische controle; het werk wordt steeds meer gedegradeerd; en nieuwe vormen van onbetaalde arbeid komen steeds vaker voor, met name online.

Titelpagina Corridors as factury

Controle

De logistiek bepaalt in toenemende mate hoe de productie wordt georganiseerd en waar nieuwe infrastructuur corridors worden aangelegd. Het gaat in de richting van meer uitbuiting van werknemers, nieuwe vormen van bedrijfscontrole, een onontkoombare toename van het energieverbruik en een spiraal van milieuvernietiging. Niet in de laatste plaats door de wildgroei van nieuwe 'logistieke hubs' en onderling verbonden corridors.

Xavier Sol, directeur van Counter Balance: Ons rapport toont aan dat het nieuwe model van 'logistiek' niet duurzaam is. Zowel vanuit het oogpunt van het milieu als vanuit het oogpunt van de arbeidsrechten. Extreme controlemaatregelen, onmenselijke werktijden en onzekere arbeidsomstandigheden leiden in feite tot een race naar de bodem. Een race waarbij massale bedrijven als Amazon een stevige greep hebben op alle aspecten van de productie tot aan de leveringsketen, terwijl de rechten van de arbeiders één voor één worden ontmanteld.

Vrijhandelszones

In een eerder rapport, probeerde de NGO Counter Balance de politieke en economische belangen te peilen die de 'megacorridors aandrijven'. 3 Te weten: de transcontinentale wegen-, spoor-, lucht- en zeenetwerken die worden aangelegd om just in time leveringssystemen te bedienen. Om steeds meer afgelegen bronnen van mineralen en andere grondstoffen te kunnen ontginnen, tegen grote milieu- en sociale kosten. Dergelijke corridors, zo concludeerde het verslag, zijn een bewuste poging om de economische geografie te herontwerpen ten behoeve van het kapitaal.

Om te komen tot 'geïntegreerd corridor beheer' worden de corridors bijvoorbeeld omgevormd tot vrijhandelszones waarin de tarieven geleidelijk worden afgeschaft. Samen met de grenscontroles, het papierwerk en andere door de mens veroorzaakte belemmeringen die volgens de Wereldbank, de afstand vergroten door het goederenvervoer te vertragen. De rechten van de werknemers en de lonen worden ook uitgehold, aangezien de 'corridor planners' een verzameling van goedkope arbeidskrachten vormen door mensen samen te voegen tot geclusterde economische zones.

Aanval op arbeid

Het traject gaat in de richting van steeds meer 'extreme infrastructuur'. Extreem, vanwege de omvang van de geplande infrastructuur - elk continent behalve Antarctica wordt erdoor getroffen. Extreem, omdat het winningsprocessen mogelijk maakt die nog destructiever zijn dan vroeger, waardoor voorraden van olie en mineralen in gebieden die tot nu toe als niet rendabel werden beschouwd, worden ontsloten. Extreem, omdat het uitgaat van een nog meer uitbuitende productie, waardoor het kapitaal zich daar kan verplaatsen waar de arbeid het goedkoopst en het meest kwetsbaar is. Extreem, omdat het afhankelijk is van een soort financiering die nog extremer is dan eerdere vormen van financiering, waarbij bijvoorbeeld nieuwe, zeer risicovolle activa groepen betrokken zijn. En extreem, omdat het alleen kan functioneren via een extreem beleid, met elitaire vormen van planning die diepgaand ondemocratisch zijn.

Foto Provincie Zuid-Holland - presentatie A12-corridor Gouda-Den Haag

In het rapport probeert Counter Balance dieper in te gaan op de aanval op arbeid door de globalisering van de toeleveringsketens en de bijbehorende infrastructuur corridors. Gekeken wordt naar de greep die logistiek (de managementpraktijken die het verkeer van goederen langs corridors en toeleveringsketens regelen) uitoefent. Zowel op de wereldwijde productie, distributie en consumptie als hoe dergelijke praktijken het kapitaal in staat hebben gesteld om de productie te rekken tot buiten de conventionele fabriek. Dwars door de toeleveringsketen heen en verder, waardoor bedrijven hun winst kunnen verhogen door in elke fase in de productie de arbeidskrachten uit te knijpen.
In Noord en Zuid zijn nu steeds meer mensen in de logistiek opgenomen en vertrouwen we voor onze dagelijkse bevoorrading op netwerken van politieke en economische macht die niet gericht zijn op wederzijds overleven, maar op winst. Hoe meer we verstrikt raken in deze netwerken, hoe meer elke beweging wordt ingevoerd in een systeem van ongelijke, onrechtvaardige en destructieve welvaartsproductie.

Inhoud rapport

Counter Balance onderscheidt in de inleiding van het rapport drie delen.
1) Een bespreking van de wereldwijde verspreiding van logistieke knooppunten. Bestaande uit zeehavens, 'droge' binnenhavens, luchthavens, verkeersknooppunten en faciliteiten voor de productie, verwerking, sortering, opslag en distributie van goederen. Dit omdat, het verkeer van goederen over de hele wereld steeds meer wordt georganiseerd door de logistiek.
2) Een verkenning van de manieren waarop uitbesteding, offshoring ('buitengaatse infrastructuur') en logistiek het begrip productie ingrijpend hebben veranderd. Niet alleen de werknemers van de assemblagelijn worden nu als producenten beschouwd, maar ook de vrachtwagenchauffeurs, havenarbeiders en (omdat gegevens uit de dagelijkse consumptie steeds waardevoller worden) de consumenten. De logistiek heeft de productieprocessen zodanig omgevormd dat ze nu veel verder reiken dan de traditionele fabriekspoort. Hierdoor kan op veel meer terreinen in de wereldwijde toeleveringsketens winst worden behaald. De gevolgen voor de arbeid zijn ingrijpend. Automatisering, in combinatie met just in time managementregimes, onderwerpt werknemers aan vernederende just in time arbeidspraktijken. Werk is in toenemende mate verplicht stukwerk; werknemers worden steeds meer onderworpen aan elektronische controle; de lonen worden steeds meer gedrukt; en nieuwe vormen van onbetaalde arbeid worden online gebracht.

3) Een onderzoek naar de waarschijnlijke ontwikkelingsrichting als de logistiek niet wordt aangevochten. Die ontwikkeling gaat naar meer uitbuiting van werknemers; nieuwe vormen van bedrijfscontrole en -macht, met name door de herstructurering van het kapitaal rond digitaal vastgelegde informatieplatforms; een onontkoombare toename van het energieverbruik; en een oncontroleerbare vernietiging van het milieu.
Dit deel gaat ook in op het verzet tegen logistiek en de uitdagingen van het bouwen van allianties die de destructieve kracht ervan zouden kunnen verschuiven. Hoe zouden niet-gouvernementele organisaties (NGO's), vakbonden en andere activisten (van wie velen misschien niet direct slachtoffer van de logistiek zijn) degenen die een instinctieve (maar misschien nog niet een uitgesproken) afkeer van logistiek hebben,, Kunnen ze 'de wereld die we willen' helpen in plaats van die te belemmeren? Welke wegen zouden activisten kunnen weigeren te bewandelen - en hoe zouden dergelijke 'weigeringen' kunnen helpen bij de strijd tegen de logistiek, de infrastructuurcorridors en wat wel "supply chain' kapitalisme genoemd wordt? 4

Luchtfoto snelweg kruispunt

Project Europese Unie

Sinds haar oprichting heeft de Europese Unie zich er op gericht alle Europese regio's met elkaar te verbinden via een geïntegreerd systeem van vervoerscorridors, bestaande uit spoorlijnen, wegen, binnenwateren, zeescheepvaartwegen, havens, luchthavens en spoorwegterminals. Het doel is de naadloze, veilige en duurzame mobiliteit van personen en goederen in de hele Unie te vergemakkelijken.
Centraal in dit programma staat het project voor het trans-Europees vervoersnetwerk, dat bestaat uit negen regionale kerncorridors die zich momenteel uitstrekken van Glasgow in Schotland tot Palermo in Italië, van Lissabon in Portugal tot Burgas in Bulgarije. In 2019 heeft de Europese Commissie toegezegd het corridornetwerk nog verder naar het noorden uit te breiden om een strategische EU-poort naar het Noordpoolgebied te creëren, waardoor de winning van hout en mineralen uit de regio kan worden geïntensiveerd.

Miljarden euro's zijn besteed aan het trans-Europese programma, voornamelijk gefinancierd via de de Europese Commissie, het Europees Fonds voor strategische investeringen, "Horizon 2020" en verschillende Europese Structuur- en Investeringsfondsen. Van 2014 tot 2019 heeft de 'financieringsfaciliteit voor Europese verbindingen' alleen al 16 miljard euro aan subsidies verstrekt voor spoorwegprojecten, 1,9 miljard euro voor wegen, 1,6 miljard euro voor luchthavens, 1,4 miljard euro voor binnenwateren, 1,1 miljard euro voor havens en 0,5 miljard euro voor 'multimodale' faciliteiten.

Europese Investeringsbank

De Europese Investeringsbank (EIB) speelt ook een centrale rol in de financiering van de vervoerssector met investeringen, sinds 1961, ter waarde van ongeveer 323 miljard euro. Sinds 2005 vormen die trans-Europese projecten meer dan 60 procent van de vervoerskredieten van de bank. Dat komt neer op 153 miljard euro tussen 2005 en 2015. Alleen al in Polen heeft de EIB sinds 1990 meer dan 20,5 miljard euro geïnvesteerd in zo'n tachtig weg- en spoorwegprojecten. Een gebied waarop de EIB steeds actiever lijkt te worden, is de ontwikkeling van de havens. In 2014 leende de bank 900 miljoen euro aan de Nederlandse haven van Rotterdam om de capaciteit met, naar verwachting, 20 procent te vergroten.

Een lening van de EIB van 100 miljoen euro wordt ook gebruikt voor de uitbreiding van de haveninfrastructuur van Dublin om de groei van het verkeer en grotere schepen te kunnen opvangen. Door de EIB gesteunde tussenpersonen, zoals de Zweedse investeringsmaatschappij Infranode, investeren ook in de uitbreiding van de haven, met name in een nieuwe containerterminal in de haven van Gävle die de doorvoer van containers zal verdubbelen.
Ook buiten de Europese Unie zijn de havens een belangrijk financieringsinstrument. In Kenia, financiert de EIB ook mede een moderniseringsprogramma van 193 miljoen dollar in de haven van Mombasa en de verbreding van het Panamakanaal in Midden-Amerika.

Tkening gezicht van tandwielen

Wetgeving EU

Verschillende van de meest recente EU-investeringen in vervoerscorridors zijn bedoeld om een verbinding tot stand te brengen met China's Belt and Road Initiative (BRI, nieuwe zijderoute) of soortgelijke routes in oostelijke richting. Zo heeft de Europese Investeringsbank onlangs 140 miljoen euro geleend aan Cosco, de Chinese onderneming die de Griekse haven van Piraeus ontwikkelt tot een belangrijk knooppunt langs de nieuwe zijderoute.
De uitbreiding van de Scandinavisch mediterrane corridor naar Noord Zweden en het Noordpoolgebied is eveneens gericht op de aansluiting van een Euraziatische corridor die uiteindelijk in China en andere Aziatische landen, zoals Japan en Zuid-Korea, terechtkomt.
Naast havens, wegen, spoorwegen en andere fysieke infrastructuur is de Europese Unie actief in de ontwikkeling van de 'zachte' infrastructuur die nodig is voor de logistiek van de productie. Een door de Europese Investeringsbank gefinancierde programma is bijvoorbeeld gericht op de ontwikkeling van de logistieke sector in partnerlanden rond de Middellandse Zee.

De wetgevingssteun van de Europese Unie is ook van essentieel belang geweest voor de bevordering van de logistiek. Veel regelingen voor havenarbeiders die profiteren van vakbondsarbeid zijn nu door het Europese Hof van Justitie 'onverenigbaar' met de EU-wetgeving verklaard. Daarbij zijn zowel aan Spanje als aan België boetes zijn opgelegd, omdat zij hun wetgeving niet in overeenstemming hebben gebracht. EU-voorstellen om de havensector te 'liberaliseren' zijn fel bestreden door havenarbeiders, die de voorstellen zien als een ongekende aanval op hun baan.


1 Globalinfo www.globalinfo.nl (terug)
2 Zie: Corridors as factories: supply chains, logistics and labour, is this the world you want? (terug)
3 Zie: How infrastructure is shaping the World (pdf, 1 Mb). (terug)
4 A. Tsing, Supply Chains and the Human Condition. In: Rethinking Marxism : A Journal of Economics, Culture & Society, 21-02-2009,tsing-supply-chains-and-the-human-condition.pdf (pdf, 200 Kb) (terug)