Welkom
Ingezonden
Solidariteit "ingezonden"

Jumbo verwerpt cao en komt met een eigen 'arbeidsvoorwaardenregeling'

Ondernemingsraad in plaats van vakbond

Rob Bleijerveld 1

Uitgerekend op de Dag van de Arbeid wreef Jumbo het er bij de vakbonden FNV en CNV stevig in: de meerderheid van het distributiepersoneel zou kiezen voor de arbeidsvoorwaardenregeling (avr) van het supermarktconcern en niet voor de collectieve arbeidsovereenkomst (cao).

Poster Jumbo doe effe sociaal Deze arbeidsvoorwaardenregeling, hier bedrijfsregeling genoemd heeft Jumbo ingezet om een hoogoplopend conflict met de vakbonden te beëindigen. Vorig jaar was er een felle strijd gaande met FNV en CNV over de onderhandelingen voor een nieuwe cao voor de distributiecentra. De bonden eisten een beter cao-aanbod (met onder meer een loonsverhoging van 2,5 procent en toezeggingen over meer tijdelijke krachten in vaste dienst).
Omdat Jumbo daar niet op in ging, braken vlak voor Pasen stakingen uit in de distributiecentra. Jumbo probeerde die stakingen vervolgens via de rechter te verbieden, maar dat lukte niet. De onderhandelingen liepen vast. De 'retailer' weigerde verder te praten en koos voor een eigen regeling met de ondernemingsraden (centrale ondernemingsraad en ondernemingsraad 'supply chain' - distributieketen).

Individuele keuze

Eind vorig jaar kregen de medewerkers van de distributiecentra de keuze: de bedrijfsregeling òf de cao. Jumbo meldde op 1 mei dat van de drieduizend vaste medewerkers 72 procent deelnam en 96 procent daarvan zou voor de bedrijfsregeling hebben gekozen.

Sinds begin maart 2018 kregen de ongeveer drieduizend vaste, logistieke medewerkers van de distributiecentra een persoonlijk gesprek. Daarbij werd het verschil tussen de cao en de bedrijfsregeling toegelicht, doorgerekend voor elke medewerker afzonderlijk en op papier gezet. De werknemers konden vragen stellen. Vervolgens konden ze via een formulier of hun eigen computer kiezen of ze verder wilden werken onder de nieuwe regeling of de inmiddels afgelopen cao. Ongeveer 2.150 medewerkers bracht een keuze uit en bijna 4 procent daarvan wilde, volgens Jumbo, onder de cao blijven werken.

Lokkertje

De werknemers die voor 1 mei voor de bedrijfsregeling kozen, werden gepaaid met een bonus. Voor hen geldt met terugwerkende kracht tot 26 februari 2018 een loonsverhoging van 1 procent en volgend jaar krijgen ze er 1,5 procent bij. 2 Ook kunnen ze aanspraak maken op hogere toeslagen voor werken op extra zaterdagen, bovendien geldt voor hen een nieuwe generatieregeling. 3 De overige werknemers kunnen alsnog een keuze maken. Als zij nu kiezen voor de bedrijfsregeling dan krijgen zij ook de extra's, zij het niet met terugwerkende kracht.

Volgens sommige berichten zou aan de ongeveer 1.500 uitzendkrachten in de distributiecentra geen keuze zijn voorgelegd, zij worden automatisch ingedeeld bij de bedrijfsregeling van Jumbo.

Directeur tevreden

In zijn persverklaring is Jumbo welhaast jubelend over de steun van een overgrote meerderheid van de medewerkers voor de goede arbeidsvoorwaarden en langdurige duidelijkheid en rust die de AVR biedt. Directeur Van Eerd zei dat Jumbo nu weet dat de juiste weg is bewandeld door met de ondernemingsraden afspraken te maken over deze unieke regeling die tot de beste in de sector behoort. De topman gaf ook aan dat Jumbo de relatief kleine groep medewerkers zal respecteren die voor de cao koos en dat het bedrijf geen onderscheid zal maken tussen medewerkers die onder de bedrijfsregeling vallen of onder de cao.

Van Eerd vindt de bedrijfsregeling moderner en democratischer dan een cao. Bij een cao sluiten bonden, die vaak maar een klein deel van het personeel vertegenwoordigen, een akkoord. Dat willen ze vervolgens opleggen aan anderen. Nu hebben de mensen zelf zich mogen uitspreken, aldus de topman bij Jumbo. Het is wel een belangrijke, symbolische overwinning voor het bedrijf, maar het grotendeels buitenspel zetten van de vakbonden zou geen vooropgezet plan zijn. Hij gaf aan het liever anders gezien te hebben, want het is superintensief om zelf zo'n regeling op te tuigen en continu met je medewerkers in gesprek te blijven. Maar uiteindelijk hadden we geen keus. We moeten met onze tijd mee, mensen vaker inzetten in weekenden en avonden bijvoorbeeld.

Spandoek Fam van de Veert is op deze wijze geen werknemer weerd

"Gezonde loonontwikkeling"

Volgens het supermarktconcern kenmerkt de bedrijfsregeling 'logistiek' zich door goede arbeidsvoorwaarden met een gezonde loonontwikkeling voor de langere termijn. Jumbo belooft de loonlijn en loonontwikkeling van de levensmiddelenbranche-cao te volgen. Ook zullen de huidige medewerkers logistiek hun volledige rechten behouden door een toeslag op de loonlijn die in de toekomst verder stijgt en zorgt voor behoud van koopkracht.

De bedrijfsregeling omvat ook afspraken over het behoud van toeslagen voor werken op onregelmatige tijden en over investeringen in duurzame inzetbaarheid en vitaliteit (opleidingen, gezondheid en veiligheid op het werk). Door een verbeterde generatieregeling kunnen medewerkers vanaf vijf jaar voor hun AOW-gerechtigde leeftijd parttime gaan werken met behoud van vrijwel hun gehele inkomen en een groot deel van hun pensioenopbouw. De bedrijfsregeling heeft een looptijd van vijf jaar die na elke vijf jaar kan worden verlengd.

Kritiek FNV en CNV

FNV-bestuurder en cao-onderhandelaar Debbie van Leiden vindt niet dat de vakbonden, maar de werknemers opzij zijn gezet: Tegen hen is gezegd: wij willen voor een dubbeltje op de eerste rang en veel geld verdienen en jullie betalen de rekening. 4 Ze acht de totstandkoming van de Jumbo regeling een uitermate zorgwekkende ontwikkeling, want op de korte termijn gaan de medewerkers er weliswaar iets op vooruit (overigens niet meer dan 10 cent per uur), maar op de langere termijn zou Jumbo de getroffen regeling naar eigen goeddunken kunnen aanpassen.
Ze plaatst ook andere kanttekeningen bij de beweringen van Jumbo. Zo zouden vooral werknemers met deeltijdcontracten de bedrijfsregeling hebben getekend. Uitzendkrachten en mensen met een kort dienstverband zouden onder druk zijn gezet door Jumbo. En werknemers hebben bij de FNV aangegeven dat de aantallen ondertekenaars die Jumbo heeft gemeld, niet kloppen. De FNV adviseert werknemers die nog niet hebben getekend dat ook niet te doen om zo in ieder geval de zekerheden van de cao te behouden.
De FNV en CNV hebben volgens Van Leiden via hun leden nog wel degelijk invloed bij bedrijven met een regeling als die van Jumbo. Van Leiden: Ik verzeker dat er straks mensen binnen het bedrijf opstaan die zeggen dat het qua arbeidsvoorwaarden de verkeerde kant opgaat. En het gebruik van het stakingsrecht is er nog altijd. De Jumbo-directie voert overleg met de ondernemingsraden, maar in hoeverre zijn die kritisch, deskundig en durven ze tegen de directie in te gaan? De vakbond is gespecialiseerd en geschoold om die besprekingen te voeren.

CNV-onderhandelaar Kitty Huntjens was vorig jaar naar eigen zeggen verbijsterd, toen Jumbo de deur dichtgooide. Het was Jumbo die niet verder wilde praten, niet de bonden. Sindsdien heeft ze de medewerkers steeds gewaarschuwd voor de nadelen van de regeling. Volgens haar heeft Jumbo druk op medewerkers uitgeoefend om voor de bedrijfsregeling te kiezen.
Huntjens: De beloofde 1,5 procent loonsverhoging voor 2019 is wel 'leuk', maar hoe zit het met het salaris in 2020?. Ook kan Jumbo op basis van de toestemming van de ondernemingsraden besluiten om de afspraken te wijzigen. In die raden zitten mensen die, net als hun collega's, hun salaris van Jumbo krijgen. Dat is toch niet hetzelfde als een onafhankelijke vakbond. Misschien zijn vakbonden gewoon lastiger voor bedrijven, aldus Huntjens.

Stelsel cao nog robuust

Volgens hoogleraar Arbeidsmarkt Ton Wilthagen (Universiteit van Tilburg) betekent deze Jumbo regeling geen einde van de cao. Het huidige cao-stelsel is volgens hem nog zeer robuust. Ongeveer 80 procent van alle werknemers valt nog onder een cao en dat verander je niet zomaar, aldus Wilthagen.

Ook de grootste werkgeversvereniging, AWVN, ziet geen verschuiving van cao naar bedrijfsregeling. In 2017 zijn er ongeveer 375 cao's voor zo'n 3,5 miljoen werknemers opgesteld en slechts twee bedrijven stapten over op een eigen regeling (Jumbo en Action). Daarbij is contract cateraar Sodexo (800 medewerkers) van een bedrijfsregeling naar een cao overgegaan, aldus onderhandelaar Michiel Wallaard van CNV Vakmensen.

Foto FNV in actie bij Jumbo

1 Enigszins bewerkt overgenomen van www.supermacht.nl - Over de macht van de supermarkt. Oorspronkelijke titel: Jumbo: "Merendeel distributiewerkers kiest voor onze arbeidsvoorwaardenregeling", 5 mei 2018. Zie daar ook aanvullende informatie en gebruikte bronnen. (terug)
2 Dat is lager dan het niveau van economische groei en de inflatie. (terug)
3 Volgens RTL Nieuws, 1 mei 2018, geldt de verplichting één keer in de vier weken op zaterdag te werken. (terug)
4 Zie RTL Z, 14 maart 2018: Familie Van Eerd vist 40 miljoen uit supermarkketen Jumbo. (terug)